بررسی مفاهيم دينی و قرآنی در آثار داستانی بعد از انقلاب/12
90 درصد داستانها فاقد مؤلفههای دينی هستند
گروه ادب: يك نويسنده با اشاره به برخی مؤلفههای ادبيات داستانی دينی و بيان اينكه 90 درصد داستانها اين ويژگی را ندارند، اظهار كرد: اگر رويكرد تقدسزدايی در داستانها محدودتر شود و توقعمان را پايينتر بياوريم، قطعاً میتوانيم از اين ابزار برای بيان مضامين مذهبی نيز استفاده كنيم.
محمدكاظم مزينانی، نويسنده در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، درباره مؤلفههای ادبيات داستانی دينی گفت: رمانهايی كه موضوعاتشان راستگويی و ارزشهای انسانی است، میتواند رمان دينی باشد. گاه زندگی ائمه(ع) بررسی میشود و مضمون داستان، دينی است، اما گاهی درونمايه كار دينی است. اگر مضمون درباره دروغ يا راستگويی يا ساير پيامهای اخلاقی كه درونمايه دينی دارند، باشد و درونمايه آن منافاتی با مضامين مذهبی نداشته باشد، در اين شرايط میتوان دستهبندی كرد و تعريف خود را گاهی گستردهتر و عامتر در نظر گرفت.
مزينانی درباره برخی ويژگیهای ادبيات داستانی با مضامين دينی، تصريح كرد: تعريف من از ادبيات دينی، بسيار گسترده و عام است. شايد اگر بخواهيم خيلی در اين مسئله جزيی شويم، 90 درصد از داستانهايی كه داريم را بايد كنار بگذاريم؛ زمانی است كه مفهوم گستردهتر است مثل كارهايی كه تولستوی انجام داده و به قدری اخلاقگرا است كه آن را میتوان در حيطه كارهای دينی به شمار آورد.
وی اضافه كرد: كاری كه فرديت در آن است و برای انسان مدرن و امروزی نوشته شده، حتی میتوان آن را در تباين با تعريف از ادبيات مذهبی دانست. اگر اساس كار را پيامهای اخلاقی مثل وجدان قرار دهيم و از ظرف فرديت در آن استفاده كنيم، از مفهوم اثر دور میشويم. وقتی نويسنده فردی است كه نسبتی با عوالم دينی و مذهبی ندارد، اما در داستانش وجهههای انسانی را به كار برده است. اثر اين فرد آنقدر چندگانه است كه نمیتوان به تعريف خاصی از آن رسيد.
خالق اثر «شاه بیشين» ظرفيت ادبيات داستانی را برای انتقال مفاهيم دينی و قرآنی تاييد كرد و گفت: قطعاً داستان میتواند ظرف مناسبی برای اين موضوع باشد. در نقد كتابی كه برای امام حسين(ع) نوشته بودم، عنوان كردم كه آيا لازم است از ظرف رمان استفاده كرد. در اين شرايط آيا میتوان وجود امام حسين(ع) را كاملاً به تصوير كشيد. ما بايد تكليف خودمان را مشخص كنيم؛ چرا كه ادبيات و رمان كشش خاصی دارد كه شايد برای پرداخت مضامين مذهبی چندان مناسب نباشد. اگر رويكرد تقدسزدايی در داستانها محدودتر شود و توقعمان را پايينتر بياوريم، قطعاً میتوانيم از اين ابزار برای بيان مضامين مذهبی نيز استفاده كنيم.
وی درباره بهترين شيوه انتقال مفاهيم دينی در قالب داستان افزود: وقتی ادبيات را اين گونه تعريف میكنيم كه ادبيات به عنوان يك مفهومی كه بیپروا و گستاخانه است و بدون هيچ فيلتری اين حق را به نويسنده میدهد كه حرف بزند و بيان مضمون كند، اما بايد توجه داشت كه به كفرگويی آلوده نشود و اگر حق را به نويسنده بدهيم در بيان مضامين مذهبی دچار مشكل خواهيم شد.
مزينانی درباره برخی ويژگیهای ادبيات داستانی با مضامين دينی، تصريح كرد: تعريف من از ادبيات دينی، بسيار گسترده و عام است. شايد اگر بخواهيم خيلی در اين مسئله جزيی شويم، 90 درصد از داستانهايی كه داريم را بايد كنار بگذاريم؛ زمانی است كه مفهوم گستردهتر است مثل كارهايی كه تولستوی انجام داده و به قدری اخلاقگرا است كه آن را میتوان در حيطه كارهای دينی به شمار آورد.
وی اضافه كرد: كاری كه فرديت در آن است و برای انسان مدرن و امروزی نوشته شده، حتی میتوان آن را در تباين با تعريف از ادبيات مذهبی دانست. اگر اساس كار را پيامهای اخلاقی مثل وجدان قرار دهيم و از ظرف فرديت در آن استفاده كنيم، از مفهوم اثر دور میشويم. وقتی نويسنده فردی است كه نسبتی با عوالم دينی و مذهبی ندارد، اما در داستانش وجهههای انسانی را به كار برده است. اثر اين فرد آنقدر چندگانه است كه نمیتوان به تعريف خاصی از آن رسيد.
خالق اثر «شاه بیشين» ظرفيت ادبيات داستانی را برای انتقال مفاهيم دينی و قرآنی تاييد كرد و گفت: قطعاً داستان میتواند ظرف مناسبی برای اين موضوع باشد. در نقد كتابی كه برای امام حسين(ع) نوشته بودم، عنوان كردم كه آيا لازم است از ظرف رمان استفاده كرد. در اين شرايط آيا میتوان وجود امام حسين(ع) را كاملاً به تصوير كشيد. ما بايد تكليف خودمان را مشخص كنيم؛ چرا كه ادبيات و رمان كشش خاصی دارد كه شايد برای پرداخت مضامين مذهبی چندان مناسب نباشد. اگر رويكرد تقدسزدايی در داستانها محدودتر شود و توقعمان را پايينتر بياوريم، قطعاً میتوانيم از اين ابزار برای بيان مضامين مذهبی نيز استفاده كنيم.
وی درباره بهترين شيوه انتقال مفاهيم دينی در قالب داستان افزود: وقتی ادبيات را اين گونه تعريف میكنيم كه ادبيات به عنوان يك مفهومی كه بیپروا و گستاخانه است و بدون هيچ فيلتری اين حق را به نويسنده میدهد كه حرف بزند و بيان مضمون كند، اما بايد توجه داشت كه به كفرگويی آلوده نشود و اگر حق را به نويسنده بدهيم در بيان مضامين مذهبی دچار مشكل خواهيم شد.
