«وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا» وعده افق تابناك سعادت خداوند به پرهيزكاران است
گروه اجتماعی: مدرس حوزه علميه ماهشهر با بيان اينكه تقوا، نیرويی روحی و مقدس است كه پرهيز افراد را به همراه دارد، تصريح كرد: خداوند در آيه «وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا؛ و هر كس از خدا پروا كند [خدا] براى او راه بيرونشدنى قرار مىدهد»، (طلاق/2) افق تابناك سعادت را به انسان پرهيزكار وعده میدهد.
حجتالاسلام والمسلمين عبدالرضا آغاجری، محقق و مدرس حوزه علميه ماهشهر در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، عنوان كرد: تعابير متفاوتي در معنای لغوی و اصطلاحی تقوا وجود دارد كه جامعترين تعريف آن را میتوان در خطبههای 16 و 113 نهجالبلاغه كه مرادف با پرهيز بيان شده است، يافت.
وی با بيان اينكه افرادی كه در لغت تقوا را به معنای پرهيز و در اصطلاح يك حالت درونی معنا كردهاند در واقع از فرمايشات اميرالمؤمنين(ع) در اين دو خطبه بهره بردهاند، ادامه داد: امام علی(ع) در خطبه 16 میفرمايد: تقوا نيرويی روحانی است كه بر اثر تمرينهای زياد پديد میآيد؛ پرهيزهايی معقول و منطقی. در فرمايشات اميرالمؤمنين(ع) در اين دو خطبه دايره تقوا نيز معرفی میشود.
مدير مدرسه علميه ماهشهر اضافه كرد: اين پرهيزهای معقول و منطقی سبب و مقدمهای است برای پديد آمدن حالت روحانی، بدين معنا كه انسان با رعايت اين پرهيزهای معقول و منطقی است كه آن حالت روحانی(تقوا) را به دست خواهد آورد و لوازم تقوا قرار گرفتن در دايره آن است.
اين مدرس حوزه در مورد تعبير تقوا به ترس گفت: پرهيز از محرمات الهی و ترس از خدا از لوازم تقوا است. اميرالمؤمنين(ع) در خطبه 113 نهجالبلاغه میفرمايد: تقوی نه عين پرهيز است و نه عين ترس از خدا؛ لكن نيرويی روحی و مقدس است كه هم پرهيز و هم ترس را به دنبال خودش میآورد.
حجتالاسلام آغاجری با بيان اينكه تا تقوا بهعنوان نيروی معنوی و مقدس در وجود انسان شكل نگيرد، انسان نخواهد توانست مالكيت و ضبط نفس خود را داشته باشد، افزود: مالكيت نفس، از آثار تقوا است كه به پرهيز معقول و منطقی بازمیگردد، تا اين مقدمه شكل نگيرد نمیتوانيم به مالكيت نفس برسيم؛ بنابراين پرهيزهای معقول و منطقی، حالت روحی معنوی كه تقواست را در پی دارد و از آثار آن ضبط و مالكيت نفس است؛ لذا در ادامه خطبه 113 اميرالمؤمنين میفرمايد: لازمه بیتقوايی مطيع هوای نفس بودن است، در واقع چون انسان در مقابل محركات شهوانی و هوای نفسانی نمیتواند كاری انجام دهد در نتيجه مالك خودش نيست و لازمه تقوا قدرت اراده و شخصيت معنوی داشتن و مالك حوزه وجودی خود بودن است.
مدير مدرسه علميه ماهشهر با بيان اينكه يكی از نكات در بحث تقوا، الگوگيری است، گفت: انسان بیتقوا زود به زمين میخورد بر اين اساس است كه میگويند كسی كه تقوا ندارد بايد در زندگی خود از انسان باتقوا الگو بگيرد.
وی در ادامه به چگونگی تقويت تقوا با توجه به خطبههای 16 و 113 نهجالبلاغه اشاره كرد و توضيح داد: تقويت تقوا در دو بعد نظری و عملی قابل بررسی است؛ در بعد نظری برای تقويت تقوا انسان بايد در مبانی عقيدتی، چارچوب عقايد را مستحكم كند كه اگر اعتقادات انسان در عقايد پنجگانه اصول دين، معارف دينی، انديشه اسلامی مستحكم شد در بعد نظری سبب تقويت تقوا خواهد شد. برای تقويت تقوا در بعد عملی لازم است راسخ و مستحكم باشيم، تقويت بعد عملی مثل آيه شريفه «وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى یَأْتِیَكَ الْیَقِينُ؛ و پروردگارت را پرستش كن تا اينكه مرگ تو فرا رسد»، (حجر/ 99) است كه انسان اگر به يقين برسد گناه نخواهد كرد؛ اينكه انسان گناه میكند از آنجاست كه به يقين نرسيده است.
