بررسی مصاديق بهداشت روانی در قرآن كريم/6
آيه 6 سوره «تحريم» مسئوليت نسبت به خانواده را در كسب آرامش روانی مهم میداند
گروه فعاليتهای قرآنی: قرآنكريم مسئوليت انسان را به سه قسم تقسيم كرده است و اگر شخص به آنها توجه كند و فراگيرد احساس مسئوليت میكند و به پوچی دچار نمیشود، آيه 6 سوره «تحريم» مسئوليت نسبت به خانواده را در كسب آرامش روانی مهم میداند.
حجتالاسلام «سيدفريد موالیزاده» فعال علوم قرآنی و مدرس حوزه علميه قم در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه خوزستان اظهار كرد: بهداشت روانی از ديدگاه اسلام و قرآن، يكی از بحثهای روانشناسی است كه بايد مورد توجه متخصصان قرار گيرد.
وی افزود: از اين مهم تعاريف متعددی شده و بحث دامنهداری است. در اين ميان بايد مشكلات روحی و روانی جامعه را مدنظر قرار داد كه در آن بسياری از پريشانیها و مشكلات روحی و استرسها، نگرانیها، عدم وجود آرامش در افراد را مورد بررسی قرار میدهد.
فعال علوم قرآنی ادامه داد: در رابطه با بحث اضطراب و پريشانی بايد گفت يكی از مواردی كه باعث رفع پريشانی میشود همان بحث توكل به خداوند است كه در زندگی فردی و اجتماعی مدنظر قرار دارد. در اينجا میتوان به سه منشأ اضطراب كه با توكل آنها را برطرف كرد، اشاره كرد؛ اول اينكه افراد در زندگی خود پشتيبانی مطمئن و قدرتمندی در زندگی ندارند و در مراحل مختلف زندگی از بیپشتيبانی و بیحمايتی رنج میبرند و يا نسبت به اينكه از بیپشتيبانیهای دنيايی و افراد و مراكزی كه به عنوان پشتيبان فرد در جامعه هستند خيلی اطمينان ندارند.
وی افزود: در اسلام يكی از تعاليم قرآنی اين است كه خداوند متعال را به عنوان حامی و پشتيبان اعتماد و توكل معرفی كرده است. همچنين بزرگترين حامی يك فرد مؤمن خداوند متعال است. بر اساس آيات قرآن، چنانچه انسان بداند پشتيبانش خداوند متعال است، هيچگونه اضطرابی در زندگی ندارد.
به گفته موالیزاده، يأس و نااميدی فرد از دستيابی به هدفش از ديگر عوامل بروز اضطراب در زندگی شخصی است. انسان هميشه نگران است كه آيا به هدف خود میرسيد؟ آيا اين تلاشها نتيجهای دارد؟اينها همه در آيه «و من يتوكل علی الله فهو حسبه و يرزقه من حيث لاتحسب» منعكس شده است.
وی ادامه داد: خداوند وعده داده است كه تلاش انسان را به نتيجه میرساند، البته در آن ظرف و محدودهای كه برای اتفاقات و پيشآمدهای دنيا تعريف شده است. خداوند متعال وعده داده است كه اگر به من توكل كنيد و در آن روال تعريف شده حركت كنيد، آن انسان متوكل و باتقوا را به نتيجه میرساند. در اين ميان يك فرد مؤمن هيچ وقت دچار اضطراب و نگرانی در زندگی نمیشود.
موالیزاده گفت: يكی از نشانههای اضطراب كه معمولاً در افراد به خصوص عوام مشهود است، اعتنا به پيشآمدهای دنيايی است كه آنها را با نحوست و بديمن بودن مرتبط میدانند. خيلی وقتها اضطراب افراد به اين دليل حادث میشود كه مسائل خوش خود را به دليل همزمانی با مسائل ديگر مرتبط میدانند و همين مسأله باعث میشود كه اعتنا به اين اتفاقات دينی، زندگی را دستخوش اضطراب دهد. اما در اين ميان مبانی اعتقادی ما مسلمانان به ما میگويد كه به اين اتفاقات و خرافات هيچ وقت اعتنا نكنيد.
