قنات آخوند نخستين و كهن ترين موقوفه كشور
گروه اجتماعی: نخستين موقوفه كشور متعلق به استان قزوين در قرن پنجم هجری قمری است كه آخوند ملاخليلا آن را وقف كرده است.
به گزارش خبرگزاری بين المللی قرآن ايكنا شعبه قزوين، نخستين موقوفه كشور متعلق به استان قزوين به نام موقوفه شادروان خديجه بنت خواجه بديعا كه در قرن پنجم هجری قمری آن را وقف كرده است. اين موقوفه شامل يك رشته قنات بوده كه از اراضی وشتق ميان چال در شش كيلومتری شمال غربی قزوين سرچشمه گرفته و پس از عبور از داخل شهر ومحله آخوند به باغات عنايت ختم می شود كه نيت واقف آبرسانی دومحله ريگزار و چينی بندان، در استان قزوين اين موقوفه به نام موقوفه قنات آخوند معروف است كه علامه بزرگوار آخوند ملاخليلا در سده های بعد تعميراتی در آن انجام داده است.
* ريشه واژه قنات
واژه كاريز واژه ای فارسی است و در اصل كهريز وشايد كهن ريز بوده است؛ واژه قنات كلمه پارسی معرب شده است در ايران خاوری و افغانستان واژه كاريز پيشتر كاربرد داشته و در ايران باختری واژه قنات رايج بوده است .
كاريز يا قنات يا كهريز به راهی كه در زير زمين كنده شود تا از آن آب جريان يابد گفته می شود، كاريز كانالی است كه از دير باز برای مديريت آب در زمين ساخته شده كه رشته چاهی است كه از « مادر چاه» سرچشمه می گيرد و ممكن است هزارها متر به طول بيانجامد كه سرانجام آب اين كاريزها برای شرب و كشت و كار به سطح زمين می رسد و در جاهای خاصی به روی زمين می آيند.
كاريز يا قنات از يك دهانه كه روباز است و يك مجرای تونل مانند زيرزمينی تشكيل شده و چندين چاه عمودی كه مجرا يا تونل زيرزمينی را در فواصل مشخص با سطح زمين مرتبط می سازد، دارد و به چاه ها كه به آنها در موقع حفر ميله نيز گفته می شود.
آغاز كاريز همان دهانه كاريز است كه "مظهر كاريز" نيز ناميده می شود، مظهر كاريز جايست كه آب از دل آن بيرون می آيد و ظاهر می شود و می توان برای آبياری و ديگر مصارف مورد استفاده قرار بگيرد؛
قديمی ترين قنات موقوفه كشور در استان قزوين قرار گرفته است كه توسط « خديجه خانم دختر خواجه بديعا» در سال 454 هـ.ق وقف شده است و همچنين حمداله مستوفی در نيمه سده هشتم از آن نام می برد.
* تاريخچه قنات آخوند
اين قنات در حال حاضر در شهر قزوين به نام قنات آخوند، نوك معروف است و وجه تسميه آن به اين صورت بوده كه علامه بزگوار آخوند ملا خليلا ( خليل بن غازی قزوينی مؤلف شرح كافی وصافی ) كه از دانشمندان سده يازدهم هجری است در اين محله سكونت داشته و آرامگاه وی نيز در مقبره مخصوصی كه گويا مدرسه و محل تدريس او بوده است در همين محله قرار دارد به همين دليل اين محله و اين قنات و يكی از فنود باغ های قزوين كه متصل به شهر است به نام وی معروف شده است.
اين موضوع دليل قانع كنند ه ای نيست مگر اينكه بگوئيم باعث آبادی اين محله شادروان آخوند ملا خليلا بوده است و درباره قنات احتمال قوی اين است كه مرحوم ملاخليلا قنات خراب و منطمسی را تعمير كرده و آب آن را جاری ساخته است كه به نام وی معروف شده است.
آبده اين قنات در اراضی "وشته" و "زويار" در شش كيلومتری شمال غرب واقع و مظهرش در انتهای باغ عنايت قرار دارد ما در چاه اين قنات در حدود 50 متر است و در زير سه شاخه می شود و حركت آن به سوی محله آخوند است و آبش وقف دو محله ريگزار و چينی بندان برای شرب شده است و حمداله مستوفی نيز در نيمه سده هشت از آن نام می برد.
اين قنات نيز در حال حاضر نيز آبدهی داشته و موجود است ولی بخش عمده ای از آن كه وارد شهر می شود از بين رفته است همچنين برای تنقيه قنات از نوكن و پودكش ولات روب دو روستا نيزبه نام های اسعادره و كافوريه كه از املاك خود را وقف كرده كه در استان زنجان قرار گرفته است.
