واكاوی دعا در آيات و روايات/55
مروری بر دعاهای حضرت ابراهيم(ع) در قرآن كريم
گروه انديشه: به باور رئيس دانشكده علوم قرآنی تهران، در قرآن كريم دعاهای بسياری از حضرت ابراهيم(ع) نقل شده و نكات آموزنده بسياری در آنها نهفته است كه شايسته است به آنها عنايت شود، چراكه اين روش حضرت(ع) بايد برای ما الگو باشد.
«كريم دولتی» رئيس دانشكده علوم قرآنی تهران، در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، با بيان آيه شريفهای از قرآن كريم درباره حضرت ابراهيم(ع)، گفت: قرآن كريم میفرمايد: «وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّیَّتِی قَالَ لاَ یَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِينَ؛ و چون ابراهيم را پروردگارش با كلماتى بيازمود و وى آن همه را به انجام رسانيد [خدا به او] فرمود من تو را پيشواى مردم قرار دادم [ابراهيم] پرسيد از دودمانم [چطور] فرمود پيمان من به بيدادگران نمىرسد» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 124)
وی افزود: به محض اينكه خدای متعال به حضرت ابراهيم(ع) میفرمايد كه تو، به مقام امامت منصوب شدی، حضرت ابراهيم(ع) از خدای متعال درخواست میكند كه آيا از ذريه و فرزندان من هم كسی هست كه به مقام امامت برسد؟ كه پروردگار نيز تصريح میفرمايد كه اين مقام به ظالمان نمیرسد.
عضو هيئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن كريم با بيان اينكه اين روش حضرت ابراهيم(ع) بايد برای ما الگو باشد، گفت: ابراهيم(ع) تا به يك مقام معنوی از سوی پروردگار میرسد، آن خير را برای فرزندانش نيز طلب میكند، البته اين نه از باب انحصارطلب بودن است، بلكه از اين باب است كه به ياد و به فكر نسل و ذريهاش است.
وی عنوان كرد: وقتی كه حضرت ابراهيم(ع) هاجر و اسماعيل را در آن سرزمين بیآب و علف قرار میدهد، اين دعا را میكند: «وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هََذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُم بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ؛ و چون ابراهيم گفت پروردگارا اين [سرزمين] را شهرى امن گردان و مردمش را هر كس از آنان كه به خدا و روز بازپسين ايمان بياورد از فرآوردهها روزى بخش» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 126)
دولتی با اشاره به اينكه دعای حضرت ابراهيم(ع) توسط پروردگار متعال، به تعبيری تصحيح و تكميل میشود و پروردگار يك پله بالاتر از آنچه ابراهيم(ع) درخواست میكند را به او وعده میدهد، گفت: خدای متعال در ادامه اين درخواست ابراهيم(ع) میفرمايد: «وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ؛ فرمود و[لى] هر كس كفر بورزد اندكى برخوردارش مىكنم سپس او را با خوارى به سوى عذاب آتش [دوزخ] مىكشانم و چه بد سرانجامى است» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 126)
اين مدرس دانشگاه اضافه كرد: حضرت ابراهيم(ع) از پروردگار متعال درخواست كرد كه اين شهر؛ يعنی مكه را شهر امن قرار بده و اهل آن را كه به خدا و آخرت ايمان آوردهاند، روزی ببخش، ولی خدای متعال در جواب اين دعای حضرت ابراهيم(ع) میفرمايد كه نه تنها فقط مؤمنان، بلكه هر كس كه كافر باشد نيز به او بهرهای كم خواهم داد.
وی با تأكيد بر اينكه اين بهره كم، در مقابل بهرههای اخروی كم دانسته شده، گفت: اگرچه انسان كافر استحقاق دريافت نعمت ندارد، ولی اين نعماتی كه خدای متعال به انسانهای كافر میدهد، در برابر نعمات اخروی كم و قليل است.
اين پژوهشگر قرآنی با اشاره به دعای ديگری از حضرت ابراهيم(ع)، گفت: ايشان در زمانی كه در حال بازسازی خانه كعبه است، از خدای متعال درخواست میكند كه «رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ؛ اى پروردگار ما از ما بپذير كه در حقيقت تو شنواى دانایى» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 127)
رئيس دانشكده علوم قرآنی تهران با بيان اينكه بايد از اين دعای حضرت ابراهيم(ع) نيز درس بگيريم، گفت: شخصی كه در حال كار و فعاليت است و ظاهر كارش هم اين است كه برای خدای متعال انجام میشود و گويی تمام كارهايش در مسير صحيح انجام میگيرد، چنين شخصی نبايد به خودش متكی باشد و بايد باز هم از خدای سبحان اين درخواست را داشته باشد كه از او بپذيرد.
وی تصريح كرد: از آنجا كه ممكن است حتی چنين شخصی به اندازه سر سوزنی، نيت غير خدايی در دلش باشد كه تمام كارش را از بين ببرد. در يك حديث قدسی قريب به اين مضمون آمده است كه خدای متعال میفرمايد: من شريك بسيار خوبی هستم، هر كسی كه كاری برای من انجام دهد، اگر ذرهای از آن كار را برای شخص ديگری غير از من انجام دهد، من همه آن كار را به آن شريكم میدهم.
عضو هيئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن كريم تصريح كرد: اگر انسان میخواهد كاری انجام بدهد، بايد از روی اخلاص و با پاكی مطلق انجام شود؛ لذا حضرت ابراهيم(ع) در آن بيابان بیآب و علف كه جز خودش و خانوادهاش هيچ كسی نيست، از پروردگار سبحان درخواست میكند كه عملش را از او بپذيرد.
