شليك نرم فرهنگ غربی بر سبك زندگی
گروه فضای مجازی: شبكههای اجتماعی غربی با توجه به همگون نبودن با فرهنگ اسلامی ـ ايرانی، اما توانسته است جای خود را در ميان تعداد زيادی از جوانان كشورمان باز كند كه به مرور تأثير خود را در جامعه میگذارد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، يكی از معضلهای اساسی و بسيار مهم كه خطری جدی برای فرهنگ و اعتقادات كشور در قالب يك جنگ نرم و بسيار هوشمندانه طراحی شده، تغيير در سبك زندگی اسلامی ـ ايرانی از طريق شبكههای اجتماعی است.
برنامهها و شبكههای اجتماعی كه در آن، اين نوع از سبك زندگی به تصوير كشيده میشود، در بلندمدت میتواند قبح بعضی از اعمال زشت و ناپسند از ديد فرهنگ ايرانی را از بين ببرد و حرمت بسياری از رابطهها را خواهد شكست؛ حربهای كه با كارگر افتادنِ آن، در آينده ديگر چيزی از سبك زندگی ايرانی نخواهيم ديد و به گرفتاریهای امروز جوامع غرب كه انحطاط خانواده در آن امری طبيعی است، دچار خواهيم شد.
جالب آنجاست كه اين روزها همه از پيوستن به فيسبوك صحبت میكنند. شبكه اجتماعی كه به همه محافل راه يافته و سمت و سوی گپ و گفتها را متوجه خود كرده است. فيسبوك يك شبكه اجتماعی توليد غرب است كه بهصورت سايت يا مجموعه سايتی به كاربران اين امكان را میدهد كه علاقهمندیها، افكار و فعاليتهای خودشان را با ديگران به اشتراك بگذارند. گوگل، ياهو، يوتيوب، فيسبوك، ويكیپديا، بلاگر و مایاسپيس از جمله پربازديدترين سايتهای اينترنتی هستند، اما ۵۰ درصد سايتهای پربازديد در دنيا را شبكههای اجتماعی تشكيل میدهند كه اين امر نشان از اهميت اين شبكهها دارد.
نسل جديد جامعه، رسانههای اجتماعی را به كار میگيرند كه محتوا و هدف اصلی آنها هنوز توسط جامعه ما به فرهنگ تبديل نشده است و غرب با استفاده از آن به صورت بسيار آرام و نرمافزاری، فرهنگ خود را در زندگی كاربران جامعه ما با اشتراك گذاشتن اطلاعات پيادهسازی میكند.
آنها در رسانههای اجتماعی، شبكهای از دوستان و آشنايانشان را به وجود میآورند و در آن به تعامل درباره خودشان و موضوعات مورد علاقهشان میپردازند. رفتار جمعی اعضای اين نسل در شبكههای اجتماعی به رفتار جمعی زنبورها تشبيه شده است كه حول موضوعات مورد علاقه مشتركشان گرد هم میآيند.
در جامعه كنونی و اگر در جمعی بگوييد عضو فيسبوك نيستيد و خيال پيوستن به اين شبكه را هم نداريد مطمئناً با واكنشهای عجيب و غريبی مواجه میشويد و احتمالاً به عقب ماندن از قافله پيشرفت و ارتباطات متهم میشويد اما آيا پيوستن به فيسبوك يك ضرورت است و در عصر گسترش ارتباطات، كسانی كه نمیخواهند عضو آن باشند، از ارتباطات اجتماعی عقب میمانند؟
آيا همه كسانی كه در پشت عكسهايشان در فيسبوك پنهان شدهاند تنها به دنبال پيدا كردن دوستان قديمی به اين شبكه پيوستهاند؟ آيا پدر و مادرها میدانند اين تعاملات مجازی چه تاثيری بر زندگی فرزندانشان خواهد داشت؟
پيشرفت امكانات سختافزاری و نرمافزاری فضای مجازی، شكلگيری سبك زندگی جديدی را بهدنبال داشته كه آميخته با تكنولوژیهای آنلاين است. اين فضا بستری برای شكلگيری نسل جديدی شده كه ويژگیهای رفتاری جمعی متفاوتی با نسلهای قبلی دارند.
