«وَیُزَكِّيهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ»؛ تجلی اثر حقيقی اعتكاف در مؤمنان
گروه اجتماعی: معاون دانشكده اصولالدين دزفول اعتكاف را فرصتی براي بندگان بهمنظور بريدن از غير و اتصال به خداوند دانست و گفت: ثمرات اعتكاف و عبادت در آموزههای قرآن و در زندگی پيامبران با «وَیُزَكِّيهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ» متجلی میشود.
حميدرضا سعادتفر، معاون آموزشی دانشكده اصولالدين دزفول در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، اظهار كرد: اعتكاف در قرآن از عالیترين نوع عبادت محسوب میشود تا بدان جا كه خداوند تبارك و تعالی دو تن از پيامبران خود را مأمور آماده كردن مسجد الحرام برای عبادت بندگان میسازد و میفرمايد: «وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ؛ و چون خانه [كعبه] را براى مردم محل اجتماع و [جاى] امنى قرار داديم [و فرموديم] در مقام ابراهيم نمازگاهى براى خود اختيار كنيد و به ابراهيم و اسماعيل فرمان داديم كه خانه مرا براى طواف كنندگان و معتكفان و ركوع و سجودكنندگان پاكيزه كنيد»، (بقره/125).
وی ادامه داد: همچنين خداوند تبارك و تعالی حضرت موسی(ع) را به چهل شب اعتكاف و مناجات با خودش وعده میدهد؛ «وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلاَثِينَ لَیْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَیْلَةً وَقَالَ مُوسَى لأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَأَصْلِحْ وَلاَ تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ؛ و با موسى سى شب وعده گذاشتيم و آن را با ده شب ديگر تمام كرديم تا آنكه وقت معين پروردگارش در چهل شب به سر آمد و موسى [هنگام رفتن به كوه طور] به برادرش هارون گفت در ميان قوم من جانشينم باش و [كار آنان را] اصلاح كن و راه فسادگران را پيروى مكن»، (اعراف/142).
سعادتفر همچنين به اعتكاف حضرت رسول اكرم(ص) اشاره و عنوان كرد: اعتكاف پيامبر اسلام(ص) در غار حرا، براساس روايت امام صادق(ع) كه فرمودند: رسول خدا(ص) تا آخر عمر شريفشان در دهه آخر ماه مبارك رمضان معتكف میشدند. (كافی جلد 4 صفحه 175) از ديگر موارد اعتكاف انبيای الهی است.
معاون آموزشی دانشكده اصولالدين دزفول با تأكيد بر اينكه با توجه به اصل عبادت، قرآن كريم هدف خلقت را عبادت میشمارد، گفت: در اين ارتباط در قرآن كريم خداوند میفرمايد: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ؛ و جن و انس را نيافريدم جز براى آنكه مرا بپرستند»، (ذاريات/56) در آيهای ديگر نيز بر اين مهم تأكيد شده است؛ «وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى یَأْتِیَكَ الْیَقِينُ؛ و پروردگارت را پرستش كن تا اينكه مرگ تو فرا رسد»، (حجر/99).
وی با بيان اينكه كسب معرفت و يقين راهی جز عبادت ندارد، عنوان كرد: از مجموع آيات قرآن كريم در اينباره در میبابيم كه هر چه مسئوليت انسانها در نظام هستی بالاتر بوده لازم است تا آنها از صفای باطن و معرفت نفس و كمالات بيشتری برخوردار باشند تا طاقت و تحمل دريافت بار رسالت و انجام اين وظيفه بسيار سنگين را داشته باشند.
سعادتفر بيان كرد: اعتكاف فرصتی را به بندگان و به طريق اولی به پيامبران میدهد تا از غير بريده و به خدا متصل شوند و رهاورد اين برنامه عبادی اعتكاف هم فرد را به رشد و كمال میرساند و هم جامعه را متحول میسازد. ثمرات اعتكاف و عبادت در آموزههای قرآن كريم در زندگی پيامبران و مؤمنان با «وَیُزَكِّيهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ» متجلی میشود.
