«لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ»؛ شاخص سنجش شكرگزاری/گشايش در زندگی، نشانه شكرگزاری است

حجت‌الاسلام والمسلمين عبدالكريم بهجت‌پور، مدير گروه دانشنامه قرآن‌شناسی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، با تبيين معنای شكر و بيان اينكه مواردی هست كه از قدرت تشكر عاجز هستيم، گفت: حضرت سجاد(ع) در يكی از مناجات‌هايشان می‌فرمايند: اگر من به زبان، شكر تو را می‌گويم اين زبان مال توست، اين توفيق هم مال توست، من بر همين شكر خود بايد شكر ديگری به جا آورم؛ لذا عاجز از تشكر تو هستم.
وی افزود: تشكر در باب خدای متعال اين است كه نعمتی را به ما ارزانی كرده دقيقاً در راستايی كه او اراده كرده و می‌پسندد به كار ببريم. نه اين نعمت معطل بماند و نه در غير جهتی كه برای آن تعيين شده به كار گرفته شود. خدای متعال به ما چشم داده است تا به وسيله آن راه و كلام حق را ببينم و هدايت شويم. گوش به ما داده تا به‌وسيله آن حق را بشنوم. پس بايد اين‌ها را در همين مسير به كار گيرم و در مسيرهايی كه صاحب نعمت نمی‌پسندد به كار نگيريم.
بهجت‌پور با تأكيد بر اينكه معنای شكر عملی نعمت‌ها آن است كه آن‌ها را معطل نگه نداريم، با اشاره به آيه «وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ؛ و آنگاه كه پروردگارتان اعلام كرد كه اگر واقعا سپاسگزارى كنيد [نعمت] شما را افزون خواهم كرد»، (ابراهيم/7) گفت: اين آيه وعده‌ای از سوی خدای متعال است. افراد می‌توانند بر اساس اين وعده اميدوار باشند كه اگر شكر نعمت‌ها را به جای بياورند در ازای اين شكر، نعمت‌هايشان روزافزون می‌شود و ميزان و ظرفيت بهره‌گيری آن‌ها از اين فرصت‌ها به حداكثر می‌رسد.
اين مفسر قرآن با بيان اينكه يكی از راه‌های تداوم نعمت و گسترش آن متناسب با نيازها، همين شكور بودن است، ادامه داد: اگر ما در نعمتی اهل شكر باشيم، خدای متعال چه در همين نعمت و چه در نعمت‌های مشابه، ظرفيت استفاده از آن را به حداكثر می‌رساند. مثلاً اگر در ثروتی كه به من رسيد، شكرگزار باشم، خداوند قدرت را هم به من خواهد داد. اگر در قدرتی كه خدا به من داده شكرگزار باشم، خدای متعال اولاد صالح هم به من خواهد داد. اگر در اولاد صالح شكرگزار باشم، اولاد پليد را از من دور می‌كند يا فرصت‌های خروج از بن‌بست‌ها را برای من تسهيل خواهد كرد.
مدير گروه دانشنامه قرآن‌شناسی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی اضافه كرد: بايد توجه كرد كه كه «لإن شكرتم لأزيدنكم» به اين معنا نيست كه در صورت شكر كردن يك نعمت، فقط همان نعمت را اضافه كند؛ بلكه به اين معناست كه فرصت استفاده از نعمت‌ها در ابعاد مختلف گسترش پيدا می‌كند، چه بسا برخی از اين نعمت‌ها امكان تداوم ندارد؛ مثلاً جوانی تمام می‌شود؛ بنابراين «لأزيدنكم» به اين معنا نيست كه صرفاً در همين نعمت بلكه در ابعاد مختلف زندگی و نعمت‌های ديگر هم گسترش حاصل خواهد شد. اگر انسان عادت كند در ازای هر نعمتی كه به او می‌رسد شكرگزار باشد، اين شكرگزاری باعث توسعه همه جانبه رزق فرد می‌شود؛ نه توسعه يك جانبه.
بهجت‌پور با تأكيد بر اينكه فرهنگ و شخصيت ما بايد شكرگزار باشد، تصريح كرد: نكته دوم كه در اين آيه وجود دارد اين است كه ما بر اساس اين آيه می‌توانيم يك شاخص به‌دست آوريم؛ يعنی هر يك از ما برای اينكه بفهمد شكرگزار خدای متعال است ـ چه شكر لفظی يا عملی ـ يا شكرگزار نعمت‌های خدا نيست، شكرگزار مردم هست يا شكرگزار مردم نيست، ببينيم خدای متعال در رزق ما، در فرصت‌های ما در گره‌هايی كه در زندگی به شكل طبيعی پيش می‌آيند و بن‌بست‌های زندگی، توسعه‌ای به ما می‌دهد يا نمی‌دهد؟ يعنی اگر ديديم فرد پس از نعمت، فرصت‌ها را از دست داد، پس از نعمت اتفاقاً دچار تنگی و گرفتگی شد، بفهمد كه از فرصت گذشته‌اش استفاده مطلوب نكرده و بلكه ناسپاسی كرده است و بايد از همان توبه كند.
وی خاطرنشان کرد: يعنی يكی از راه‌های نجات از همين تنگی اين است كه توبه كند و اظهار كند كه من به خودم ستم كردم. مثل كاری كه حضرت يونس(ع) كرد. حضرت يونس(ع) ناسپاسی مردم خود را كرد، از بين مردم بيرون رفت. خدا فرمود: حال كه اين محيط برای تو تنگ است داخل شكم ماهی شو. وقتی در شكم ماهی قرار گرفت، گفت: لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّی كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ. من قدر اين نعمت را ندانستم و از نعمتی كه در اختيار من گذاشتی رو برگرداندم و خدای متعال به همين دليل بار ديگر به او فرصت داد.