اصل اسلام بر پايه رحمت و عطوفت بنا شده است
گروه انديشه: مدرس حوزه و دانشگاه ايلام با اشاره به اينكه در قرآن 114 بار آيه «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» آمده است و فقط سوره توبه با اين آيه شروع نمیشود، اظهار كرد: نسبت خشونت و رحمت در قرآن 1 بر 114 است؛ يعنی اصل بر رحمت بوده و خشونت در موارد استثناء است.
حجتالاسلام محمدجواد قنبربيگی، امام جمعه درهشهر در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه ايلام، با اشاره به اين آيه از قرآن كريم «اِدْفَعْ بِالَّتی هِیَ اَحْسَنُ السَّیِّئَةُ نَحْنُ اَعْلَمُ بِما یَصِفُونَ؛ بدی را به بهترين راه و روش دفع كن (و پاسخ بدی را به نيكی ده ) ما به آنچه توصيف میكنند، آگاهتريم»، تصريح كرد: هر شخصی در مقابل عمل ديگران به چندين صورت میتواند عكسالعمل نشان دهد، اين رفتار و واكنشها به زيبايی در آيات قرآن بيان شده است.
وی با بيان آيه «وَ قَاتِلُوا فِی سَبيلِ اللّهِ الَّذينَ یُقَاتِلُونَكُمْ وَ لاَ تَعْتَدُوا اِنَّ اللّهَ لاَ یُحِبُّ الْمُعْتَدينَ؛ در راه خدا با آنانكه به جنگ و دشمنی شما برخيزند، جهاد كنيد ولی ستمكار نباشيد(تعدی نكنيد) كه خدا ستمكاران را دوست ندارد»، گفت: «تعدی» يعنی در مقابل عملِ بدِ ديگران، بدتر جواب داده شود، كه اين مورد نهی اسلام است.
حجتالاسلام قنبربيگی در ادامه، افزود: اگر كار بد و ناپسند ديگران را به همان اندازه جواب دهيم، اين امر عدالت است؛ خداوند در قرآن كريم میفرمايد: «... فَمَنِ اعْتَدیٰ عَلَیْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدیٰ عَلَیْكُمْ ...؛ اگر حرمت نگاه نداشتند(و با شما قتال كنند) شما نيز قصاص كنيد (همانند آن)؛ در مورد ديگر اگر از كنار عمل بد ديگران گذشته و هيچ عكسالعملی نشان ندهيم، اين امر كرامت و بزرگواری است؛ در سورة فرقان آمده است: «وَ الَّذينَ لاَ یَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذَا مَرُّوا بِا للَّغْوِ مَرُّوا كِرَاماً؛ و آنان هستند كه به ناحق شهادت ندهند و هرگاه به عمل لغوی(از مردم هرزه) بگذرند، بزرگوارانه از آن در گذرند».
اين مدرس حوزه و دانشگاه، اضافه كرد: هرگاه ديگران عمل بدی انجام دهند و با عمل خوب و نيكو جواب آنها داده شود، اين مكارم اخلاق و سيره پيامبر اسلام(ص) و ائمه معصومين(ع) است؛ خداوند در سوره فصّلت میفرمايد: «وَ لاَ تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَكَ وَ بَیْنَهُ عَدَٰوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِيمٌ؛ هرگز نيكی و بدی در جهان يكسان نيست، هميشه بدی خلق را به بهترين عمل(كه نيكی است) پاداش ده تا همان كس كه گويی با تو بر سر دشمنی است، دوست گرم(و صميمی) تو گردد».
اين مبلغ دينی با اشاره به اينكه در قرآن كريم 114 بار آيه «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» آمده است و فقط سوره توبه (برائت) با اين آيه شروع نمیشود، اظهار كرد: نسبت خشونت و رحمت در قرآن 1 بر 114 است؛ يعنی اصل بر رحمت است و خشونت يك استثناء است.