معاون آموزشی دانشكده اصولالدين به تفاوت اعتكاف و رهبانيت اشاره و تصريح كرد: اعتكاف يك سنت الهی است كه منحصر به اسلام نيست، اسلام آیين زندگی است؛ زندگیگرايی يكی از دستورات قرآن و اسلام است؛ «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللّهِ الَّتِیَ أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالْطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِی لِلَّذِينَ آمَنُواْ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَوْمَ الْقِیَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الآیَاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ؛ [اى پيامبر] بگو زيورهایى را كه خدا براى بندگانش پديد آورده و [نيز ] روزيهاى پاكيزه را چه كسى حرام گردانيده بگو اين [نعمتها] در زندگى دنيا براى كسانى است كه ايمان آوردهاند و روز قيامت [نيز] خاص آنان ميباشد اين گونه آيات [خود] را براى گروهى كه ميدانند به روشنى بيان ميكنيم»، (اعراف/32).
وی در ادامه تصريح كرد: رهبانيت به معنای ترك جامعه و توجه نكردن به دردهای جامعه و توجه به خود و فرو رفتن در دنيای فردی است در حاليكه اعتكاف ترك تجمل و دنياپرستی و توجه به خودسازی و تربيت نفس برای رشد و كمال جامعه است. اگر مؤمن مخير به انتخاب بين اعتكاف و رفع نيازهای جامعه قرار گيرد شايسته است به نياز جامعه توجه نموده و خدمت به خلق و جامعه را در اولويت قرار دهد.
سعادتفر به ذكر سيرهای از ائمه اطهار(ع) درباره اين موضوع پرداخت و گفت: چنانكه در سيره معصومين(ع) آمده است كه امام حسن(ع) در حال اعتكاف بود و شخصی از ايشان اظهار نياز كرد. حضرت در حاليكه در اعتكاف بودند آن را رها كرده در پی برطرف نمودن حاجت مؤمن رفتند و در پاسخ فردی كه از ايشان علت را سؤال كرد، فرمودند: پدرم از جدم رسول اكرم(ص) نقل كرده اگر كسی گرهای از كار مسلمان يا شخص مؤمنی بگشايد و حاجت او را بر آورده سازد مانند آن است كه 9 هزار سال خداوند را عبادت كرده و روزها را به روزه و شبها را به شب زندهداری سپری كرده باشد.
معاون آموزشی دانشكده اصولالدين به آثار اعتكاف اشاره و تصريح كرد: از جمله اين آثار میتوان به حكمت كه آن ثمره روزه در اعتكاف است و دعا و مناجات كه آن باعث صفای باطن و انس به حضرت حق است و موجب جلب محبت الهی میشود اشاره كرد. اعتكاف اين فرصت را به مؤمن میدهد تا فارغ از هياهوی جامعه به خود و خدای خود توجه کرده و در بحر بيكران الهی مستغرق شود. تلاوت قرآن كريم در برنامه اعتكاف با حضور و انس بيشتر انجام و باعث افزايش ايمان میشود.
وی ادامه داد: اعتكاف فرصتی است تا با انجام برنامه عبادی، غرايز انسان از رياست شهوت به حكومت عقل منتقل شود و اين مهم بر عهده نماز است كه در اعتكاف جلوهای متعالی دارد؛ «إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا، إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا، وَإِذَا مَسَّهُ الْخَیْرُ مَنُوعًا، إِلَّا الْمُصَلِّينَ؛ به راستى كه انسان سخت آزمند [و بىتاب] خلق شده است، چون صدمهاى به او رسد عجز و لابه كند، و چون خيرى به او رسد بخل ورزد، غير از نمازگزاران»،( آيات 19 تا 22 سوره معارج).
وی تصريح كرد: گرچه میتوان با نذر و قسم و مانند آن اعتكاف را واجب كرد اما اعتكاف عملی مستحب است كه با عشق و طلب آغاز میشود و از روی نياز و شوق به ثواب و قرب الهی انجام میگيرد نه ترس از دوزخ و عقاب و شايد نكته مستحب بودن آن در تقرب و شستشوی باطن از رذايل نهفته است و جذبهای كه به سالك در اعتكاف دست میدهد، ميل به وصل است نه ترس از جهنم.
