زلزلههای مكرر و نگاه قرآن
گروه انديشه: زلزله يكی از پديدههای طبيعی است كه ترس و وحشت زيادی را ميان مردم ايجاد میكند بهعنوان مثال طی يك ماه اخير گوهران بشاگرد به كرات لرزيده است اما آيا برای تسكين دردهای جسمی و روحی آن به پيامهای قرآن خوب فكر و عمل میكنيم.
آدمی علاوه بر ارتباط با طبيعت و همنوعان، با خالق هستی نيز در ارتباط است و رفتار و اعمال او در تعامل با خالق هستی نيز بررسی و ارزيابی میشود، هرگاه اين رفتارها موجب خشنودی خالق هستی نشد و خشم او را برانگيخت، بايد منتظر عذاب باشد.
بخشی از اين عذاب در زندگی دنيا بر انسان فرود میآيد و بخش مهمتر آن به قيامت و زندگی آخرت موكول میشود، آن بخش كه در همين دنيا به فرد يا جامعه میرسد، ممكن است به شكلهای مختلف خود را نشان دهد. يكی به صورت بيماری سخت، برای يكی به شكل تصادف و برای ديگری به شكل كشته شدن فرزند، ورشكستگی در تجارت و ناكامی در رسيدن به هدفهای تعيين شده رخ دهد و در بلاهای اجتماعی نيز به شكل سلب آسايش و امنيت روانی و اجتماعی، قحطی، خشكسالی، سيل، زلزله و … ظاهر شود.
زلزله يكی از پديدههای طبيعی است كه ترس و وحشت زيادی را ميان مردم ايجاد میكند بهعنوان مثال طی يك ماه اخير گوهران بشاگرد به كرات لرزيده است در بيشتر زلزلههايی كه تاكنون در جهان رخ داده است هم جسم و هم روح انسانها آسيب ديده اما برای تسكين درد و رفع از اين بلاها تفكر، تدبر و عمل به آيات قرآن و روايات و احاديث در موضوع زلزله ما را به معرفت میرساند.
رسول خدا(ص) میفرمايند: در امت من زلزلهای رخ میدهد كه در آن ده هزار، بيست هزار، سی هزار نفر نابود میشوند. (خداوند) آن را برای پرهيز كاران پند، برای مؤمنان رحمت و برای كافران عذاب قرار میدهد. (كنز العمال : ج ۴۱ ص ۵۶۷ ح ۳۹۶۱۵)
و اما شرح و تفسير سوره «زلزله»؛ سوره مباركه زلزال از نظر ترتيب نود و سومين سوره قرآن كريم است كه پس از سوره نساء و قبل از سوره حديد در مدينه منوره بر پيامبر گرامی اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) نازل شد، اين سوره هفتمين سوره از سورههايی است كه در مدينه نازل شده و برخی از مفسران زمان اين سوره را حدود سال هشتم هجری دانستهاند.
سوره مباركه «زلزال» هشت آيه، 35 كلمه و 194 حرف دارد و در جزء سیام قرآن كريم قرار دارد و از نظر حج در شمار سورههای قصار بهشمار میرود. زلزال، نام معروف اين سوره مباركه است در اين سوره مباركه به حادثه لرزش مخوف و وحشت انگيز زمين در روز قيامت اشاره شده است.
حضرت محمد مصطفی رسول گرامی اسلام(ص) در جايی میفرمايند: از قرائت [سوره] زلزال ملول نشويد؛ زيرا كسی كه در مستحباتش آن را قرائت نمايد، خداوند عزوجل هرگز زلزلهای بدو نرساند و با آن و [نيز] با صاعقه و آفتی از آفات دنيا نميرد تا اين كه [به طور عادی] بميرد.(بحارالانوار: ج۵۶ ص ۳۵۶).
زلزله از نامهای معروف اين سوره مباركه است، اين نكته شش بار در قرآن كريم با ديگر مشتقات آن بكار رفته است، سوره مباركه زلزال تنها سورهای است كه به شكل كامل به زلزله ترسناك روز قيامت پرداخته و حوادث مربوط به آن را توضيح داده است، تشريح زلزله آستانه روز رستاخيز و مشاهده نتيجه اعمال خوب و بد انسانها در آن روز از مهمترين محورهای سوره مباركه زلزال است.
اشاره به حقيقت حساب و كتاب دقيق انسانها در روز قيامت از ويژگیهای ديگر سوره مباركه زلزال است اين مضمون در سوره مباركه نساء، يونس، انبياء و لقمان نيز آمده است.
خداوند بعد از اخراج آدم و حوا از بهشت و ورد آنها به زمين توصيههايی به آنها كرد، اول توصيه كرد كه اگر هدايتی از من سوی شما آمد هر كه از آن پيروی كند نه گمراه میشود و نه تيره بخت. «فاِما یَأتِينَّكُم مِنِّی هُدیً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدایَ فَلا یَضلُّ وَلایَشقی؛ پس اگر براى شما از جانب من رهنمودى رسد هر كس از هدايتم پيروى كند نه گمراه مىشود و نه تيرهبخت» (طه/ 123).
