برگزاری نمايشگاه عكسهای تاريخی «از مكتب تا مدرسه» در مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر
نمايشگاه مجازی عكسهای تاريخی با عنوان «از مكتب تا مدرسه» از سوی مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران به كوشش رزيتا ميری برپا شده است.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، نمايشگاه مجازی عكسهای تاريخی با عنوان «از مكتب تا مدرسه» از سوی مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران به كوشش رزيتا ميری به نشانی اينترنتی http://iichs.org/index.asp?img_cat=182&img_type=0 شامل 14 قطعه عكس تاريخی در معرض ديد عمومی قرار گرفته است.
در مقدمه اين نمايشگاه اين چنين مكتبخانه ابتدايیترين محل فراگيری تعليم و تربيت بوده است، پيشينه آن به آغاز دوران اسلامی تا پايان عصر قاجار برمیگردد. مكتبخانههای ايران در دوره قاجاريه به سه دسته تقسيم میشدند: مكتبخانههای آخوندباجی، مكتبخانههای عمومی و مكتبخانههای خصوصی.
مكتبخانههای آخوندباجی زير نظر عاقلهزنی اداره میشد و كودكان بين 4 تا 7 سال در آنجا آموزش سورههای كوچك قرآن، شرعيات و الفبا را میآموختند، همچنين كتابهای ديگری نيز خوانده میشد كه برحسب زمان و مكان و نوع مكتبخانهها و دانشآموزان متفاوت بود، گزينش كتاب از روی قاعده معينی نبود و نيرو و استعداد كودك با آسانی و دشواری محتوای كتاب در نظر گرفته نمیشد. اين مكتبخانهها اجباری نبوده است.
مكتبخانههای عمومی كه در بيشتر شهرها و پارهای از روستاها داير بودند، بيشتر دانشآموزان آن را طبقات متوسط جامعه تشيل میدادند. لزومی نداشت كسانی كه وارد اين مكتبخانهها میشوند مكتبخانههای آخوندباجی را گذرانده باشند.
نوع سوم كه مكتبخانهها خصوصی هستند، افراد توانگر و «بزرگان» فرزندان خود را به آنجا میفرستادند و برخی نيز در منزل از معلم سرخانه جهت آموزش كودكان خويش كمك میگرفتند.
مكتبخانه در هر مكانی ممكن بود داير شود در مسجد، خانه، دكان و... كه از وضعيت مناسبی برخوردار نبود. كف اتاق با حصير، نمد، گليم و يا فرش كهنهای پوشانده میشد و هر كودكی برای نشستن خود يك تشكچه از منزل میآورد. اين تشكچهها دور تا دور اتاق كنار ديوار پهن میشد و شاگردان روی آن مینشستند.
از ميز و نيمكت، تخته سياه و گچ خبری نبود بلكه از لوح، رحل و قلمدان استفاده میشد. معلم، مكتبدار، ملاباجی و آخوندباجی در بالای اتاق مینشست و در مقابل او جعبهای به عنوان ميز تحرير قرار داشت. مكتبدار دو تركه دراز و كوتاه جهت تنبيه شاگردان در دست داشت و گاهی قليانی هم زير لب.
متأسفانه يكی از مواردی كه كودكان را از رفتن به مكتب گريزان میكرد، تنبيهات بدنی نظير چوب و فلك نمودن و گاهی حبس كردن در اتاق تاريك و نمدار به نام سياهچال بود.
با گذشت زمان مكتبخانهها رنگ مدرسه به خود گرفت و از شمار آنان در شهرهای بزرگ كاسته و مدارس مهمی چون دارالفنون و... ايجاد شد. شاگردان اين مكتبخانهها با وجود تنبيهات بدنی و مشقت بسيار از تحصيل گريزان نشدند و برخی از آنها تبديل به اشخاص تاًثيرگذار و دانشمندی شدند.
در مقدمه اين نمايشگاه اين چنين مكتبخانه ابتدايیترين محل فراگيری تعليم و تربيت بوده است، پيشينه آن به آغاز دوران اسلامی تا پايان عصر قاجار برمیگردد. مكتبخانههای ايران در دوره قاجاريه به سه دسته تقسيم میشدند: مكتبخانههای آخوندباجی، مكتبخانههای عمومی و مكتبخانههای خصوصی.
مكتبخانههای آخوندباجی زير نظر عاقلهزنی اداره میشد و كودكان بين 4 تا 7 سال در آنجا آموزش سورههای كوچك قرآن، شرعيات و الفبا را میآموختند، همچنين كتابهای ديگری نيز خوانده میشد كه برحسب زمان و مكان و نوع مكتبخانهها و دانشآموزان متفاوت بود، گزينش كتاب از روی قاعده معينی نبود و نيرو و استعداد كودك با آسانی و دشواری محتوای كتاب در نظر گرفته نمیشد. اين مكتبخانهها اجباری نبوده است.
مكتبخانههای عمومی كه در بيشتر شهرها و پارهای از روستاها داير بودند، بيشتر دانشآموزان آن را طبقات متوسط جامعه تشيل میدادند. لزومی نداشت كسانی كه وارد اين مكتبخانهها میشوند مكتبخانههای آخوندباجی را گذرانده باشند.
نوع سوم كه مكتبخانهها خصوصی هستند، افراد توانگر و «بزرگان» فرزندان خود را به آنجا میفرستادند و برخی نيز در منزل از معلم سرخانه جهت آموزش كودكان خويش كمك میگرفتند.
مكتبخانه در هر مكانی ممكن بود داير شود در مسجد، خانه، دكان و... كه از وضعيت مناسبی برخوردار نبود. كف اتاق با حصير، نمد، گليم و يا فرش كهنهای پوشانده میشد و هر كودكی برای نشستن خود يك تشكچه از منزل میآورد. اين تشكچهها دور تا دور اتاق كنار ديوار پهن میشد و شاگردان روی آن مینشستند.
از ميز و نيمكت، تخته سياه و گچ خبری نبود بلكه از لوح، رحل و قلمدان استفاده میشد. معلم، مكتبدار، ملاباجی و آخوندباجی در بالای اتاق مینشست و در مقابل او جعبهای به عنوان ميز تحرير قرار داشت. مكتبدار دو تركه دراز و كوتاه جهت تنبيه شاگردان در دست داشت و گاهی قليانی هم زير لب.
متأسفانه يكی از مواردی كه كودكان را از رفتن به مكتب گريزان میكرد، تنبيهات بدنی نظير چوب و فلك نمودن و گاهی حبس كردن در اتاق تاريك و نمدار به نام سياهچال بود.
با گذشت زمان مكتبخانهها رنگ مدرسه به خود گرفت و از شمار آنان در شهرهای بزرگ كاسته و مدارس مهمی چون دارالفنون و... ايجاد شد. شاگردان اين مكتبخانهها با وجود تنبيهات بدنی و مشقت بسيار از تحصيل گريزان نشدند و برخی از آنها تبديل به اشخاص تاًثيرگذار و دانشمندی شدند.