سعادتفر بيان كرد: اعتكاف از بارزترين مصاديق بندگی است كه به قول جناب مقدس اردبيلی خود عبادت مستقلی است. ثمرات اعتكاف آنگاه به بالاترين درجه خود كه تربيت و شكوفايی كمالات انسانی میرسد كه آگاهانه و همراه با اختيار باشد حضور در اعتكاف اجابت دعوت الهی است كه اگر از روی صدق و اختيار انجام شود خروج آن نياز همراه با صدق و نور است، «رَّبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ» خواهد بود.
وی ادامه داد: همچنين خداوند تبارك و تعالی حضرت موسی(ع) را به چهل شب اعتكاف و مناجات با خودش وعده میدهد؛ «وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلاَثِينَ لَیْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَیْلَةً وَقَالَ مُوسَى لأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَأَصْلِحْ وَلاَ تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ؛ و با موسى سى شب وعده گذاشتيم و آن را با ده شب ديگر تمام كرديم تا آنكه وقت معين پروردگارش در چهل شب به سر آمد و موسى [هنگام رفتن به كوه طور] به برادرش هارون گفت در ميان قوم من جانشينم باش و [كار آنان را] اصلاح كن و راه فسادگران را پيروى مكن»، (اعراف/142).
سعادتفر همچنين به اعتكاف حضرت رسول اكرم(ص) اشاره و عنوان كرد: اعتكاف پيامبر اسلام(ص) در غار حرا، براساس روايت امام صادق(ع) كه فرمودند: رسول خدا(ص) تا آخر عمر شريفشان در دهه آخر ماه مبارك رمضان معتكف میشدند. (كافی جلد 4 صفحه 175) از ديگر موارد اعتكاف انبيای الهی است.
معاون آموزشی دانشكده اصولالدين دزفول با تأكيد بر اينكه با توجه به اصل عبادت، قرآن كريم هدف خلقت را عبادت میشمارد، گفت: در اين ارتباط در قرآن كريم خداوند میفرمايد: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ؛ و جن و انس را نيافريدم جز براى آنكه مرا بپرستند»، (ذاريات/56) در آيهای ديگر نيز بر اين مهم تأكيد شده است؛ «وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى یَأْتِیَكَ الْیَقِينُ؛ و پروردگارت را پرستش كن تا اينكه مرگ تو فرا رسد»، (حجر/99).
وی با بيان اينكه كسب معرفت و يقين راهی جز عبادت ندارد، عنوان كرد: از مجموع آيات قرآن كريم در اينباره در میبابيم كه هر چه مسئوليت انسانها در نظام هستی بالاتر بوده لازم است تا آنها از صفای باطن و معرفت نفس و كمالات بيشتری برخوردار باشند تا طاقت و تحمل دريافت بار رسالت و انجام اين وظيفه بسيار سنگين را داشته باشند.
سعادتفر بيان كرد: اعتكاف فرصتی را به بندگان و به طريق اولی به پيامبران میدهد تا از غير بريده و به خدا متصل شوند و رهاورد اين برنامه عبادی اعتكاف هم فرد را به رشد و كمال میرساند و هم جامعه را متحول میسازد. ثمرات اعتكاف و عبادت در آموزههای قرآن كريم در زندگی پيامبران و مؤمنان با «وَیُزَكِّيهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ» متجلی میشود.
معاون آموزشی دانشكده اصولالدين به تفاوت اعتكاف و رهبانيت اشاره و تصريح كرد: اعتكاف يك سنت الهی است كه منحصر به اسلام نيست، اسلام آیين زندگی است؛ زندگیگرايی يكی از دستورات قرآن و اسلام است؛ «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللّهِ الَّتِیَ أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالْطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِی لِلَّذِينَ آمَنُواْ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَوْمَ الْقِیَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الآیَاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ؛ [اى پيامبر] بگو زيورهایى را كه خدا براى بندگانش پديد آورده و [نيز ] روزيهاى پاكيزه را چه كسى حرام گردانيده بگو اين [نعمتها] در زندگى دنيا براى كسانى است كه ايمان آوردهاند و روز قيامت [نيز] خاص آنان ميباشد اين گونه آيات [خود] را براى گروهى كه ميدانند به روشنى بيان ميكنيم»، (اعراف/32).
