قرآن، زندگی، روزمرگی/79
آيه «لِیَبْلُوَكُمْ أَیُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا» نماياندن جوهره انسانی را هدف خلقت میداند
گروه اجتماعی: آيه «الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیَاةَ لِیَبْلُوَكُمْ أَیُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»، (ملك/2) بيانگر هدف خلقت حيات و انتقال انسان به جهان آخرت است، اين آيه ناظر بر ظهور و آشكار ساختن جوهره انسانی لابهلای گرفتاریهای زندگی مادی است.
فاطمه نيكبختی، مدرس حوزه علميه مكتبالزهرا(س) اهواز در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، درباره آيه «الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیَاةَ لِیَبْلُوَكُمْ أَیُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ؛ همانكه مرگ و زندگى را پديد آورد تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيكوكارتريد و اوست ارجمند آمرزنده»، (ملك/2) گفت: خلق حيات یعنی خلق آنچه ذیشعور است. در ميان طلبهها اين معنا وجود دارد كه امور وجودی قابل خلق هستند اما امور عدمی خلق نمیشوند؛ مانند نيستی كه نمیتوان گفت خداوند نيستی را خلق كرد؛ بنابراين معنا مقصود از موت در آيه نيستی نيست بلكه مراد از آن انتقال است.
وی ادامه داد: مراد از موت در آيه ياد شده انتقال موجود ذیشعور از نشئهای به نشئهای (دنيا) ديگر است؛ بنابراين موت در اين آيه امر عدمی و نيستی صرف نيست.
نيكختی گفت: بر اساس بيان آيه، خداوند حيات و موت را آفريد تا شما را امتحان كند. فعل «ليبلوكم» از ماده «بلاء» به معنی امتحان و آزمايش كردن است. مضارع بودن فعل حالت استمرار را میرساند يعنی در سنت خداوند همگان در گذشته، حال و آينده شامل امتحان الهی هستند.
مدرس حوزه علميه مكتبالزهرا(س) اهواز ادامه داد: به گفته آيه، خداوند انسانها را امتحان میكند تا بداند عمل چه كسی بهتر است. گرچه خداوند نسبت به اين امر آگاه است اما اين امتحان كردن برای خود ماست تا نسبت به خود شناخت حاصل كنيم و خوب و بد از هم متمايز شوند.
وی افزود: در آيه سخنی از عمل بد به ميان نيامده است. نفرموده كه چه كسی عمل خوب و چه كسی عمل بد انجام داده است. به طور مطلق فرمود «تا روشن شود عمل چه كسی بهتر است» نكتهای كه در اين آيه وجود دارد آن است كه روی كيفيت عمل تكيه میكند نه كميت. نمیفرمايد چه كسی عملش بيشتر است بلكه فرمود چه كسی عملش بهتر است.
اين مدرس حوزه گفت: استنباط مفسران از بيان آيه در اشاره به هدف خلقت آن است كه چون در آيه تنها عمل خير را گفته است، درصدد بيان آن است كه هدف از خلقت جزای خير دادن به بندگان است. به گفته آيه خلقت حيات و موت برای اين است كه معلوم شود عمل چه كسی بهتر است؛ بنابراين كسانی كه در اين آيه مورد نظر پروردگارند، صاحبان عمل نيك هستند و صاحبان عمل نيك منظور خلقت.
نيكبختی تصريح كرد: در پايان آيه خداوند میفرمايد: «و هوالعزيز الغفور»؛ عزيز به معنای غيرقابل نفوذ بهگونهای كه كسی نمیتواند بر آن غلبه كند. همچنين غفور و آمرزنده است. به گفته مفسران كنار هم آمدن اين دو واژه در جايگاه دعوت دو مطلب را میرساند؛ اول آنكه حالت خوفی برای بندگان گناهكار ايجاد كند به اين معنا كه هيچ كس قدرت كنارهگيری از سنت آزمايش الهی را ندارد. در عين حال كه اين حالت خوف را ايجاد میكند، با اشاره به صفت غفور (آمرزنده گناهان)، حالت تطميع و اميد واری را برای گناهكاران دربر دارد؛ بنابراين آيه ياد شده هم خوف را در دلهای گناهكاران قرار میدهد و هم آنها را به آمرزش و غفران اميدواری میدهد و آنها را به شوق میآورد.
