بقعه امامزاده سیدابراهیم رضا(ع)؛ یادگاری از دوره تیموریان در درمیان

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، بناى اصلى بقعه مربوط به دوره تیمورى است که ساخت آن را به سلطان حسین بایقرا نسبت مى‏‌دهند. بنا به شکل مربّع و به ابعاد 18×18 متر بوده که داراى چهار ایوان بلند در چهار جهت است.

این بنا از خشت، آجر و گچ، در دو طبقه و بر روی سکویی به ارتفاع حدود یک متر احداث شده است. بنا و سکو دارای نقشه چهار ضلعی کامل است. ورود به بنا از طریق یک ایوان با طاق نیم دایره امکان‌پذیر است. در قسمت بالای در ورودی، یک نورگیر به‌صورت گچ‌بری مشبک با طرح‌های اسلیمی و هندسی وجود دارد.

نگاهی به بنای بقعه امامزاده سیدابراهیم رضا(ع)

در دو طرف ایوان ورودی به‌صورت قرینه دو راه پلّه وجود دارد که عبور و مرور را به طبقه فوقانی میسر می‌‌کند. فضای مرکزی بنا، گنبدخانه‌ای است با پلان چهار ضلعی، گنبد بنا به کمک فیلپوش‌هایی بر روی نقشه چهارضلعی قرار گرفته است.

در چهار طرف گنبدخانه، در دو طبقه اتاق‌ها، ایوانچه‌ها و راهروهای ارتباطی تعبیه شده است. این قسمت‌ها عمدتاً دارای طاق‌های جناغی و در بعضی موارد تزئینات رسمی‌بندی است. درهای چوبی دارای تزئینات بسیار هنرمندانه منبت و مشبک بوده و منبّت‌ها شامل طرح‌های اسلیمی و نیز کتیبه است و ضریح این بنا هر چند تا حدودی تخریب شده اما قابل بازسازی و مرمت است.

این ضریح از چوب ساخته شده و با طرح‌های شمسه و سایر طرح‌های هندسی به‌صورت مشبک زینت شده، یکی از ویژگی‌های جالب توجه در مورد این بنا پیدا شدن تعداد زیادی خطوط بر روی دیوارهای گنبدخانه است. این خطوط که در یک دوره به‌وسیله اندود گچ پوشیده شده بودند، در سال 1378 در جریان مرمت و احیاء بنا هویدا شده‌اند.

این خطوط زیبا به قلم‌های نسخ، ثلث، نستعلیق و شکسته نستعلیق هستند و اکثراً شامل آیات قرآنی، احادیث، روایات و بعضاً یادگاری هستند. یک نمونه از این خطوط دارای تاریخ 1091 (هـ. ق) است.

اصل مرقد در اتاقى به ابعاد 10×10 متر قرار دارد که با احتساب دیوار 5/1 مترى آن، به چیزى حدود 12×12 متر مى‏رسد. چهار زاویه بقعه را با ایجاد فیل‏پوش‏هاى بزرگ، به هشت‏‌ضلعى و سپس، با طاق‏نماها به دایره تبدیل نموده‏اند و در نتیجه، گنبد دوپوش و عرق‏چینى بنا به قطر 10 و ارتفاع 5 متر بر آن استوار شده است.

اشاره‌ای به تزئینات به‌کار رفته در بقعه

تزیینات به‏‌کار رفته در بنا عبارت‌اند: از درهاى چوبى منبّت‏‌کارى شده و پنجره‏‌هایى با طرح‏‌هاى مشبّک گچى و هم‏چنین اشعار، احادیث و آیات قرآنى به همراه تاریخ نگارش با خطوط ثلث، نسخ، نستعلیق و شکسته نستعلیق، که بعضى از آنان مربوط به دوره صفوى است، تا ارتفاع حدود یک و نیم متر از دیوارهاى بقعه را شامل مى‏‌شود، که اخیراً توسط میراث فرهنگى با شیشه محفوظ شده است.

در وسط بقعه ضریح آهنى مشبّکى به ابعاد 5/3×5/1 متر قرار دارد. در گذشته، صندوق چوبى در بقعه وجود داشت که پس از تعمیر در بقعه نصب می‌شود.

مدخل اصلى بقعه در جانب جنوب است که خود شامل ایوان باشکوهى به ابعاد 3×5 و ارتفاع 6 متر با طاق رومى است. در جانبین مدخل راه پله‏‌اى به طبقه دوم بنا تعبیه شده و در هر جانب، دو اتاق در زیر و بالا و جمعاً صفّه کوچک با طاق رومى در نظر گرفته شده است.

به قرینه ایوان جنوبى، در شمال بقعه نیز با همان ترکیب اجرا شده و در ضلع مغرب و مشرق نیز غلام گردشى قرار دارد که خود شامل ایوان و رواق در دو طبقه است. در شمال بقعه به فاصله 20 مترى آن، آب انبار بسیار قدیمى که متعلّق به دوره صفویّه است، قرار دارد.

به اعتقاد برخی، شخصیّت مدفون در بقعه برادر امام رضا(ع) است

متأسّفانه، ایوان شمالى در سالیان اخیر فرو ریخته و سازمان میراث فرهنگى درصدد تعمیر این قسمت بناست. ایوان بنا با وجود ارزش هنرى و بسیار زیباى آن، قابل نگه‏دارى است. در نزدیکى بقعه، چشمه آب گرمى خوشگوار است که براى امراض نافع است.

به اعتقاد اهالى، شخصیّت مدفون در بقعه برادر امام رضا(ع) است. در این باره مرحوم آیتى می‌نویسد: «... نسبت می‌دهند آن مشهد شریف را به امامزاده سلطان ابراهیم و او را از اولاد امام موسى بن‌جعفر(ع) مى‌‏دانند، بعید نیست که آن بزرگوار از فرزندان حسین بن‌موسى(ع) باشد و مزار مزبور از زمان قدیم مورد توجّه مردمان بوده است.