قرآن، زندگی، روزمرگی/81
«كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ»؛ يادآور مسئوليت انسان در قبال دستاوردهايش در زندگی
گروه اجتماعی: عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) العالمية قم با اشاره به آيه 38 سوره مدثر گفت: يكی از ويژگیهای قرآن آن است كه انسان را مسئول اعمال و دستاوردهای خود در زندگی میداند؛ مهمترين پيام آيه مراقبت از اعمال خود و نظارت آنها است تا در آينده نيازمند توجيهات نادرست نباشيم.
حجتالاسلام والمسلمين حسين علویمهر، عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) العالمية قم و نويسنده كتاب روشها و گرايشهای تفسيری در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، درباره آيه «كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ؛ هر كسى در گرو دستاورد خويش است»، (مدثر/38) گفت: يكی از ويژگیهای قرآن كريم آن است كه انسان را مسئول اعمال خود میداند و در آيات زيادی مسئوليت اعمال خوب و بد را به خود انسان نسبت میدهد. اين امر نشان میدهد قرآن كريم برای انسان قائل به اختيار است و لازم است آياتی را كه جبر از آنها استفاده میشود با مجموعه چنين آياتی فهميد.
وی افزود: با توجه به آيه ياد شده هر نفسی در گروی كسب خود است، چنانچه انسان در آخرت مجازات شود يا اگر پيوست عملی به بدی يا خوبی كشيده میشود، عامل آن خوبی يا بدی خود انسان است و نمیتواند بگويد چون خداوند قدرت مطلق دارد، اعمال ما و آثار اعمال ما منسوب به خداوند متعال است.
اين قرآنپژوه ادامه داد: در نتيجه آياتی كه میفرمايد: «فَإِنَّ اللَّهَ یُضِلُّ مَن یَشَاءُ وَیَهْدِی مَن یَشَاءُ؛ خداست كه هر كه را بخواهد بيراه ميگذارد و هر كه را بخواهد هدايت ميكند»، (فاطر/8) و امثال آن بايد با آيه شريفه «كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ» و آيات ديگری از قبيل «وَقُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ فَمَن شَاء فَلْیُؤْمِن وَمَن شَاء فَلْیَكْفُرْ؛ بگو حق از پروردگارتان [رسيده] است پس هر كه بخواهد بگرود و هر كه بخواهد انكار كند»، (كهف/29) تفسير شود.
عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) تصريح كرد: انسان دارای اختيار است؛ میتواند هر عملی را چه خوب و چه بد انجام دهد اما بداند كه آثار عمل از مجازات يا پاداش بهواسطه اعمال خود است. از اين آيه ضرورت نظارت بر اعمال استفاده میشود. بايد نفس خود را نگهبان بدانيم؛ «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ عَلَیْكُمْ أَنفُسَكُمْ لاَ یَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد به خودتان بپردازيد هر گاه شما هدايت يافتيد آن كس كه گمراه شده است به شما زيانى نمیرساند»، (مائده/105).
به گفته علویمهر مهمترين پيام آيه مراقبت از اعمال خود و نظارت آنها است تا در آينده نيازمند توجيهات نادرست نباشيم؛ چرا كه نظارت بر انسانی كه در سرازيری گناه بيفتد، دشوار میشود. قرآن كريم برای افرادی كه در سراشيبی گناه افتادهاند موقعيت خطرناكی ترسيم میكند و میفرمايد مشكل است چنين افرادی بهزودی هدايت شوند مگر اينكه به لطف الهی و درخواست جدی از مسير گناه بازگردند. افراد گناهكار بايد با توبه قاطع به اصلاح اعمال خود بپردازد تا اميد نجات آنها حاصل شود.
وی افزود: با توجه به آيه ياد شده هر نفسی در گروی كسب خود است، چنانچه انسان در آخرت مجازات شود يا اگر پيوست عملی به بدی يا خوبی كشيده میشود، عامل آن خوبی يا بدی خود انسان است و نمیتواند بگويد چون خداوند قدرت مطلق دارد، اعمال ما و آثار اعمال ما منسوب به خداوند متعال است.
اين قرآنپژوه ادامه داد: در نتيجه آياتی كه میفرمايد: «فَإِنَّ اللَّهَ یُضِلُّ مَن یَشَاءُ وَیَهْدِی مَن یَشَاءُ؛ خداست كه هر كه را بخواهد بيراه ميگذارد و هر كه را بخواهد هدايت ميكند»، (فاطر/8) و امثال آن بايد با آيه شريفه «كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ» و آيات ديگری از قبيل «وَقُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ فَمَن شَاء فَلْیُؤْمِن وَمَن شَاء فَلْیَكْفُرْ؛ بگو حق از پروردگارتان [رسيده] است پس هر كه بخواهد بگرود و هر كه بخواهد انكار كند»، (كهف/29) تفسير شود.
عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) تصريح كرد: انسان دارای اختيار است؛ میتواند هر عملی را چه خوب و چه بد انجام دهد اما بداند كه آثار عمل از مجازات يا پاداش بهواسطه اعمال خود است. از اين آيه ضرورت نظارت بر اعمال استفاده میشود. بايد نفس خود را نگهبان بدانيم؛ «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ عَلَیْكُمْ أَنفُسَكُمْ لاَ یَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد به خودتان بپردازيد هر گاه شما هدايت يافتيد آن كس كه گمراه شده است به شما زيانى نمیرساند»، (مائده/105).
به گفته علویمهر مهمترين پيام آيه مراقبت از اعمال خود و نظارت آنها است تا در آينده نيازمند توجيهات نادرست نباشيم؛ چرا كه نظارت بر انسانی كه در سرازيری گناه بيفتد، دشوار میشود. قرآن كريم برای افرادی كه در سراشيبی گناه افتادهاند موقعيت خطرناكی ترسيم میكند و میفرمايد مشكل است چنين افرادی بهزودی هدايت شوند مگر اينكه به لطف الهی و درخواست جدی از مسير گناه بازگردند. افراد گناهكار بايد با توبه قاطع به اصلاح اعمال خود بپردازد تا اميد نجات آنها حاصل شود.
