شیعه، مهر افتخار از لسان رسول‌الله(ص) دارد/ بررسی سیر تاریخی مکتب شیعه

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، دلت می‌خواهد قدم در جای پای علی(ع) بگذاری، آن‌قدر قلبت از عشق علی(ع) و اولادش سرشار است که دوست داری هر عمل و رفتارت شبیه آنان باشد. شیعه هستی، اما گاه در ذهنت سؤالاتی پیش می‌آید که دوست داری برای اطمینان بیشتر از پایه‌های ایمانی‌ات به پاسخ آنان برسی.

تمایل داری بدانی که واژه شیعه از کی بر زبان مردم جاری شد؟ چرا امام جعفر صادق(ع) را مؤسس مذهب شیعه می‌دانند؟ آداب و رسوم شیعه مانند عزاداری از کی در اجتماع مسلمانان جاری شد؟.

شبهه قدم اول رسیدن به یقین است

شبهه اصولاً چیزی منفی نیست. به قول شهید مرتضی مطهری«شبهه قدم اول رسیدن به یقین است» به شرط آنکه شبهه را در ذهنت نپرورانی و به سراغ اهل علم بروی و سؤالاتی که ذهنت هست را از آنان بپرسی.

حجت‌الاسلام مجتبی شیدایی، مسئول پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، گفت: واژه شیعه از زبان رسول‌الله(ص) بیان شده و در منابع مطرح شده که ایشان فرمودند «علی و شیعیانش در روز قیامت رستگارند» و علت آن هم در حدیثی از علی(ع) نقل شده که «در زمان پیامبر(ص) محبت و دوستی من نشانه ایمان و بغض من نشانه کفر بود».

وی افزود: اما بعد از رحلت رسول‌الله(ص) اختلافاتی در امت اسلامی مبنی بر جانشینی رسول‌الله(ص) بروز می‌کند، عده‌ای معتقدند که نظر رسول‌الله(ص) در زمینه جانشینی علی(ع) باید اعمال شود و برخی نیز که البته عده‌شان کم بود این قضیه را از اصل منکر شدند و بعضی دیگر نیز معتقد بودند دستور پیامبر(ص) توصیه‌ای بود و شرایط حاضر به علل مختلف اقتضاء جانشینی حضرت علی(ع) را نمی‌کند.

مسئول پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی بیان کرد: گروه اول یا همان جریان شیعه که در میانشان اصحابی چون سلمان وجود داشتند و در برخی از مواقع نسبت به خلفا هم انتقاداتی مطرح می‌کردند بیشتر اختلافاتشان رنگ سیاسی به خود داشت و مباحث اعتقادی کمتر در این میان  بروز می‌کرد.

شیدایی اظهار کرد: این جریان ادامه یافت تا اینک با گذر زمان و درک نادرست از آیات قرآن و حقایق دینی که به‌ویژه از زمان معاویه شروع و ادامه پیدا کرد، زمینه جدایی اعتقادی جریان شیعی را از بقیه مسلمانان فراهم کرد.

مسئول پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی افزود: این مسئله مباحثی اعتقادی مانند اینکه قرآن قدیم است یا حادث و یا جبر و اختیار در میان مسلمانان به وجود آورد و موجب اختلافات و تشتت‌های جدی در میان مسلمانان شد که شیعیان با توجه به هدایت ائمه و پاسخ‌گویی که به این قبیل سؤالات می‌دادند وارد این بازی‌ها نشدند.

وی ادامه داد: کم‌کم جمعیت کمی که شیعه نام داشتند تکامل پیدا کرد و ائمه با ایجاد شبکه وکالت و ارسال نمایندگان به نقاط مختلف راه مبارزاتی خود را ادامه دادند اما به‌دلایل عدیده از جمله خفقان شدید، موفق نشدند که دولت اموی و عباسی را سرنگون کنند.

مسئول پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی افزود: البته در طول زمان گاه رخ می‌داد که حکومت‌هایی به دست شیعیان تشکیل شود که نمونه‌های آن حکومت‌های آل‌بویه و صفویه هستند و علما نیز از این شرایط برای گسترش فرهنگ اهل بیت(ع) استفاده می‌‌کردند.

شرایط حاکمیت از دیدگاه شیعه

شیدایی ادامه داد: البته این بدان معنا نیست که حکومت‌های یاد شده حکومت‌های ایده‌آل و صددرصد مطلوب علمای شیعه بوده‌اند که هیچ اشکالی نداشته‌اند، چراکه از نظر شیعه حاکم باید کسی باشد که منصوب از جانب خداوند باشد که ائمه(ع) هستند و در زمان غیبت نیز فقیهی جامع شرایطی که در مبانی اعتقادی شیعه مطرح است که این اصل ولایت فقیه توسط امام خمینی(ره) اجرایی شد.

وی گفت: البته شیعیان هیچگاه تلاش نداشتند بگویند فقط ما مسلمانیم و حتی یک جمله در کتب فقهی شیعه نمی‌توان یافت که مطرح کرده باشد سایر معتقدان به نبوت پیامبر خاتم(ص) غیرمسلمان و یا کافر هستند.

مسئول پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی در زمینه بحث عزاداری بیان کرد: اگر عزاداری را اظهار حزن و اندوه بدانیم این امر در دوران زندگانی ائمه وجود داشت و پیش می‌آمد که به عنوان مثال در جلساتی امام صادق(ع) شاعری را دعوت می‌کردند و او در مصیبت سالار شهیدان شعری می‌خواند و حضار اشک می‌ریختند.