دولتی با بيان دعای ديگری از حضرت ابراهيم(ع)، گفت: ايشان از خدای متعال درخواست میكند: «رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّیَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَیْنَآ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ؛ پروردگارا ما را تسليم [فرمان] خود قرار ده و از نسل ما امتى فرمانبردار خود [پديد آر] و آداب دينى ما را به ما نشان ده و بر ما ببخشاى كه تویى توبهپذير مهربان» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 128)
وی افزود: به محض اينكه خدای متعال به حضرت ابراهيم(ع) میفرمايد كه تو، به مقام امامت منصوب شدی، حضرت ابراهيم(ع) از خدای متعال درخواست میكند كه آيا از ذريه و فرزندان من هم كسی هست كه به مقام امامت برسد؟ كه پروردگار نيز تصريح میفرمايد كه اين مقام به ظالمان نمیرسد.
عضو هيئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن كريم با بيان اينكه اين روش حضرت ابراهيم(ع) بايد برای ما الگو باشد، گفت: ابراهيم(ع) تا به يك مقام معنوی از سوی پروردگار میرسد، آن خير را برای فرزندانش نيز طلب میكند، البته اين نه از باب انحصارطلب بودن است، بلكه از اين باب است كه به ياد و به فكر نسل و ذريهاش است.
وی عنوان كرد: وقتی كه حضرت ابراهيم(ع) هاجر و اسماعيل را در آن سرزمين بیآب و علف قرار میدهد، اين دعا را میكند: «وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هََذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُم بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ؛ و چون ابراهيم گفت پروردگارا اين [سرزمين] را شهرى امن گردان و مردمش را هر كس از آنان كه به خدا و روز بازپسين ايمان بياورد از فرآوردهها روزى بخش» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 126)
دولتی با اشاره به اينكه دعای حضرت ابراهيم(ع) توسط پروردگار متعال، به تعبيری تصحيح و تكميل میشود و پروردگار يك پله بالاتر از آنچه ابراهيم(ع) درخواست میكند را به او وعده میدهد، گفت: خدای متعال در ادامه اين درخواست ابراهيم(ع) میفرمايد: «وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ؛ فرمود و[لى] هر كس كفر بورزد اندكى برخوردارش مىكنم سپس او را با خوارى به سوى عذاب آتش [دوزخ] مىكشانم و چه بد سرانجامى است» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 126)
اين مدرس دانشگاه اضافه كرد: حضرت ابراهيم(ع) از پروردگار متعال درخواست كرد كه اين شهر؛ يعنی مكه را شهر امن قرار بده و اهل آن را كه به خدا و آخرت ايمان آوردهاند، روزی ببخش، ولی خدای متعال در جواب اين دعای حضرت ابراهيم(ع) میفرمايد كه نه تنها فقط مؤمنان، بلكه هر كس كه كافر باشد نيز به او بهرهای كم خواهم داد.
وی با تأكيد بر اينكه اين بهره كم، در مقابل بهرههای اخروی كم دانسته شده، گفت: اگرچه انسان كافر استحقاق دريافت نعمت ندارد، ولی اين نعماتی كه خدای متعال به انسانهای كافر میدهد، در برابر نعمات اخروی كم و قليل است.
اين پژوهشگر قرآنی با اشاره به دعای ديگری از حضرت ابراهيم(ع)، گفت: ايشان در زمانی كه در حال بازسازی خانه كعبه است، از خدای متعال درخواست میكند كه «رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ؛ اى پروردگار ما از ما بپذير كه در حقيقت تو شنواى دانایى» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 127)
رئيس دانشكده علوم قرآنی تهران با بيان اينكه بايد از اين دعای حضرت ابراهيم(ع) نيز درس بگيريم، گفت: شخصی كه در حال كار و فعاليت است و ظاهر كارش هم اين است كه برای خدای متعال انجام میشود و گويی تمام كارهايش در مسير صحيح انجام میگيرد، چنين شخصی نبايد به خودش متكی باشد و بايد باز هم از خدای سبحان اين درخواست را داشته باشد كه از او بپذيرد.
وی تصريح كرد: از آنجا كه ممكن است حتی چنين شخصی به اندازه سر سوزنی، نيت غير خدايی در دلش باشد كه تمام كارش را از بين ببرد. در يك حديث قدسی قريب به اين مضمون آمده است كه خدای متعال میفرمايد: من شريك بسيار خوبی هستم، هر كسی كه كاری برای من انجام دهد، اگر ذرهای از آن كار را برای شخص ديگری غير از من انجام دهد، من همه آن كار را به آن شريكم میدهم.
عضو هيئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن كريم تصريح كرد: اگر انسان میخواهد كاری انجام بدهد، بايد از روی اخلاص و با پاكی مطلق انجام شود؛ لذا حضرت ابراهيم(ع) در آن بيابان بیآب و علف كه جز خودش و خانوادهاش هيچ كسی نيست، از پروردگار سبحان درخواست میكند كه عملش را از او بپذيرد.
دولتی با بيان دعای ديگری از حضرت ابراهيم(ع)، گفت: ايشان از خدای متعال درخواست میكند: «رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّیَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَیْنَآ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ؛ پروردگارا ما را تسليم [فرمان] خود قرار ده و از نسل ما امتى فرمانبردار خود [پديد آر] و آداب دينى ما را به ما نشان ده و بر ما ببخشاى كه تویى توبهپذير مهربان» (سوره مباركه بقره، آيه شريفه 128)