وی گفت: مثلاً در جنگ خوارج، هنگامی كه امامعلی(ع) برای جنگ آماده میشد، يكی از افرادی كه متخصص تشخيص فن نحو بود، خطاب به اميرالمؤمنين(ع) گفت كه شما برای جنگ حركت نكنيد. زيرا امروز ستارگان به شكلی تنظيم شدهاند كه اگر امروز برای جنگ پيش رويد، جنگ شما به شكست منجر میشود. در پاسخ شنيد كه «سيرواعلی اسم الله» يعنی حر كت كنيد به سمت جهاد با نام خداوند متعال و بر او توكل كنيد.
فعال علوم قرآنی تأكيد كرد: بايد به خداوند اعتنا كنيم و به مسائل خرافی اصلاً توجه نكنيم.
به گفته وی، مسأله ديگر در تأييد بهداشت روانی، مسئوليتپذيری است. يكی از منشأهای مشكلات روحی افراد اين است كه احساس كنند مانند سنگی هستند كه بين مردم تردد میكنند و همين امر باعث میشود كه خود به خود يك اساس پوچی به آنها دست دهد. در اين ارتباط اميرالمؤمنين در نهجالبلاغه فرمودهاند: «أنتم مسئولون حتی علی بقاء و الحيوان» يعنی شما مسئول هستيد حتی نسبت به محيط زيست و حيوانات.
موالیزاده گفت: قرآنكريم مسئوليت را به سه قسم تقسيم كرده است و اگر شخص به آنها توجه كند و فرا گيرد احساس مسئوليت میكند و به پوچی دچار نمیشود؛ اول مسئوليت نسبت به خود است كه در سوره «شمس» «قد خاب من دسها» بدبخت و بيچاره است كسی كه خود را از آسودگی حفظ نكند گنجانده شده است. مسئوليت دوم نسبت به خانواده است كه در سوره «تحريم» آيه 6 آمده است.«يا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَیْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا یَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَیَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ، ای كسانى كه ايمان آوردهايد خودتان و كسانتان را از آتشى كه سوخت آن مردم و نگهاستحفظ كنيد بر آن [آتش] فرشتگانى خشن [و] سختگير [گمارده شده] اند از آنچه خدا به آنان دستور داده سرپيچى نمىكنند و آنچه را كه مامورند انجام مىدهند» اين مسئوليت مستلزم توجه به بعد معنوی در كنار بعد مادی است. مسئوليت سوم نيز نسبت به جامعه است؛ سوره «رعد» آيه 11.
وی گفت: متأسفانه بسياری از عدم آرامشها در وضعيت كنونی كه دوره پيشرفت مادی و طبيعی انسان است و از سويی ضعف بعد دينی و معنوی را به همراه داشته اين است كه انسان متوجه نيازمندی خود نيست. متأسفانه فلاسفهغربی به دنبال اين هستند كه انسان را از بعد عالم غيب جدا میكنند و عالم غيب را خرافه عنوان میكنند. قرآن در سوره «صف» آيه 11 اشاره صريحی دارد. به خوبی توضيح داده است كه انسان به سه مسأله نيازمند است؛ ايمان به خداوند، ايمان به رسول و رسالت پيغمبراسلام(ص) و جهاد در راه خداوند. جهاد فقط بحث جنگيدن نيست بلكه جهاد به وسيله مال و ايثار در راه خداوند را شامل میشود.
مدرس حوزه علميه قم ادامه داد: قرآن نيز مشكلات بشر را به سه نكته متوجه میكند؛ اول اينكه بحث ايمان به عالم غيب است كه بايد گفت اعتقاد به ايمان غيبی اين نيست كه ما دنيا وعالم ماده را از عالم غيب جدا بدانيم بلكه بايد عالم غيب را احاطهكننده بر عالم ماده بدانيم. اگر اين اعتقاد در زندگی روزمره خود را نشان داد، متوجه میشويم كه بايد هميشه خدا را در زندگی مدنظر قرار دهيم. البته مقدمهای دارد و اين است كه علتهای ظاهری و مادی در زندگی روزمره، يك سری سنن الهی هستند كه اينها بايد باشند تا اين سنن الهی و مادی ثمر دهند.
وی در خصوص هدفمندی در زندگی نيز اظهار كرد: انسان دو هدف در زندگی دارد و از نظر دور نداشته باشيم كه انسان نمیتواند بیهدف باشد. هر انسانی برای هر كاری كه انجام میدهد، هدفی دارد. در اين ميان بحث مهم اين است كه هدف بايد باشد. اسلام به دنبال اين است كه جهتدهی مناسبی به اهداف بشر دهد. زندگی بايد هدفی معنوی داشته باشد. هدف نبايد فقط رفاه شخصی باشد و يا رفاه اجتماع را مورد توجه قرار دهد.