اين حافظ كل قرآن كريم به آياتی از اين كتاب آسمانی كه در آنها از رأفت و رحمت صحبت شده است اشاره كرد و گفت: خداوند در سوره جاثيه میفرمايد: «قُلْ لِلَّذينَ آمَنُوا یَغْفِرُوا لِلَّذينَ لاَ یَرْجُونَ اَیّامَ اللّهِ لِیَجْزِیَ قَوْماً بِمَا كَانُوا یَكْسِبُونَ؛ (ای پيامبر ما) به مؤمنان بگو: كسانی را كه اميد به روز رستاخيز ندارند، مورد عفو قرار دهند تا خداوند هر قومی را به اعمالی كه انجام میدهند جزا دهد»، طبق اين آيه شريفه، رحمت و عطوفت اسلامی اختصاص به مسلمانان و مؤمنان ندارد، بلكه خداوند به مسلمانان دستور میدهد كه با غير مسلمان هم مهربان باشند.
حجتالاسلام قنبربيگی با بيان اين آيه «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظّاً غَليظَ الْـقَلْبِ لاَ نْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ؛ به (بركت) رحمت الهی، در برابر آنان (مردم) نرم و مهربان شدی، و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو پراكنده میشدند»، افزود: بر اساس اين آيه، عطوفت و مهربانی پيامبر(ص) رحمت، موجب جذب و جلب مردم به سمت آن حضرت شد، كه آن هم از رحمت الهی سرچشمه گرفته بود، به اين جهت در آيه 63 سوره انفال، میخوانيم: «لَوْ اَنْفَقْتَ مَا فِی الاَرْضِ جَميعاً مَا اَلَّفْتَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللّهَ اَلَّفَ بَیْنَهُمْ اِنَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ؛ (ای پيامبر ما ) اگر تمام آنچه روی زمين است صرف میكردی كه ميان دلهای آنان اُلفت دهی موفّق نمیشدی، ولی خداوند در ميان آنها الفت ايجاد كرد، او توانا و حكيم است».
وی با اشاره به آيه 208 سوره بقره «يا اَیُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِی السِّلْمِ كافَّةً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ اِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ؛ ای كسانی كه ايمان آوردهايد، همگی در صلح و آشتی درآييد و از گامهای شيطان پيروی نكنيد كه او دشمن آشكار شما است»، گفت: از اين آيه میتوان درك كرد كه صلح و آشتی برنامه اصلی اسلام است و جالب اينكه قرآن مجيد كسانی را كه از صلح و آشتی دوری میكنند و آتش افروزی مینمايند و طالب درگيری و جنگ هستند، پيرو شيطان معرفی میكند.
امام جمعه درهشهر با اشاره به اين كلام گوهربار از امام صادق(ع) مبنی بر اينكه: «هَلِ الدّينُ الاّ الْحُب؛ آيا دين غير از دوست داشتن است؟»، گفت: رأفت و رحمت اسلامی نه تنها شامل تمام انسانها با قطع نظر از كيش و آئين آنها میشود، بلكه ساير موجودات و جانداران را هم در برميگيرد؛ پيامبر اسلام(ص) برای چهارپايان شش حق بيان فرمود كه بايد صاحبان اين حيوانات اين حقوق را محترم بشمارند: «یَبْدَءُ بِعَلَفِها اِذا نَزَلَ؛ هنگامی كه به منزل میرسد اول به سراغ آب و غذای حيوان برود و او را سيراب كند و غذايش دهد؛ وَ یَعْرِضُ عَلَیْها الْماءَ اِذا مَرَّ بِهِ؛ به هنگام سفر و در بين راه هر جا به نهر آبی رسيد، حيوان را به كنار آب ببرد ( تا اگر تشنه بود آب بخورد )؛ وَ لا یَضْرِبُ وَجْهَها فَاِنَّها تُسَبِّحُ بِحَمْدِ رَبِّها؛ با تازيانه به سر و صورت حيوان نزند، زيرا حيوانات نيز به ذكر و تسبيح خداوند مشغولند؛ وَ لا یَقِفُ عَلیٰ ظَهْرِها اِلاّ فی سَبيلِ اللّهِ؛ بر پشت حيوان متوقف، سوار نگردد، مگر در راه خدا (مثل ميدان جنگ)؛ وَ لا یَحْمِلُها فَوْقَ طاقَتِها؛ بايد توانايی حيوان را در نظر بگيرد و بيش از توانش بر او حمل نكند؛ وَ لا یُكَلِّفُها مِنَ الْمَشْیِ اِلاّ ما تُطيقُ؛ در طی مسافتها هم بايد مراعات آنها را كرد و به اندازه طاقتشان از آنها سواری گرفت».