وی در ادامه تصريح كرد: رهبانيت به معنای ترك جامعه و توجه نكردن به دردهای جامعه و توجه به خود و فرو رفتن در دنيای فردی است در حاليكه اعتكاف ترك تجمل و دنياپرستی و توجه به خودسازی و تربيت نفس برای رشد و كمال جامعه است. اگر مؤمن مخير به انتخاب بين اعتكاف و رفع نيازهای جامعه قرار گيرد شايسته است به نياز جامعه توجه نموده و خدمت به خلق و جامعه را در اولويت قرار دهد.
سعادتفر به ذكر سيرهای از ائمه اطهار(ع) درباره اين موضوع پرداخت و گفت: چنانكه در سيره معصومين(ع) آمده است كه امام حسن(ع) در حال اعتكاف بود و شخصی از ايشان اظهار نياز كرد. حضرت در حاليكه در اعتكاف بودند آن را رها كرده در پی برطرف نمودن حاجت مؤمن رفتند و در پاسخ فردی كه از ايشان علت را سؤال كرد، فرمودند: پدرم از جدم رسول اكرم(ص) نقل كرده اگر كسی گرهای از كار مسلمان يا شخص مؤمنی بگشايد و حاجت او را بر آورده سازد مانند آن است كه 9 هزار سال خداوند را عبادت كرده و روزها را به روزه و شبها را به شب زندهداری سپری كرده باشد.
معاون آموزشی دانشكده اصولالدين به آثار اعتكاف اشاره و تصريح كرد: از جمله اين آثار میتوان به حكمت كه آن ثمره روزه در اعتكاف است و دعا و مناجات كه آن باعث صفای باطن و انس به حضرت حق است و موجب جلب محبت الهی میشود اشاره كرد. اعتكاف اين فرصت را به مؤمن میدهد تا فارغ از هياهوی جامعه به خود و خدای خود توجه کرده و در بحر بيكران الهی مستغرق شود. تلاوت قرآن كريم در برنامه اعتكاف با حضور و انس بيشتر انجام و باعث افزايش ايمان میشود.
وی ادامه داد: اعتكاف فرصتی است تا با انجام برنامه عبادی، غرايز انسان از رياست شهوت به حكومت عقل منتقل شود و اين مهم بر عهده نماز است كه در اعتكاف جلوهای متعالی دارد؛ «إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا، إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا، وَإِذَا مَسَّهُ الْخَیْرُ مَنُوعًا، إِلَّا الْمُصَلِّينَ؛ به راستى كه انسان سخت آزمند [و بىتاب] خلق شده است، چون صدمهاى به او رسد عجز و لابه كند، و چون خيرى به او رسد بخل ورزد، غير از نمازگزاران»،( آيات 19 تا 22 سوره معارج).
وی تصريح كرد: گرچه میتوان با نذر و قسم و مانند آن اعتكاف را واجب كرد اما اعتكاف عملی مستحب است كه با عشق و طلب آغاز میشود و از روی نياز و شوق به ثواب و قرب الهی انجام میگيرد نه ترس از دوزخ و عقاب و شايد نكته مستحب بودن آن در تقرب و شستشوی باطن از رذايل نهفته است و جذبهای كه به سالك در اعتكاف دست میدهد، ميل به وصل است نه ترس از جهنم.
سعادتفر بيان كرد: اعتكاف از بارزترين مصاديق بندگی است كه به قول جناب مقدس اردبيلی خود عبادت مستقلی است. ثمرات اعتكاف آنگاه به بالاترين درجه خود كه تربيت و شكوفايی كمالات انسانی میرسد كه آگاهانه و همراه با اختيار باشد حضور در اعتكاف اجابت دعوت الهی است كه اگر از روی صدق و اختيار انجام شود خروج آن نياز همراه با صدق و نور است، «رَّبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ» خواهد بود.