واقفه در وقفنامه آب را مختص شاربين محله ريكزار و چينی بندان از محلات قزوين كرده كه ساكنان و متوطنان و محله مزبور در كمال رفاه حال مشروب شده و ثواب آن به روزگار فرخنده آثار روح پر فتوح والدين واقف برسد همچنين بردن آب به خانه با لوله و ممرها و يا رخنه راه را حلال ندانسته و وضو و غسل را توسط اين آب را شرعی نمی داند.
انتهای پيام/-
* ريشه واژه قنات
واژه كاريز واژه ای فارسی است و در اصل كهريز وشايد كهن ريز بوده است؛ واژه قنات كلمه پارسی معرب شده است در ايران خاوری و افغانستان واژه كاريز پيشتر كاربرد داشته و در ايران باختری واژه قنات رايج بوده است .
كاريز يا قنات يا كهريز به راهی كه در زير زمين كنده شود تا از آن آب جريان يابد گفته می شود، كاريز كانالی است كه از دير باز برای مديريت آب در زمين ساخته شده كه رشته چاهی است كه از « مادر چاه» سرچشمه می گيرد و ممكن است هزارها متر به طول بيانجامد كه سرانجام آب اين كاريزها برای شرب و كشت و كار به سطح زمين می رسد و در جاهای خاصی به روی زمين می آيند.
كاريز يا قنات از يك دهانه كه روباز است و يك مجرای تونل مانند زيرزمينی تشكيل شده و چندين چاه عمودی كه مجرا يا تونل زيرزمينی را در فواصل مشخص با سطح زمين مرتبط می سازد، دارد و به چاه ها كه به آنها در موقع حفر ميله نيز گفته می شود.
آغاز كاريز همان دهانه كاريز است كه "مظهر كاريز" نيز ناميده می شود، مظهر كاريز جايست كه آب از دل آن بيرون می آيد و ظاهر می شود و می توان برای آبياری و ديگر مصارف مورد استفاده قرار بگيرد؛
قديمی ترين قنات موقوفه كشور در استان قزوين قرار گرفته است كه توسط « خديجه خانم دختر خواجه بديعا» در سال 454 هـ.ق وقف شده است و همچنين حمداله مستوفی در نيمه سده هشتم از آن نام می برد.
* تاريخچه قنات آخوند
اين قنات در حال حاضر در شهر قزوين به نام قنات آخوند، نوك معروف است و وجه تسميه آن به اين صورت بوده كه علامه بزگوار آخوند ملا خليلا ( خليل بن غازی قزوينی مؤلف شرح كافی وصافی ) كه از دانشمندان سده يازدهم هجری است در اين محله سكونت داشته و آرامگاه وی نيز در مقبره مخصوصی كه گويا مدرسه و محل تدريس او بوده است در همين محله قرار دارد به همين دليل اين محله و اين قنات و يكی از فنود باغ های قزوين كه متصل به شهر است به نام وی معروف شده است.
اين موضوع دليل قانع كنند ه ای نيست مگر اينكه بگوئيم باعث آبادی اين محله شادروان آخوند ملا خليلا بوده است و درباره قنات احتمال قوی اين است كه مرحوم ملاخليلا قنات خراب و منطمسی را تعمير كرده و آب آن را جاری ساخته است كه به نام وی معروف شده است.
آبده اين قنات در اراضی "وشته" و "زويار" در شش كيلومتری شمال غرب واقع و مظهرش در انتهای باغ عنايت قرار دارد ما در چاه اين قنات در حدود 50 متر است و در زير سه شاخه می شود و حركت آن به سوی محله آخوند است و آبش وقف دو محله ريگزار و چينی بندان برای شرب شده است و حمداله مستوفی نيز در نيمه سده هشت از آن نام می برد.
اين قنات نيز در حال حاضر نيز آبدهی داشته و موجود است ولی بخش عمده ای از آن كه وارد شهر می شود از بين رفته است همچنين برای تنقيه قنات از نوكن و پودكش ولات روب دو روستا نيزبه نام های اسعادره و كافوريه كه از املاك خود را وقف كرده كه در استان زنجان قرار گرفته است.
واقفه در وقفنامه آب را مختص شاربين محله ريكزار و چينی بندان از محلات قزوين كرده كه ساكنان و متوطنان و محله مزبور در كمال رفاه حال مشروب شده و ثواب آن به روزگار فرخنده آثار روح پر فتوح والدين واقف برسد همچنين بردن آب به خانه با لوله و ممرها و يا رخنه راه را حلال ندانسته و وضو و غسل را توسط اين آب را شرعی نمی داند.
انتهای پيام/-