شیدایی افزود: در طول زمان ممکن است شکل و قالب اظهار حزن و اندوه تغییر کند و زمانی همان شکل جلسات باشد و در دوره‌ای با زنجیر بر شانه زدن و غیره؛ و اکنون پرسشی مطرح می‌شود که آیا این قالب‌ها می‌تواند به هر شکلی تغییر پیدا کند؟.

وی یادآور شد: پاسخ به سؤال مطرح شده خیر است و این قالب اظهار حزن و اندوه تا اندازه‌ای می‌تواند تغییر کند که منجر به عمل حرامی نشده و نظام اجتماعی را مختل نکند که این خط قرمزها توسط مراجع تعیین می‌شود.

حجت‌الاسلام محمد مختاری، مدرس حوزه و دانشگاه نیز با اشاره به اینکه شیعه در کلام رسول‌الله(ص) مطرح شده و که شیعیان حقیقی علی(ع) اهل رستگاری‌اند، بیان کرد: بعد از حضرت علی(ع) و امام حسن(ع) که توانستند تشکیل حکومت دهند، در دوره‌هایی نیز شیعیان توانستند در عرصه سیاسی حکومت تشکیل دهند که اولینشان حکومت آل بویه در قرن 4 هجری همزمان به شیخ مفید بود.

صرف محب اهل بیت(ع) بودن کفایت نمی‌کند

وی با بیان اینکه میان مذهب و مکتب تفاوت وجود دارد، اظهار کرد: مکتب به مجموعه معارف، اعتقادات و مذهب به روش فقهی گفته می‌شود که مکتب شیعه از همان زمان رسول‌الله(ص) بوده است چرا که اعتقادات و معارف شیعه چیزی جز همان اسلام ناب نیست و در واقع معارف و اعتقادات شیعه همان است که رسول‌الله(ص) بیان کرد.

این مدرس حوزه و دانشگاه عنوان کرد: اما در مورد مذهب یا همان روش فقهی به علت شرایط خاصی که به وجود آمد امام صادق(ع) با شاگرد پروری و... توانست روش فقهی مکتب اهل بیت(ع) را ارائه کند و به همین جهت ایشان را رئیس مذهب شیعه می‌نامند.

مختاری عنوان کرد: البته باید به این نکته توجه داشت آنچه درباره رستگاری شیعیان علی(ع) بیان می‌شود مربوط به کسانی است که آموزه های آن حضرت را میزان قرار دهند وگرنه صرف محب بودن کفایت نمی‌کند و اگر سخنی از درباره ارزش محبت اهل بیت(ع) گفته شده از این منظر است که عاطفه و محبت عاملی برای پیروی از کسی است که او را دوست می‌داریم.

وی گفت: درباره عزاداری نیز از همان زمان ائمه(ع) بوده و در حضور برخی از معصومین شاعرانی چون کُمیت و دِعبل شعر می‌گفته‌اند و حضار اشک می‌ریخته‌اند اما نوع عزاداری ممکن است تغییر کرده باشد.

 شیعه چیزی جز همان ادامه مبانی اعتقادی که رسول‌الله(ص) نیست

حجت‌الاسلام مصطفی جوادی‌نسب، پژوهشگر علم کلام نیز با اشاره به اینکه حدیث رسول‌الله(ع) که یا علی تو و شیعیانت در قیامت رستگار هستید در برخی از کتب نویسندگان اهل سنت نیز نقل شده است، اظهار کرد:  شیعه چیزی جز همان اسلام ناب و ادامه مبانی اعتقادی که رسول‌الله(ص) عرضه کردند نیست و بنابراین درست نیست که بخواهیم این‌گونه مطرح کنیم که مکتب و مذهب شیعه از کی شروع شد.

وی ادامه داد: شیعه فقه و اعتقادش را از رسول‌الله(ص) و سپس از علی(ع) و فرزندان او اخذ کرده است در حالی‌که رهبران دیگر مذاهب اسلامی، مذهب فقهی‌شان را چند سال پس از پیامبر اکرم(ص) ارائه کردند.

این پژوهشگر علم کلام بیان کرد: اگر بخواهیم حکومت شیعی را به این معنا بدانیم که رهبری آن را رهبر شیعیان برعهده داشته است باید بگویم اولین حکومت شیعی حکومت علی(ع) است و البته بعد از ائمه(ع) در طول تاریخ شیعیان در مقاطعی از تاریخ حکومت تشکیل داد‌ه‌اند.

جوادی‌نسب درباره بحث عزاداری عنوان کرد: این‌گونه نیست که عزاداری را شیعیان مطرح کرده باشند بلکه رسول‌الله(ص) برای عمویشان حمزه(ع) عزاداری نمودند و حتی همسر پیامبر(ص) نیز بنا به روایت کتب اهل سنت بعد از فوت رسول‌الله(ص) برای ایشان عزاداری کرد.

وی یادآور شد: اما علت اینکه امام جعفرصادق(ع) را رئیس مذهب جعفری می‌نامند این است که با توجه به شرایط پیش آمده در زمان امام صادق(ع) که در زمان هیچکدام از ائمه به وجود نیامد و همچنین به وجود آمدن سایر مذاهب اسلامی توانستند مبانی فقهی فقه اهل بیت(ع) را ارئه دهند.