از نظر سن اغلب كاربران شبكههای اجتماعی، متولدان ميانه دهه ۱۹۸۰ (1359 شمسی) به بعد هستند. اما آنچه به افراد اين نسل هويت مستقلی بخشيده نه تشابهات سنی بلكه نوع كاربری آنها در اينترنت و استفاده از امكانات ديجيتالی و فضای مجازی است.
شبكههای اجتماعی مجازی كه به واسطه آن میتوان با دوستانی كه حساب كاربری دارند، عكس، فيلم يا پيغام به اشتراك گذاشت و فيسبوك اكنون به طور رايگان اين امكانات را در اختيار مردم جهان قرار داده است. وبگاه فيسبوك بيش از يك ميليارد نفر كاربر دارد و هماكنون به ۴۰ زبان، قابل دسترس بوده و ۷۰ درصد از كاربران آن در خارج از ايالات متحده زندگی میكنند.
شبكه اجتماعی فيسبوك جايگاه خاصی در جامعه ايران باز كرده، بهگونهای كه از اقشار مختلف جامعه ايرانی از جمله دانشجويان، استادان، كارمندان، بازاريان، معلمان، دانشآموزان و هنرمندان به همراه روزنامهنگاران در آن عضو هستند. اين موضوع در كنار فيلتر بودن فيسبوك در ايران باعث شده كه آمار دقيقی از تعداد كاربران فيسبوك در ايران وجود نداشته باشد و برآوردهای مختلفی در اين مورد به عمل آيد. از جمله ۲ ميليون كاربر حرفهای و ۱۲ ميليون كاربر گذری تا ۲۷ ميليون كاربر در ايران!؟
به نظر میرسد فيلترينگ فيسبوك تأثير محسوسی بر استفاده از آن در ايران نداشته است. واقعيت ايناست كه پيوستن به فيسبوك به اين سادگیها هم نيست. اثرات اين پيوستن به تدريج در عملكرد اعضای آن نمود میيابد. مهمترين تأثير فيسبوك بر سبك زندگی جوانان و در كل، اعضای آن محسوب میشود.
نتايج آخرين پژوهش انجام شده در كشور بيانگر آن است كه ميان عضويت در شبكههای اجتماعی اينترنتی و سبك زندگی جوانان، ارتباط مستقيمی وجود دارد. ۶/۳۰ درصد مردان و ۳/۴۱ درصد زنان معتقدند كه شبكههای اجتماعی اينترنتی توانسته است به ميزان بالايی در نوع ادبيات و افكار افراد جامعه موثر باشد. همچنين ۵/۴۹ درصد زنان و ۴/۴۱ درصد مردان بر اين باور هستند كه عضويت در شبكههای اجتماعی اينترنتی در مقادير متوسط به بالا توانسته است بر سبك پوشش آنها در جامعه موثر باشد.
اين نتايج به خوبی نشان میدهد كه عضويت در شبكههای اجتماعی اينترنتی تأثير بسزايی در سبك زندگی افراد دارد. اگر سبك زندگی را رفتارهای عادی روزمرهای بدانيم كه در قالب عادات لباس پوشيدن، خوردن و محيطهای مورد پسند برای تعامل با ديگران، خود را نشان میدهد، میتوانيم تغييرات ايجاد شده در اين حوزه را به شكل ملموستر مشاهده كنيم.
با توجه به آنچه گفته شد اگر بخواهيم شبكههای اجتماعی و پيوستن فرزندانمان به آنها را امری ساده تلقی كنيم درآيندهای نه چندان دور نبايد نسبت به تغييراتی كه در سبك زندگی شان ايجاد شده اعتراض كنيم يا درصدد مقابله برآييم چرا كه اين تغييرات میتواند به ذهنيت، ظاهر، رفتار و ذائقه و زبان آنها تأثيرگذار باشد.
