مؤلف كتاب «نگاهی به قرآن»:
نامفهومی در آيات متشابه قرآن از حيث مشخص نبودن مصداق خارجی آيات الهی است
گروه انديشه و علم: متشابهات در قرآن كريم از حيث نامفهومی در مصداق خارجی آيات الهی است و از لحاظ الفاظ و مفاهيم، متشابهی در قرآن وجود ندارد كه آيتالله سيد «علیاكبر قريشی»، در كتاب «نگاهی به قرآن» به بيان اين موضوع پرداخته است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) منطقه شمالغرب كشور، آيتالله سيد «علی اكبر قريشی»، مؤلف كتاب «نگاهی به قرآن»، در اين كتاب در باب محكمات و متشابهات در قرآن كريم مینويسد: محكمات در قرآن كريم، آياتى هستند كه معناى آنها واضح و مراد خداوند متعال از آنها روشن است و اين گونه آيات بخش اعظم آيات قرآن را تشكيل مىدهند.
متشابهات در قرآن كريم دو قسم هستند، اول اينكه همه قرآن متشابهات است، يعنى در ارشاد و هدايت، كلمات و معانى شبيه هم هستند چنانكه خداوند در ايه 23 سوره مباركه «زمر» مىفرمايد: «الله نزل احسن الحديث كتابا متشابها مثانى تقشعر منه جلود الدين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم و قلوبهم الى ذكر الله...» منظور از متشابه شبيه هم بودن در تفهيم معانى و نشان دادن راه حق و باطل است.
بخش دوم، متشابهات در مقابل محكمات است، مراد از آيات متشابه، آياتى هستند كه از حيث مصداق خارجى و پياده شدن در خارج، براى ما نامعلوم هستند و از لحاظ الفاظ و مفاهيم، متشابهى در ميان نيست، خداوند در آيه 7 سوره «آل عمران» میفرمايد: «هو الذى انزل عليك منه آيات محكمات هن ام الكتاب و اخر متشابهات فاما الذين فى قلوبهم زيغ فيتبعون ماتشابه من ابتغاء الفتنة و ابتغاء تاءويله و ما يعلم تاءويله الا الله . والراسخون فى العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا و ما يذكر الا اولواالالباب، خدا آن است كه بر تو اين را نازل كردهاست، بعضى از آن آيات محكمات هستند و آنها اساس كتاب هستند و قسمتى ديگر متشابه هستند، اما آنهایى كه در قلوبشان انحراف هست، از متشابه پيروى مىكنند براى طلب فتنه و براى دانستن تأويل آن و حال آنكه تاويل متشابه را جز خدا كسى نمىداند، اما آنهایى كه در دانش ثابت و استوارند، مىگويند به متشابه ايمان آورديم همه قرآن اعم از محكم و متشابه از طرف خداست از اين سخن جز عاقلان پند نگيرند.»
قرآن مجيد به دو قسمت تقسيم شدهاست و محكمات اساس قرآن است، زيرا آيات محكمات كاملا روشن است و جنبه عملى دارند كه مىدانيم و عمل مى كنيم، امام صادق(ع) درباره آيات قرآن كريم مىفرمايند: «اما المحكم فنؤ من به و نعمل و ندين به اما المتشابه فنؤ من به و لا نعمل به، محكم آن است كه به ايمان مىآوريم و عمل مىكنيم و متشابه آن است كه به ايمان مىآوريم و عمل نمىكنيم.»
متشابهات آياتى است كه مقصود از آنها متشبه است و معناى آنها با برگردان به آيات محكم، معلوم مىشود، صريح آيه شريفه اين است كه محكمات و متشابهات هر يك مستقل هستند و هيچ يك با ديگرى مخلوط نمىشود و تا قيامت نيز همانطور خواهند ماند، كلام امير المؤ منين(ع) در اين كه مشتابهات قفلهاى ناگشودنى است و تا ابد پردههاى آن برداشته نخواهد شد، دراينباره صريح است و معلوم مىشود كه اين گونه آيات، پيوسته متشابه خواهند ماند و بايد به مضمون آنها ايمان آورد و كشف حقيقت آنها را به خداوند واگذار كرد.