در غرب فقط رفاه شخصی مدنظر است، در مقابل كمونيستها معتقد بودند كه رفاه اجتماع فقط مهم است. اسلام اين دو نظريه را رد میكند و میگويد كه هم فرد و هم اجتماع مهم هستند، ولی حاكم بر اين دو مورد خداوند متعال است.
وی افزود: از اين مهم تعاريف متعددی شده و بحث دامنهداری است. در اين ميان بايد مشكلات روحی و روانی جامعه را مدنظر قرار داد كه در آن بسياری از پريشانیها و مشكلات روحی و استرسها، نگرانیها، عدم وجود آرامش در افراد را مورد بررسی قرار میدهد.
فعال علوم قرآنی ادامه داد: در رابطه با بحث اضطراب و پريشانی بايد گفت يكی از مواردی كه باعث رفع پريشانی میشود همان بحث توكل به خداوند است كه در زندگی فردی و اجتماعی مدنظر قرار دارد. در اينجا میتوان به سه منشأ اضطراب كه با توكل آنها را برطرف كرد، اشاره كرد؛ اول اينكه افراد در زندگی خود پشتيبانی مطمئن و قدرتمندی در زندگی ندارند و در مراحل مختلف زندگی از بیپشتيبانی و بیحمايتی رنج میبرند و يا نسبت به اينكه از بیپشتيبانیهای دنيايی و افراد و مراكزی كه به عنوان پشتيبان فرد در جامعه هستند خيلی اطمينان ندارند.
وی افزود: در اسلام يكی از تعاليم قرآنی اين است كه خداوند متعال را به عنوان حامی و پشتيبان اعتماد و توكل معرفی كرده است. همچنين بزرگترين حامی يك فرد مؤمن خداوند متعال است. بر اساس آيات قرآن، چنانچه انسان بداند پشتيبانش خداوند متعال است، هيچگونه اضطرابی در زندگی ندارد.
به گفته موالیزاده، يأس و نااميدی فرد از دستيابی به هدفش از ديگر عوامل بروز اضطراب در زندگی شخصی است. انسان هميشه نگران است كه آيا به هدف خود میرسيد؟ آيا اين تلاشها نتيجهای دارد؟اينها همه در آيه «و من يتوكل علی الله فهو حسبه و يرزقه من حيث لاتحسب» منعكس شده است.
وی ادامه داد: خداوند وعده داده است كه تلاش انسان را به نتيجه میرساند، البته در آن ظرف و محدودهای كه برای اتفاقات و پيشآمدهای دنيا تعريف شده است. خداوند متعال وعده داده است كه اگر به من توكل كنيد و در آن روال تعريف شده حركت كنيد، آن انسان متوكل و باتقوا را به نتيجه میرساند. در اين ميان يك فرد مؤمن هيچ وقت دچار اضطراب و نگرانی در زندگی نمیشود.
موالیزاده گفت: يكی از نشانههای اضطراب كه معمولاً در افراد به خصوص عوام مشهود است، اعتنا به پيشآمدهای دنيايی است كه آنها را با نحوست و بديمن بودن مرتبط میدانند. خيلی وقتها اضطراب افراد به اين دليل حادث میشود كه مسائل خوش خود را به دليل همزمانی با مسائل ديگر مرتبط میدانند و همين مسأله باعث میشود كه اعتنا به اين اتفاقات دينی، زندگی را دستخوش اضطراب دهد. اما در اين ميان مبانی اعتقادی ما مسلمانان به ما میگويد كه به اين اتفاقات و خرافات هيچ وقت اعتنا نكنيد.
وی گفت: مثلاً در جنگ خوارج، هنگامی كه امامعلی(ع) برای جنگ آماده میشد، يكی از افرادی كه متخصص تشخيص فن نحو بود، خطاب به اميرالمؤمنين(ع) گفت كه شما برای جنگ حركت نكنيد. زيرا امروز ستارگان به شكلی تنظيم شدهاند كه اگر امروز برای جنگ پيش رويد، جنگ شما به شكست منجر میشود. در پاسخ شنيد كه «سيرواعلی اسم الله» يعنی حر كت كنيد به سمت جهاد با نام خداوند متعال و بر او توكل كنيد.
فعال علوم قرآنی تأكيد كرد: بايد به خداوند اعتنا كنيم و به مسائل خرافی اصلاً توجه نكنيم.