پس لازم است در اين مسئله بسيار مهم كه به نوعی آينده كودكان و فرزندانمان را تحت تأثير قرار خواهد داد راههای بهتر انديشيدن را ياد دهيم. با رفتارهای علمی خود به آنها بياموزيم كه برای گذراندن اوقات فراغت، راههای بهتری به غير از گشت زدن بیهدف در سايتهای اينترنتی هم وجود دارد. از كودكی، آنها را به كتاب خواندن تشويق كنيم و بهترين ساعاتمان را به كتابخواندن برای آنها اختصاص دهيم. علاقهمندی آنها به ورزش، هنر، فعاليتهای دينی و مذهبی و... را كشف كنيم و با راهكارهای حمايتگرانه، آنها را در مسير درستی از زندگیشان قراردهيم.
بسياری از متخصصان و روانشناسان سايبری و خانوادهها با هشدار دادن نسبت به رشد فزاينده و آينده شبكههای اجتماعی، نسبت به جدا شدن نسل جديد و حتی نسل قديم از روابط اجتماعی خارج از فضای نت و فرورفتن در دنيای مجازی خود ساخته، هشدار دادهاند. اما نبايد تأثيرات مثبت شبكههای اجتماعی از قبيل افزايش اطلاعات عمومی، افزايش ارتباط با ديگران برای روابط اجتماعی و كسانی كه در خارج از فضای اينترنت از روابط ناخوشايند با ديگران رنج میبرند ناديده گرفت اما اين امر هم نيازمند فرهنگسازی و استفاده صحيح از اين شبكهها است.
همانطور كه گفته شد حضور جوانان در شبكههای اجتماعی با جنبههای متعددی میتواند همراه باشد. اين وجوه میتواند تهديدكننده و مخرب و يا به منزله يك فرصت و راهی برای انتقال دادهها، ابعاد و زمينههای فرصتآوری همچون دانشافزايی، توليد متن، رايزنی و تعامل باشد.
شبكههای اجتماعی مانند فيسبوك امكان اتصال انسانها را در سراسر جهان بهطور غيرقابل تصوری افزايش دادهاند. با اين همه برخی از متخصصان فناوری، جامعهشناسان و روانشناسان كشور میگويند كاربران شبكههای اجتماعی نسبت به ديگرانی كه در آن حضور ندارند يا بهره كمتری از آن میبرند «تنهاتر» و «خودشيفته تر» شدهاند و اين میتواند عوامل ناهمگون فرهنگ غرب بر ذهنيت جامعه ما باشد و بد نيست بدانيم حتی بيماریهای جسمی و روحی هم اين كاربران را تهديد میكند و بر زندگی آنها تأثيرگذار خواهد بود.
وهاب خدابخشی
برنامهها و شبكههای اجتماعی كه در آن، اين نوع از سبك زندگی به تصوير كشيده میشود، در بلندمدت میتواند قبح بعضی از اعمال زشت و ناپسند از ديد فرهنگ ايرانی را از بين ببرد و حرمت بسياری از رابطهها را خواهد شكست؛ حربهای كه با كارگر افتادنِ آن، در آينده ديگر چيزی از سبك زندگی ايرانی نخواهيم ديد و به گرفتاریهای امروز جوامع غرب كه انحطاط خانواده در آن امری طبيعی است، دچار خواهيم شد.
جالب آنجاست كه اين روزها همه از پيوستن به فيسبوك صحبت میكنند. شبكه اجتماعی كه به همه محافل راه يافته و سمت و سوی گپ و گفتها را متوجه خود كرده است. فيسبوك يك شبكه اجتماعی توليد غرب است كه بهصورت سايت يا مجموعه سايتی به كاربران اين امكان را میدهد كه علاقهمندیها، افكار و فعاليتهای خودشان را با ديگران به اشتراك بگذارند. گوگل، ياهو، يوتيوب، فيسبوك، ويكیپديا، بلاگر و مایاسپيس از جمله پربازديدترين سايتهای اينترنتی هستند، اما ۵۰ درصد سايتهای پربازديد در دنيا را شبكههای اجتماعی تشكيل میدهند كه اين امر نشان از اهميت اين شبكهها دارد.
نسل جديد جامعه، رسانههای اجتماعی را به كار میگيرند كه محتوا و هدف اصلی آنها هنوز توسط جامعه ما به فرهنگ تبديل نشده است و غرب با استفاده از آن به صورت بسيار آرام و نرمافزاری، فرهنگ خود را در زندگی كاربران جامعه ما با اشتراك گذاشتن اطلاعات پيادهسازی میكند.