آيه 82 سوره مباركه «نمل» «و اذا وقع القول عليهم اخرجنا لهم دابة من الارض تكلمهم ان الناس كانوا باياتنا لايوقنون، چون وعده ما بر آنها تحقق يابد از زمين جنبندهاى را براى آنها خارج مىكنيم كه با آنها سخن بگويد، زيرا مردم به آيات ما يقين ندارند.» و نيز درباره معراج رسول اكرم(ص) در آيه 13- 18 سوره «نجم» «و لقد راه نزلة اخرى عند سدرة المنتهى عندها جنة الماءوى اذ يغشى السدرة ما يغشى مازاغ البصر وما طغى لقد راى من آيات ربه الكبرى، (اين آيات راجع به شب قدر و تعيين سرنوشت در آن است) ما قرآن را در يك شب پربركت نازل كردهايم ما انذار كنندهايم هر امر با حكمت در آن شب از هم جدا مىشود، روى فرمانى از جانب ما كه ارسال كنندهايم.» و آيات 3-4 سوره «دخان» نمونهای از آيات متشابه در قرآن كريم است.
از امام علی(ع) در ضمن حديثى نقل شدهاست كه «علت وجود متشابه در قرآن مجيد، آن است كه مردم خود را از امامان (ع) بىنياز ندانند و در آموختن قرآن به آنها رجوع كنند.» به نظر مىآيد كه منظور آن حضرت، آيات احكام و مانند آنهاست كه با كمك روايات، معلوم مىشوند و بدون رجوع به آنان حكم خدا را نمىتوان فهميد.
مؤلف اين كتاب علت وجود متشابهات در قرآن كريم را اينچنين بيان میكند: علت وجود متشابهات در قرآن كريم آن است كه ما در جهان مادى زندگى مىكنيم و فكر و درك ما در آن محور دور مىزند و در قرآن مطالبى نقل مىشود كه فراتر و وسيعتر از قالب الفاظ است و به هر صورت كه بيان شوند، بر ما روشن نخواهند شد و عبارات از رساندن حقايق آنها و ما از فهميدن حقيقت آنها، ناتوان خواهيم بود.
متشابهات در قرآن كريم دو قسم هستند، اول اينكه همه قرآن متشابهات است، يعنى در ارشاد و هدايت، كلمات و معانى شبيه هم هستند چنانكه خداوند در ايه 23 سوره مباركه «زمر» مىفرمايد: «الله نزل احسن الحديث كتابا متشابها مثانى تقشعر منه جلود الدين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم و قلوبهم الى ذكر الله...» منظور از متشابه شبيه هم بودن در تفهيم معانى و نشان دادن راه حق و باطل است.
بخش دوم، متشابهات در مقابل محكمات است، مراد از آيات متشابه، آياتى هستند كه از حيث مصداق خارجى و پياده شدن در خارج، براى ما نامعلوم هستند و از لحاظ الفاظ و مفاهيم، متشابهى در ميان نيست، خداوند در آيه 7 سوره «آل عمران» میفرمايد: «هو الذى انزل عليك منه آيات محكمات هن ام الكتاب و اخر متشابهات فاما الذين فى قلوبهم زيغ فيتبعون ماتشابه من ابتغاء الفتنة و ابتغاء تاءويله و ما يعلم تاءويله الا الله . والراسخون فى العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا و ما يذكر الا اولواالالباب، خدا آن است كه بر تو اين را نازل كردهاست، بعضى از آن آيات محكمات هستند و آنها اساس كتاب هستند و قسمتى ديگر متشابه هستند، اما آنهایى كه در قلوبشان انحراف هست، از متشابه پيروى مىكنند براى طلب فتنه و براى دانستن تأويل آن و حال آنكه تاويل متشابه را جز خدا كسى نمىداند، اما آنهایى كه در دانش ثابت و استوارند، مىگويند به متشابه ايمان آورديم همه قرآن اعم از محكم و متشابه از طرف خداست از اين سخن جز عاقلان پند نگيرند.»