مدرس حوزه علميه مكتبالزهرا(س) اهواز افزود: میتوان نتيجه گرفت همه آفريدههای خداوند هدفمند هستند و هدف آن است كه جوهره انسان در لابهلای گرفتاریها، تلخیها و شيرينیها آشكار شود. آزمايش برای همه است و گرچه نتيجه اين آزمايش در علم خداوند وجود دارد اما خداوند امتحان میكند تا استحقاق شاگرد را به خود او نشان دهد.
نيكبختی در پایان افزود: همچنين از آيه میفهميم ملاك بهتر بودن عمل انسان كيفيت است. عزت و قدرت خداوند همراه با رأفت و رحمت است از اين رو انسان نبايد از آزمايشهای الهی مأيوس شود؛ چرا كه خداوند آمرزنده است.
وی ادامه داد: مراد از موت در آيه ياد شده انتقال موجود ذیشعور از نشئهای به نشئهای (دنيا) ديگر است؛ بنابراين موت در اين آيه امر عدمی و نيستی صرف نيست.
نيكختی گفت: بر اساس بيان آيه، خداوند حيات و موت را آفريد تا شما را امتحان كند. فعل «ليبلوكم» از ماده «بلاء» به معنی امتحان و آزمايش كردن است. مضارع بودن فعل حالت استمرار را میرساند يعنی در سنت خداوند همگان در گذشته، حال و آينده شامل امتحان الهی هستند.
مدرس حوزه علميه مكتبالزهرا(س) اهواز ادامه داد: به گفته آيه، خداوند انسانها را امتحان میكند تا بداند عمل چه كسی بهتر است. گرچه خداوند نسبت به اين امر آگاه است اما اين امتحان كردن برای خود ماست تا نسبت به خود شناخت حاصل كنيم و خوب و بد از هم متمايز شوند.
وی افزود: در آيه سخنی از عمل بد به ميان نيامده است. نفرموده كه چه كسی عمل خوب و چه كسی عمل بد انجام داده است. به طور مطلق فرمود «تا روشن شود عمل چه كسی بهتر است» نكتهای كه در اين آيه وجود دارد آن است كه روی كيفيت عمل تكيه میكند نه كميت. نمیفرمايد چه كسی عملش بيشتر است بلكه فرمود چه كسی عملش بهتر است.
اين مدرس حوزه گفت: استنباط مفسران از بيان آيه در اشاره به هدف خلقت آن است كه چون در آيه تنها عمل خير را گفته است، درصدد بيان آن است كه هدف از خلقت جزای خير دادن به بندگان است. به گفته آيه خلقت حيات و موت برای اين است كه معلوم شود عمل چه كسی بهتر است؛ بنابراين كسانی كه در اين آيه مورد نظر پروردگارند، صاحبان عمل نيك هستند و صاحبان عمل نيك منظور خلقت.
نيكبختی تصريح كرد: در پايان آيه خداوند میفرمايد: «و هوالعزيز الغفور»؛ عزيز به معنای غيرقابل نفوذ بهگونهای كه كسی نمیتواند بر آن غلبه كند. همچنين غفور و آمرزنده است. به گفته مفسران كنار هم آمدن اين دو واژه در جايگاه دعوت دو مطلب را میرساند؛ اول آنكه حالت خوفی برای بندگان گناهكار ايجاد كند به اين معنا كه هيچ كس قدرت كنارهگيری از سنت آزمايش الهی را ندارد. در عين حال كه اين حالت خوف را ايجاد میكند، با اشاره به صفت غفور (آمرزنده گناهان)، حالت تطميع و اميد واری را برای گناهكاران دربر دارد؛ بنابراين آيه ياد شده هم خوف را در دلهای گناهكاران قرار میدهد و هم آنها را به آمرزش و غفران اميدواری میدهد و آنها را به شوق میآورد.
مدرس حوزه علميه مكتبالزهرا(س) اهواز افزود: میتوان نتيجه گرفت همه آفريدههای خداوند هدفمند هستند و هدف آن است كه جوهره انسان در لابهلای گرفتاریها، تلخیها و شيرينیها آشكار شود. آزمايش برای همه است و گرچه نتيجه اين آزمايش در علم خداوند وجود دارد اما خداوند امتحان میكند تا استحقاق شاگرد را به خود او نشان دهد.
نيكبختی در پایان افزود: همچنين از آيه میفهميم ملاك بهتر بودن عمل انسان كيفيت است. عزت و قدرت خداوند همراه با رأفت و رحمت است از اين رو انسان نبايد از آزمايشهای الهی مأيوس شود؛ چرا كه خداوند آمرزنده است.