وی در ادامه افزود: دعاهايی كه در ماه مبارك رمضان بعد از نمازهای واجب زمزمه میكنيم نشانهای ديگر از رحمت اسلامی است كه مسلمانان برای رفع مشكلات همه انسانها( نه فقط مسلمين) دعا میكنند: «... اَللّهُمَّ اَغْنِ كُلَّ فَقيرٍ، اَللّهُمَّ اشْبِعْ كُلَّ جائِعٍ، اَللّهُمَّ اكْسُ كُلَّ عُرْيانٍ؛ ... خداوندا، تمام نيازمندان و محتاجان جامعه انسانی را بی نياز كن، خداوندا، تمام گرسنگان جهان را سير كن، خداوندا، همه برهنگان عالم را بپوشان.
حجتالاسلام قنبربيگی در پايان به اخلاق و منش حضرت محمد(ص) و ساير معصومين(ع) اشاره كرد و گفت: سيره عملی و رفتار اجتماعی بزرگان دينی و پيشوايان اسلامی مملوّ از رحمت و عطوفت، چه با مسلمين و چه با دشمنان اسلام است، به عنوان نمونه میتوان به برخورد پيامبر(ص) با دشمنان، پس از فتح مكه اشاره كرد؛ در اين جريان حضرت(ص) فرمودند: «اَلْیَوْمَ یَوْمُ الْمَرْحَمَةِ ؛ امروز، روز رحمت و محبت است»؛ نمونه ديگر برخورد حضرت علی(ع) با قاتل خويش است، حضرت به فرزندانش میفرمايد: ...عزيزانم، از همين غذايی كه برای من تهيه میكنيد، به قاتلم نيز بدهيد.
وی با بيان آيه «وَ قَاتِلُوا فِی سَبيلِ اللّهِ الَّذينَ یُقَاتِلُونَكُمْ وَ لاَ تَعْتَدُوا اِنَّ اللّهَ لاَ یُحِبُّ الْمُعْتَدينَ؛ در راه خدا با آنانكه به جنگ و دشمنی شما برخيزند، جهاد كنيد ولی ستمكار نباشيد(تعدی نكنيد) كه خدا ستمكاران را دوست ندارد»، گفت: «تعدی» يعنی در مقابل عملِ بدِ ديگران، بدتر جواب داده شود، كه اين مورد نهی اسلام است.
حجتالاسلام قنبربيگی در ادامه، افزود: اگر كار بد و ناپسند ديگران را به همان اندازه جواب دهيم، اين امر عدالت است؛ خداوند در قرآن كريم میفرمايد: «... فَمَنِ اعْتَدیٰ عَلَیْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدیٰ عَلَیْكُمْ ...؛ اگر حرمت نگاه نداشتند(و با شما قتال كنند) شما نيز قصاص كنيد (همانند آن)؛ در مورد ديگر اگر از كنار عمل بد ديگران گذشته و هيچ عكسالعملی نشان ندهيم، اين امر كرامت و بزرگواری است؛ در سورة فرقان آمده است: «وَ الَّذينَ لاَ یَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذَا مَرُّوا بِا للَّغْوِ مَرُّوا كِرَاماً؛ و آنان هستند كه به ناحق شهادت ندهند و هرگاه به عمل لغوی(از مردم هرزه) بگذرند، بزرگوارانه از آن در گذرند».