و اما توصيه خداوند به آدم اين بود كه: هركس از ياد من روی بگرداند، وی را روزگاری سخت خواهد بود و او را در روز قيامت، كور محشور كنيم. «وَ مَن اَعرضَ عَن ذِكریِ فَاِنَّ لَهُ مَعيشَةًضَنكاً وَ نَحشُرهُ یَومَ القيامَةِ اَعمی؛ و هر كس از ياد من دل بگرداند در حقيقت زندگى تنگ [و سختى] خواهد داشت و روز رستاخيز او را نابينا محشور مىكنيم»، (طه/ 124).
از مهمترين محورهای سوره مباركه زلزال اشاره به زلزله وحشتناك رستاخيز است كه در اصطلاح بر آن نفخ صور اول میگويند در اين روز انسانها از اين اتفاقات به شگفت میآيند و پيام اين سوره مباركه آن است كه قبل از فرا رسيدن اين روز مؤمنان خود را بايد برای حضور در صحنه روز رستاخيز آماده كنند.
علی بن مهزيار گويد: به امام باقر(ع) نامه نوشتم و از وقوع زلزله زياد در اهواز به او شكوه نمودم و عرض كردم: آيا به نظر شما از آن جا كوچ كنم؟ حضرت در پاسخ نوشت: از آن جا كوچ نكنيد بلكه چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه را روزه بگيريد و غسل كنيد و لباسهايتان را پاكيزه سازيد و روز جمعه بيرون بياييد و خداوند را بخوانيد كه آن را از شما برطرف نمايد. علی بن مهزيار گويد: چنين كرديم تا اين كه زلزله آرام گرفت. (ميزان الحكمة : ج ۲ ص ۸۷۱).
در بخش دوم سوره زلزال به برخورد انسان با اعمالش در روز قيامت اشاره شده و در واقع حساب رستاخيز بسيار دقيق است و انسانها بايد مراقب اعمال خود باشند.
در فضيلت تلاوت همراه با توجه سوره مباركه زلزال از پيامبر اكرم(ص) روايت است: هر كس سوره زلزال را قرائت كند مانند آن است كه سوره بقره را قرائت كرده باشد و پاداش او به اندازه كسی است كه يك چهارم قرآن را تلاوت كرده باشد.
در حديثی ديگر از امام صادق(ع) آمده هرگز از تلاوت سوره زلزال خسته نشويد چرا كه هركس آن را در نمازهای نافله بخواند هرگز به زلزله گرفتار نمیشود و در آن نمیميرد و تا هنگام مرگ به صاعقه و آفتی از آفات دنيا گرفتار نخواهد شد.
فرنگيس حمزهيی
بخشی از اين عذاب در زندگی دنيا بر انسان فرود میآيد و بخش مهمتر آن به قيامت و زندگی آخرت موكول میشود، آن بخش كه در همين دنيا به فرد يا جامعه میرسد، ممكن است به شكلهای مختلف خود را نشان دهد. يكی به صورت بيماری سخت، برای يكی به شكل تصادف و برای ديگری به شكل كشته شدن فرزند، ورشكستگی در تجارت و ناكامی در رسيدن به هدفهای تعيين شده رخ دهد و در بلاهای اجتماعی نيز به شكل سلب آسايش و امنيت روانی و اجتماعی، قحطی، خشكسالی، سيل، زلزله و … ظاهر شود.
زلزله يكی از پديدههای طبيعی است كه ترس و وحشت زيادی را ميان مردم ايجاد میكند بهعنوان مثال طی يك ماه اخير گوهران بشاگرد به كرات لرزيده است در بيشتر زلزلههايی كه تاكنون در جهان رخ داده است هم جسم و هم روح انسانها آسيب ديده اما برای تسكين درد و رفع از اين بلاها تفكر، تدبر و عمل به آيات قرآن و روايات و احاديث در موضوع زلزله ما را به معرفت میرساند.
رسول خدا(ص) میفرمايند: در امت من زلزلهای رخ میدهد كه در آن ده هزار، بيست هزار، سی هزار نفر نابود میشوند. (خداوند) آن را برای پرهيز كاران پند، برای مؤمنان رحمت و برای كافران عذاب قرار میدهد. (كنز العمال : ج ۴۱ ص ۵۶۷ ح ۳۹۶۱۵)
و اما شرح و تفسير سوره «زلزله»؛ سوره مباركه زلزال از نظر ترتيب نود و سومين سوره قرآن كريم است كه پس از سوره نساء و قبل از سوره حديد در مدينه منوره بر پيامبر گرامی اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) نازل شد، اين سوره هفتمين سوره از سورههايی است كه در مدينه نازل شده و برخی از مفسران زمان اين سوره را حدود سال هشتم هجری دانستهاند.