حجتالاسلام آغاجری اظهار کرد: افراد بهطور عموم دارای مراتب و درجات مختلف هستند؛ لذا در تشخيص حق از باطل از يكديگر متفاوت هستند، تقوا هم به همينگونه دارای درجات و مراتب مختلف است، هر كجا در قرآن كريم تعبير اتقوالله ذكر شده است بدين معناست كه انسانها ابعاد نظری و عملی را پشت سر گذاشتهاند و به مرحلهای رسيدهاند كه خداوند میفرمايد من خودم كارشان را به سامان میرسانم، اينجاست كه تعابيری «يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا»، «مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا» را بيان میكند و يا موارد فراوان ديگر كه خداوند وعده فلاح و رستگاری به متقين میدهد.
مدير مدرسه علميه ماهشهر با بيان اينكه مهمترين اثر تقوا بر فرد ضبط و مالكيت نفس است، ادامه داد: از نشانههای تقوا حملات زياد شيطان است. در روايت است از امام صادق(ع) پرسيدند چرا شيطان به شيعيان زياد حمله میكند؟ ايشان فرمودند: چرا كه در وجود شيعه دُرّ بسيار گرانبهايی است. هر وقت كه شيطان بيشتر حمله كند به سبب باتقوايی است.
وی مورد ديگر از نشانههای تقوا را سختیِ زندگی عنوان و اظهار كرد: خداوند متعال برای اينكه انسانها را در اين مرحله قرار دهد او را مورد امتحان قرار میدهد، كه امتحان عامل رشد است؛ لذا آنكه به دنبال حركت معنوی و رشد است با سختیها آزموده میشود.
وی با اشاره به آيه «وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا، وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ؛ هر كس از خدا پروا كند [خدا] براى او راه بيرونشدنى قرار مىدهد، و از جایى كه حسابش را نمىكند به او روزى مىرساند»(طلاق/ 2 و 3) اضافه كرد: اين آيه اشاره دارد كه خداوند برای متقی راه نجات قرار میدهد و او را از جايی كه گمان ندارد روزی میدهد، اين آيهای اميدبخش است كه پرهيزگاران با توكل به خدا سرانجام مشمول لطف الهی میشوند، پس مشخص میشود كه خدا انسان متقی را به پيچ و خم مشكلات میبرد و سپس عبور میدهد، اين يك افق تابناك از سعادت است كه خداوند تبارك به انسان پرهيزكار نشان میدهد. پس در مسير تقوا انسان به مشكلات و سختیها میافتد و سپس خداوند او را نجات میدهد.
وی با بيان اينكه افرادی كه در لغت تقوا را به معنای پرهيز و در اصطلاح يك حالت درونی معنا كردهاند در واقع از فرمايشات اميرالمؤمنين(ع) در اين دو خطبه بهره بردهاند، ادامه داد: امام علی(ع) در خطبه 16 میفرمايد: تقوا نيرويی روحانی است كه بر اثر تمرينهای زياد پديد میآيد؛ پرهيزهايی معقول و منطقی. در فرمايشات اميرالمؤمنين(ع) در اين دو خطبه دايره تقوا نيز معرفی میشود.
مدير مدرسه علميه ماهشهر اضافه كرد: اين پرهيزهای معقول و منطقی سبب و مقدمهای است برای پديد آمدن حالت روحانی، بدين معنا كه انسان با رعايت اين پرهيزهای معقول و منطقی است كه آن حالت روحانی(تقوا) را به دست خواهد آورد و لوازم تقوا قرار گرفتن در دايره آن است.
اين مدرس حوزه در مورد تعبير تقوا به ترس گفت: پرهيز از محرمات الهی و ترس از خدا از لوازم تقوا است. اميرالمؤمنين(ع) در خطبه 113 نهجالبلاغه میفرمايد: تقوی نه عين پرهيز است و نه عين ترس از خدا؛ لكن نيرويی روحی و مقدس است كه هم پرهيز و هم ترس را به دنبال خودش میآورد.