اين مدرس حوزه و دانشگاه، اضافه كرد: هرگاه ديگران عمل بدی انجام دهند و با عمل خوب و نيكو جواب آنها داده شود، اين مكارم اخلاق و سيره پيامبر اسلام(ص) و ائمه معصومين(ع) است؛ خداوند در سوره فصّلت میفرمايد: «وَ لاَ تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَكَ وَ بَیْنَهُ عَدَٰوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِيمٌ؛ هرگز نيكی و بدی در جهان يكسان نيست، هميشه بدی خلق را به بهترين عمل(كه نيكی است) پاداش ده تا همان كس كه گويی با تو بر سر دشمنی است، دوست گرم(و صميمی) تو گردد».
اين مبلغ دينی با اشاره به اينكه در قرآن كريم 114 بار آيه «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» آمده است و فقط سوره توبه (برائت) با اين آيه شروع نمیشود، اظهار كرد: نسبت خشونت و رحمت در قرآن 1 بر 114 است؛ يعنی اصل بر رحمت است و خشونت يك استثناء است.
اين حافظ كل قرآن كريم به آياتی از اين كتاب آسمانی كه در آنها از رأفت و رحمت صحبت شده است اشاره كرد و گفت: خداوند در سوره جاثيه میفرمايد: «قُلْ لِلَّذينَ آمَنُوا یَغْفِرُوا لِلَّذينَ لاَ یَرْجُونَ اَیّامَ اللّهِ لِیَجْزِیَ قَوْماً بِمَا كَانُوا یَكْسِبُونَ؛ (ای پيامبر ما) به مؤمنان بگو: كسانی را كه اميد به روز رستاخيز ندارند، مورد عفو قرار دهند تا خداوند هر قومی را به اعمالی كه انجام میدهند جزا دهد»، طبق اين آيه شريفه، رحمت و عطوفت اسلامی اختصاص به مسلمانان و مؤمنان ندارد، بلكه خداوند به مسلمانان دستور میدهد كه با غير مسلمان هم مهربان باشند.
حجتالاسلام قنبربيگی با بيان اين آيه «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظّاً غَليظَ الْـقَلْبِ لاَ نْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ؛ به (بركت) رحمت الهی، در برابر آنان (مردم) نرم و مهربان شدی، و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو پراكنده میشدند»، افزود: بر اساس اين آيه، عطوفت و مهربانی پيامبر(ص) رحمت، موجب جذب و جلب مردم به سمت آن حضرت شد، كه آن هم از رحمت الهی سرچشمه گرفته بود، به اين جهت در آيه 63 سوره انفال، میخوانيم: «لَوْ اَنْفَقْتَ مَا فِی الاَرْضِ جَميعاً مَا اَلَّفْتَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللّهَ اَلَّفَ بَیْنَهُمْ اِنَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ؛ (ای پيامبر ما ) اگر تمام آنچه روی زمين است صرف میكردی كه ميان دلهای آنان اُلفت دهی موفّق نمیشدی، ولی خداوند در ميان آنها الفت ايجاد كرد، او توانا و حكيم است».
وی با اشاره به آيه 208 سوره بقره «يا اَیُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِی السِّلْمِ كافَّةً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ اِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ؛ ای كسانی كه ايمان آوردهايد، همگی در صلح و آشتی درآييد و از گامهای شيطان پيروی نكنيد كه او دشمن آشكار شما است»، گفت: از اين آيه میتوان درك كرد كه صلح و آشتی برنامه اصلی اسلام است و جالب اينكه قرآن مجيد كسانی را كه از صلح و آشتی دوری میكنند و آتش افروزی مینمايند و طالب درگيری و جنگ هستند، پيرو شيطان معرفی میكند.