به گفته وی، مسأله ديگر در تأييد بهداشت روانی، مسئوليتپذيری است. يكی از منشأهای مشكلات روحی افراد اين است كه احساس كنند مانند سنگی هستند كه بين مردم تردد میكنند و همين امر باعث میشود كه خود به خود يك اساس پوچی به آنها دست دهد. در اين ارتباط اميرالمؤمنين در نهجالبلاغه فرمودهاند: «أنتم مسئولون حتی علی بقاء و الحيوان» يعنی شما مسئول هستيد حتی نسبت به محيط زيست و حيوانات.
موالیزاده گفت: قرآنكريم مسئوليت را به سه قسم تقسيم كرده است و اگر شخص به آنها توجه كند و فرا گيرد احساس مسئوليت میكند و به پوچی دچار نمیشود؛ اول مسئوليت نسبت به خود است كه در سوره «شمس» «قد خاب من دسها» بدبخت و بيچاره است كسی كه خود را از آسودگی حفظ نكند گنجانده شده است. مسئوليت دوم نسبت به خانواده است كه در سوره «تحريم» آيه 6 آمده است.«يا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَیْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا یَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَیَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ، ای كسانى كه ايمان آوردهايد خودتان و كسانتان را از آتشى كه سوخت آن مردم و نگهاستحفظ كنيد بر آن [آتش] فرشتگانى خشن [و] سختگير [گمارده شده] اند از آنچه خدا به آنان دستور داده سرپيچى نمىكنند و آنچه را كه مامورند انجام مىدهند» اين مسئوليت مستلزم توجه به بعد معنوی در كنار بعد مادی است. مسئوليت سوم نيز نسبت به جامعه است؛ سوره «رعد» آيه 11.
وی گفت: متأسفانه بسياری از عدم آرامشها در وضعيت كنونی كه دوره پيشرفت مادی و طبيعی انسان است و از سويی ضعف بعد دينی و معنوی را به همراه داشته اين است كه انسان متوجه نيازمندی خود نيست. متأسفانه فلاسفهغربی به دنبال اين هستند كه انسان را از بعد عالم غيب جدا میكنند و عالم غيب را خرافه عنوان میكنند. قرآن در سوره «صف» آيه 11 اشاره صريحی دارد. به خوبی توضيح داده است كه انسان به سه مسأله نيازمند است؛ ايمان به خداوند، ايمان به رسول و رسالت پيغمبراسلام(ص) و جهاد در راه خداوند. جهاد فقط بحث جنگيدن نيست بلكه جهاد به وسيله مال و ايثار در راه خداوند را شامل میشود.
مدرس حوزه علميه قم ادامه داد: قرآن نيز مشكلات بشر را به سه نكته متوجه میكند؛ اول اينكه بحث ايمان به عالم غيب است كه بايد گفت اعتقاد به ايمان غيبی اين نيست كه ما دنيا وعالم ماده را از عالم غيب جدا بدانيم بلكه بايد عالم غيب را احاطهكننده بر عالم ماده بدانيم. اگر اين اعتقاد در زندگی روزمره خود را نشان داد، متوجه میشويم كه بايد هميشه خدا را در زندگی مدنظر قرار دهيم. البته مقدمهای دارد و اين است كه علتهای ظاهری و مادی در زندگی روزمره، يك سری سنن الهی هستند كه اينها بايد باشند تا اين سنن الهی و مادی ثمر دهند.
وی در خصوص هدفمندی در زندگی نيز اظهار كرد: انسان دو هدف در زندگی دارد و از نظر دور نداشته باشيم كه انسان نمیتواند بیهدف باشد. هر انسانی برای هر كاری كه انجام میدهد، هدفی دارد. در اين ميان بحث مهم اين است كه هدف بايد باشد. اسلام به دنبال اين است كه جهتدهی مناسبی به اهداف بشر دهد. زندگی بايد هدفی معنوی داشته باشد. هدف نبايد فقط رفاه شخصی باشد و يا رفاه اجتماع را مورد توجه قرار دهد.
در غرب فقط رفاه شخصی مدنظر است، در مقابل كمونيستها معتقد بودند كه رفاه اجتماع فقط مهم است. اسلام اين دو نظريه را رد میكند و میگويد كه هم فرد و هم اجتماع مهم هستند، ولی حاكم بر اين دو مورد خداوند متعال است.