سوره مباركه «زلزال» هشت آيه، 35 كلمه و 194 حرف دارد و در جزء سیام قرآن كريم قرار دارد و از نظر حج در شمار سورههای قصار بهشمار میرود. زلزال، نام معروف اين سوره مباركه است در اين سوره مباركه به حادثه لرزش مخوف و وحشت انگيز زمين در روز قيامت اشاره شده است.
حضرت محمد مصطفی رسول گرامی اسلام(ص) در جايی میفرمايند: از قرائت [سوره] زلزال ملول نشويد؛ زيرا كسی كه در مستحباتش آن را قرائت نمايد، خداوند عزوجل هرگز زلزلهای بدو نرساند و با آن و [نيز] با صاعقه و آفتی از آفات دنيا نميرد تا اين كه [به طور عادی] بميرد.(بحارالانوار: ج۵۶ ص ۳۵۶).
زلزله از نامهای معروف اين سوره مباركه است، اين نكته شش بار در قرآن كريم با ديگر مشتقات آن بكار رفته است، سوره مباركه زلزال تنها سورهای است كه به شكل كامل به زلزله ترسناك روز قيامت پرداخته و حوادث مربوط به آن را توضيح داده است، تشريح زلزله آستانه روز رستاخيز و مشاهده نتيجه اعمال خوب و بد انسانها در آن روز از مهمترين محورهای سوره مباركه زلزال است.
اشاره به حقيقت حساب و كتاب دقيق انسانها در روز قيامت از ويژگیهای ديگر سوره مباركه زلزال است اين مضمون در سوره مباركه نساء، يونس، انبياء و لقمان نيز آمده است.
خداوند بعد از اخراج آدم و حوا از بهشت و ورد آنها به زمين توصيههايی به آنها كرد، اول توصيه كرد كه اگر هدايتی از من سوی شما آمد هر كه از آن پيروی كند نه گمراه میشود و نه تيره بخت. «فاِما یَأتِينَّكُم مِنِّی هُدیً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدایَ فَلا یَضلُّ وَلایَشقی؛ پس اگر براى شما از جانب من رهنمودى رسد هر كس از هدايتم پيروى كند نه گمراه مىشود و نه تيرهبخت» (طه/ 123).
و اما توصيه خداوند به آدم اين بود كه: هركس از ياد من روی بگرداند، وی را روزگاری سخت خواهد بود و او را در روز قيامت، كور محشور كنيم. «وَ مَن اَعرضَ عَن ذِكریِ فَاِنَّ لَهُ مَعيشَةًضَنكاً وَ نَحشُرهُ یَومَ القيامَةِ اَعمی؛ و هر كس از ياد من دل بگرداند در حقيقت زندگى تنگ [و سختى] خواهد داشت و روز رستاخيز او را نابينا محشور مىكنيم»، (طه/ 124).
از مهمترين محورهای سوره مباركه زلزال اشاره به زلزله وحشتناك رستاخيز است كه در اصطلاح بر آن نفخ صور اول میگويند در اين روز انسانها از اين اتفاقات به شگفت میآيند و پيام اين سوره مباركه آن است كه قبل از فرا رسيدن اين روز مؤمنان خود را بايد برای حضور در صحنه روز رستاخيز آماده كنند.
علی بن مهزيار گويد: به امام باقر(ع) نامه نوشتم و از وقوع زلزله زياد در اهواز به او شكوه نمودم و عرض كردم: آيا به نظر شما از آن جا كوچ كنم؟ حضرت در پاسخ نوشت: از آن جا كوچ نكنيد بلكه چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه را روزه بگيريد و غسل كنيد و لباسهايتان را پاكيزه سازيد و روز جمعه بيرون بياييد و خداوند را بخوانيد كه آن را از شما برطرف نمايد. علی بن مهزيار گويد: چنين كرديم تا اين كه زلزله آرام گرفت. (ميزان الحكمة : ج ۲ ص ۸۷۱).
در بخش دوم سوره زلزال به برخورد انسان با اعمالش در روز قيامت اشاره شده و در واقع حساب رستاخيز بسيار دقيق است و انسانها بايد مراقب اعمال خود باشند.
در فضيلت تلاوت همراه با توجه سوره مباركه زلزال از پيامبر اكرم(ص) روايت است: هر كس سوره زلزال را قرائت كند مانند آن است كه سوره بقره را قرائت كرده باشد و پاداش او به اندازه كسی است كه يك چهارم قرآن را تلاوت كرده باشد.
در حديثی ديگر از امام صادق(ع) آمده هرگز از تلاوت سوره زلزال خسته نشويد چرا كه هركس آن را در نمازهای نافله بخواند هرگز به زلزله گرفتار نمیشود و در آن نمیميرد و تا هنگام مرگ به صاعقه و آفتی از آفات دنيا گرفتار نخواهد شد.
فرنگيس حمزهيی