امام جمعه درهشهر با اشاره به اين كلام گوهربار از امام صادق(ع) مبنی بر اينكه: «هَلِ الدّينُ الاّ الْحُب؛ آيا دين غير از دوست داشتن است؟»، گفت: رأفت و رحمت اسلامی نه تنها شامل تمام انسانها با قطع نظر از كيش و آئين آنها میشود، بلكه ساير موجودات و جانداران را هم در برميگيرد؛ پيامبر اسلام(ص) برای چهارپايان شش حق بيان فرمود كه بايد صاحبان اين حيوانات اين حقوق را محترم بشمارند: «یَبْدَءُ بِعَلَفِها اِذا نَزَلَ؛ هنگامی كه به منزل میرسد اول به سراغ آب و غذای حيوان برود و او را سيراب كند و غذايش دهد؛ وَ یَعْرِضُ عَلَیْها الْماءَ اِذا مَرَّ بِهِ؛ به هنگام سفر و در بين راه هر جا به نهر آبی رسيد، حيوان را به كنار آب ببرد ( تا اگر تشنه بود آب بخورد )؛ وَ لا یَضْرِبُ وَجْهَها فَاِنَّها تُسَبِّحُ بِحَمْدِ رَبِّها؛ با تازيانه به سر و صورت حيوان نزند، زيرا حيوانات نيز به ذكر و تسبيح خداوند مشغولند؛ وَ لا یَقِفُ عَلیٰ ظَهْرِها اِلاّ فی سَبيلِ اللّهِ؛ بر پشت حيوان متوقف، سوار نگردد، مگر در راه خدا (مثل ميدان جنگ)؛ وَ لا یَحْمِلُها فَوْقَ طاقَتِها؛ بايد توانايی حيوان را در نظر بگيرد و بيش از توانش بر او حمل نكند؛ وَ لا یُكَلِّفُها مِنَ الْمَشْیِ اِلاّ ما تُطيقُ؛ در طی مسافتها هم بايد مراعات آنها را كرد و به اندازه طاقتشان از آنها سواری گرفت».
وی در ادامه افزود: دعاهايی كه در ماه مبارك رمضان بعد از نمازهای واجب زمزمه میكنيم نشانهای ديگر از رحمت اسلامی است كه مسلمانان برای رفع مشكلات همه انسانها( نه فقط مسلمين) دعا میكنند: «... اَللّهُمَّ اَغْنِ كُلَّ فَقيرٍ، اَللّهُمَّ اشْبِعْ كُلَّ جائِعٍ، اَللّهُمَّ اكْسُ كُلَّ عُرْيانٍ؛ ... خداوندا، تمام نيازمندان و محتاجان جامعه انسانی را بی نياز كن، خداوندا، تمام گرسنگان جهان را سير كن، خداوندا، همه برهنگان عالم را بپوشان.
حجتالاسلام قنبربيگی در پايان به اخلاق و منش حضرت محمد(ص) و ساير معصومين(ع) اشاره كرد و گفت: سيره عملی و رفتار اجتماعی بزرگان دينی و پيشوايان اسلامی مملوّ از رحمت و عطوفت، چه با مسلمين و چه با دشمنان اسلام است، به عنوان نمونه میتوان به برخورد پيامبر(ص) با دشمنان، پس از فتح مكه اشاره كرد؛ در اين جريان حضرت(ص) فرمودند: «اَلْیَوْمَ یَوْمُ الْمَرْحَمَةِ ؛ امروز، روز رحمت و محبت است»؛ نمونه ديگر برخورد حضرت علی(ع) با قاتل خويش است، حضرت به فرزندانش میفرمايد: ...عزيزانم، از همين غذايی كه برای من تهيه میكنيد، به قاتلم نيز بدهيد.