حجتالاسلام آغاجری با بيان اينكه تا تقوا بهعنوان نيروی معنوی و مقدس در وجود انسان شكل نگيرد، انسان نخواهد توانست مالكيت و ضبط نفس خود را داشته باشد، افزود: مالكيت نفس، از آثار تقوا است كه به پرهيز معقول و منطقی بازمیگردد، تا اين مقدمه شكل نگيرد نمیتوانيم به مالكيت نفس برسيم؛ بنابراين پرهيزهای معقول و منطقی، حالت روحی معنوی كه تقواست را در پی دارد و از آثار آن ضبط و مالكيت نفس است؛ لذا در ادامه خطبه 113 اميرالمؤمنين میفرمايد: لازمه بیتقوايی مطيع هوای نفس بودن است، در واقع چون انسان در مقابل محركات شهوانی و هوای نفسانی نمیتواند كاری انجام دهد در نتيجه مالك خودش نيست و لازمه تقوا قدرت اراده و شخصيت معنوی داشتن و مالك حوزه وجودی خود بودن است.
مدير مدرسه علميه ماهشهر با بيان اينكه يكی از نكات در بحث تقوا، الگوگيری است، گفت: انسان بیتقوا زود به زمين میخورد بر اين اساس است كه میگويند كسی كه تقوا ندارد بايد در زندگی خود از انسان باتقوا الگو بگيرد.
وی در ادامه به چگونگی تقويت تقوا با توجه به خطبههای 16 و 113 نهجالبلاغه اشاره كرد و توضيح داد: تقويت تقوا در دو بعد نظری و عملی قابل بررسی است؛ در بعد نظری برای تقويت تقوا انسان بايد در مبانی عقيدتی، چارچوب عقايد را مستحكم كند كه اگر اعتقادات انسان در عقايد پنجگانه اصول دين، معارف دينی، انديشه اسلامی مستحكم شد در بعد نظری سبب تقويت تقوا خواهد شد. برای تقويت تقوا در بعد عملی لازم است راسخ و مستحكم باشيم، تقويت بعد عملی مثل آيه شريفه «وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى یَأْتِیَكَ الْیَقِينُ؛ و پروردگارت را پرستش كن تا اينكه مرگ تو فرا رسد»، (حجر/ 99) است كه انسان اگر به يقين برسد گناه نخواهد كرد؛ اينكه انسان گناه میكند از آنجاست كه به يقين نرسيده است.
حجتالاسلام آغاجری اظهار کرد: افراد بهطور عموم دارای مراتب و درجات مختلف هستند؛ لذا در تشخيص حق از باطل از يكديگر متفاوت هستند، تقوا هم به همينگونه دارای درجات و مراتب مختلف است، هر كجا در قرآن كريم تعبير اتقوالله ذكر شده است بدين معناست كه انسانها ابعاد نظری و عملی را پشت سر گذاشتهاند و به مرحلهای رسيدهاند كه خداوند میفرمايد من خودم كارشان را به سامان میرسانم، اينجاست كه تعابيری «يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا»، «مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا» را بيان میكند و يا موارد فراوان ديگر كه خداوند وعده فلاح و رستگاری به متقين میدهد.
مدير مدرسه علميه ماهشهر با بيان اينكه مهمترين اثر تقوا بر فرد ضبط و مالكيت نفس است، ادامه داد: از نشانههای تقوا حملات زياد شيطان است. در روايت است از امام صادق(ع) پرسيدند چرا شيطان به شيعيان زياد حمله میكند؟ ايشان فرمودند: چرا كه در وجود شيعه دُرّ بسيار گرانبهايی است. هر وقت كه شيطان بيشتر حمله كند به سبب باتقوايی است.
وی مورد ديگر از نشانههای تقوا را سختیِ زندگی عنوان و اظهار كرد: خداوند متعال برای اينكه انسانها را در اين مرحله قرار دهد او را مورد امتحان قرار میدهد، كه امتحان عامل رشد است؛ لذا آنكه به دنبال حركت معنوی و رشد است با سختیها آزموده میشود.
وی با اشاره به آيه «وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا، وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ؛ هر كس از خدا پروا كند [خدا] براى او راه بيرونشدنى قرار مىدهد، و از جایى كه حسابش را نمىكند به او روزى مىرساند»(طلاق/ 2 و 3) اضافه كرد: اين آيه اشاره دارد كه خداوند برای متقی راه نجات قرار میدهد و او را از جايی كه گمان ندارد روزی میدهد، اين آيهای اميدبخش است كه پرهيزگاران با توكل به خدا سرانجام مشمول لطف الهی میشوند، پس مشخص میشود كه خدا انسان متقی را به پيچ و خم مشكلات میبرد و سپس عبور میدهد، اين يك افق تابناك از سعادت است كه خداوند تبارك به انسان پرهيزكار نشان میدهد. پس در مسير تقوا انسان به مشكلات و سختیها میافتد و سپس خداوند او را نجات میدهد.