آنها در رسانههای اجتماعی، شبكهای از دوستان و آشنايانشان را به وجود میآورند و در آن به تعامل درباره خودشان و موضوعات مورد علاقهشان میپردازند. رفتار جمعی اعضای اين نسل در شبكههای اجتماعی به رفتار جمعی زنبورها تشبيه شده است كه حول موضوعات مورد علاقه مشتركشان گرد هم میآيند.
در جامعه كنونی و اگر در جمعی بگوييد عضو فيسبوك نيستيد و خيال پيوستن به اين شبكه را هم نداريد مطمئناً با واكنشهای عجيب و غريبی مواجه میشويد و احتمالاً به عقب ماندن از قافله پيشرفت و ارتباطات متهم میشويد اما آيا پيوستن به فيسبوك يك ضرورت است و در عصر گسترش ارتباطات، كسانی كه نمیخواهند عضو آن باشند، از ارتباطات اجتماعی عقب میمانند؟
آيا همه كسانی كه در پشت عكسهايشان در فيسبوك پنهان شدهاند تنها به دنبال پيدا كردن دوستان قديمی به اين شبكه پيوستهاند؟ آيا پدر و مادرها میدانند اين تعاملات مجازی چه تاثيری بر زندگی فرزندانشان خواهد داشت؟
پيشرفت امكانات سختافزاری و نرمافزاری فضای مجازی، شكلگيری سبك زندگی جديدی را بهدنبال داشته كه آميخته با تكنولوژیهای آنلاين است. اين فضا بستری برای شكلگيری نسل جديدی شده كه ويژگیهای رفتاری جمعی متفاوتی با نسلهای قبلی دارند.
از نظر سن اغلب كاربران شبكههای اجتماعی، متولدان ميانه دهه ۱۹۸۰ (1359 شمسی) به بعد هستند. اما آنچه به افراد اين نسل هويت مستقلی بخشيده نه تشابهات سنی بلكه نوع كاربری آنها در اينترنت و استفاده از امكانات ديجيتالی و فضای مجازی است.
شبكههای اجتماعی مجازی كه به واسطه آن میتوان با دوستانی كه حساب كاربری دارند، عكس، فيلم يا پيغام به اشتراك گذاشت و فيسبوك اكنون به طور رايگان اين امكانات را در اختيار مردم جهان قرار داده است. وبگاه فيسبوك بيش از يك ميليارد نفر كاربر دارد و هماكنون به ۴۰ زبان، قابل دسترس بوده و ۷۰ درصد از كاربران آن در خارج از ايالات متحده زندگی میكنند.
شبكه اجتماعی فيسبوك جايگاه خاصی در جامعه ايران باز كرده، بهگونهای كه از اقشار مختلف جامعه ايرانی از جمله دانشجويان، استادان، كارمندان، بازاريان، معلمان، دانشآموزان و هنرمندان به همراه روزنامهنگاران در آن عضو هستند. اين موضوع در كنار فيلتر بودن فيسبوك در ايران باعث شده كه آمار دقيقی از تعداد كاربران فيسبوك در ايران وجود نداشته باشد و برآوردهای مختلفی در اين مورد به عمل آيد. از جمله ۲ ميليون كاربر حرفهای و ۱۲ ميليون كاربر گذری تا ۲۷ ميليون كاربر در ايران!؟
به نظر میرسد فيلترينگ فيسبوك تأثير محسوسی بر استفاده از آن در ايران نداشته است. واقعيت ايناست كه پيوستن به فيسبوك به اين سادگیها هم نيست. اثرات اين پيوستن به تدريج در عملكرد اعضای آن نمود میيابد. مهمترين تأثير فيسبوك بر سبك زندگی جوانان و در كل، اعضای آن محسوب میشود.