قرآن مجيد به دو قسمت تقسيم شدهاست و محكمات اساس قرآن است، زيرا آيات محكمات كاملا روشن است و جنبه عملى دارند كه مىدانيم و عمل مى كنيم، امام صادق(ع) درباره آيات قرآن كريم مىفرمايند: «اما المحكم فنؤ من به و نعمل و ندين به اما المتشابه فنؤ من به و لا نعمل به، محكم آن است كه به ايمان مىآوريم و عمل مىكنيم و متشابه آن است كه به ايمان مىآوريم و عمل نمىكنيم.»
متشابهات آياتى است كه مقصود از آنها متشبه است و معناى آنها با برگردان به آيات محكم، معلوم مىشود، صريح آيه شريفه اين است كه محكمات و متشابهات هر يك مستقل هستند و هيچ يك با ديگرى مخلوط نمىشود و تا قيامت نيز همانطور خواهند ماند، كلام امير المؤ منين(ع) در اين كه مشتابهات قفلهاى ناگشودنى است و تا ابد پردههاى آن برداشته نخواهد شد، دراينباره صريح است و معلوم مىشود كه اين گونه آيات، پيوسته متشابه خواهند ماند و بايد به مضمون آنها ايمان آورد و كشف حقيقت آنها را به خداوند واگذار كرد.
آيه 82 سوره مباركه «نمل» «و اذا وقع القول عليهم اخرجنا لهم دابة من الارض تكلمهم ان الناس كانوا باياتنا لايوقنون، چون وعده ما بر آنها تحقق يابد از زمين جنبندهاى را براى آنها خارج مىكنيم كه با آنها سخن بگويد، زيرا مردم به آيات ما يقين ندارند.» و نيز درباره معراج رسول اكرم(ص) در آيه 13- 18 سوره «نجم» «و لقد راه نزلة اخرى عند سدرة المنتهى عندها جنة الماءوى اذ يغشى السدرة ما يغشى مازاغ البصر وما طغى لقد راى من آيات ربه الكبرى، (اين آيات راجع به شب قدر و تعيين سرنوشت در آن است) ما قرآن را در يك شب پربركت نازل كردهايم ما انذار كنندهايم هر امر با حكمت در آن شب از هم جدا مىشود، روى فرمانى از جانب ما كه ارسال كنندهايم.» و آيات 3-4 سوره «دخان» نمونهای از آيات متشابه در قرآن كريم است.
از امام علی(ع) در ضمن حديثى نقل شدهاست كه «علت وجود متشابه در قرآن مجيد، آن است كه مردم خود را از امامان (ع) بىنياز ندانند و در آموختن قرآن به آنها رجوع كنند.» به نظر مىآيد كه منظور آن حضرت، آيات احكام و مانند آنهاست كه با كمك روايات، معلوم مىشوند و بدون رجوع به آنان حكم خدا را نمىتوان فهميد.
مؤلف اين كتاب علت وجود متشابهات در قرآن كريم را اينچنين بيان میكند: علت وجود متشابهات در قرآن كريم آن است كه ما در جهان مادى زندگى مىكنيم و فكر و درك ما در آن محور دور مىزند و در قرآن مطالبى نقل مىشود كه فراتر و وسيعتر از قالب الفاظ است و به هر صورت كه بيان شوند، بر ما روشن نخواهند شد و عبارات از رساندن حقايق آنها و ما از فهميدن حقيقت آنها، ناتوان خواهيم بود.