نتايج آخرين پژوهش انجام شده در كشور بيانگر آن است كه ميان عضويت در شبكههای اجتماعی اينترنتی و سبك زندگی جوانان، ارتباط مستقيمی وجود دارد. ۶/۳۰ درصد مردان و ۳/۴۱ درصد زنان معتقدند كه شبكههای اجتماعی اينترنتی توانسته است به ميزان بالايی در نوع ادبيات و افكار افراد جامعه موثر باشد. همچنين ۵/۴۹ درصد زنان و ۴/۴۱ درصد مردان بر اين باور هستند كه عضويت در شبكههای اجتماعی اينترنتی در مقادير متوسط به بالا توانسته است بر سبك پوشش آنها در جامعه موثر باشد.
اين نتايج به خوبی نشان میدهد كه عضويت در شبكههای اجتماعی اينترنتی تأثير بسزايی در سبك زندگی افراد دارد. اگر سبك زندگی را رفتارهای عادی روزمرهای بدانيم كه در قالب عادات لباس پوشيدن، خوردن و محيطهای مورد پسند برای تعامل با ديگران، خود را نشان میدهد، میتوانيم تغييرات ايجاد شده در اين حوزه را به شكل ملموستر مشاهده كنيم.
با توجه به آنچه گفته شد اگر بخواهيم شبكههای اجتماعی و پيوستن فرزندانمان به آنها را امری ساده تلقی كنيم درآيندهای نه چندان دور نبايد نسبت به تغييراتی كه در سبك زندگی شان ايجاد شده اعتراض كنيم يا درصدد مقابله برآييم چرا كه اين تغييرات میتواند به ذهنيت، ظاهر، رفتار و ذائقه و زبان آنها تأثيرگذار باشد.
پس لازم است در اين مسئله بسيار مهم كه به نوعی آينده كودكان و فرزندانمان را تحت تأثير قرار خواهد داد راههای بهتر انديشيدن را ياد دهيم. با رفتارهای علمی خود به آنها بياموزيم كه برای گذراندن اوقات فراغت، راههای بهتری به غير از گشت زدن بیهدف در سايتهای اينترنتی هم وجود دارد. از كودكی، آنها را به كتاب خواندن تشويق كنيم و بهترين ساعاتمان را به كتابخواندن برای آنها اختصاص دهيم. علاقهمندی آنها به ورزش، هنر، فعاليتهای دينی و مذهبی و... را كشف كنيم و با راهكارهای حمايتگرانه، آنها را در مسير درستی از زندگیشان قراردهيم.
بسياری از متخصصان و روانشناسان سايبری و خانوادهها با هشدار دادن نسبت به رشد فزاينده و آينده شبكههای اجتماعی، نسبت به جدا شدن نسل جديد و حتی نسل قديم از روابط اجتماعی خارج از فضای نت و فرورفتن در دنيای مجازی خود ساخته، هشدار دادهاند. اما نبايد تأثيرات مثبت شبكههای اجتماعی از قبيل افزايش اطلاعات عمومی، افزايش ارتباط با ديگران برای روابط اجتماعی و كسانی كه در خارج از فضای اينترنت از روابط ناخوشايند با ديگران رنج میبرند ناديده گرفت اما اين امر هم نيازمند فرهنگسازی و استفاده صحيح از اين شبكهها است.
همانطور كه گفته شد حضور جوانان در شبكههای اجتماعی با جنبههای متعددی میتواند همراه باشد. اين وجوه میتواند تهديدكننده و مخرب و يا به منزله يك فرصت و راهی برای انتقال دادهها، ابعاد و زمينههای فرصتآوری همچون دانشافزايی، توليد متن، رايزنی و تعامل باشد.
شبكههای اجتماعی مانند فيسبوك امكان اتصال انسانها را در سراسر جهان بهطور غيرقابل تصوری افزايش دادهاند. با اين همه برخی از متخصصان فناوری، جامعهشناسان و روانشناسان كشور میگويند كاربران شبكههای اجتماعی نسبت به ديگرانی كه در آن حضور ندارند يا بهره كمتری از آن میبرند «تنهاتر» و «خودشيفته تر» شدهاند و اين میتواند عوامل ناهمگون فرهنگ غرب بر ذهنيت جامعه ما باشد و بد نيست بدانيم حتی بيماریهای جسمی و روحی هم اين كاربران را تهديد میكند و بر زندگی آنها تأثيرگذار خواهد بود.
وهاب خدابخشی
