آموزش قرآن به كودكان استثنايی مطابق با نگرش و باور آنها باشد
گروه انديشه: کارشناس قرآن اداره تبلیغات اسلامی اردبیل گفت: پيش از ارائه محتوای آموزشی قرآن به دانشآموز استثنايی باید به آنچه كه او در مورد مفاهيم دينی و قرآنی فكر میكند، دست پيدا كنيم آن موقع است كه میتوانيم قرآن و مفاهيم آن را مطابق با نگرش و باوری كه در ذهن آنها نقش بسته است، آموزش دهيم.
زهره عباسی، كارشناس قرآنی تبليغات اسلامی اردبيل در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه اردبيل، گفت: براساس آموزههای وحيانی دين مبين اسلام، همه انسانها دارای كرامت ذاتی میباشند و مطابق با اصل عدالت میبايد در راستای دستيابی به حقوق خويش، از تسهيلات و امكانات مورد نياز برای شكوفائی استعدادها و توانمندسازی برخوردار باشند.
وی گفت: انس با قرآن و معارف الهی آلام دردهای اقشار مختلف جامعه بهويژه اقشار آسيبپذير جامعه است كه میتوان در پرتو آن به بزرگترين شفا دست يافت و محدوديتها را جبران كرد، قرائت و آموزش قرآن در ايجاد انگيزه مضاعف در اين كودكان بسيار مؤثر است.
عباسی افزود: پيامبر اسلام(ص) از چهارده قرن قبل رسيدگی، مراقبت و رعايت حقوق دينی كودكان را مورد عنايت قرار داده و همچنين پس از ايشان ائمه اطهار، يكی پس از ديگری در مناسبتهای مختلف به تبيين حقوق كودكان معلول پرداخته و اصول و كلياتی را در اين مورد وارد نظام اجتماعی و جامعه مدنی نمودند اين اصول و كليات بسيار زيبا، دلپذير و اعجابآور است بهطوری كه انسان تصور میكند آن بزرگواران از وضع كنونی عالم كاملاً مطلع بودند كه اين گونه فنی و تخصصی به مسائل كودكان پرداختهاند.
وی ادامه داد: به جرأت میتوان گفت در هيچ دين و آئينی، اين چنين به معلوليت توجه نشده است و بدون شك كلام گهربار معصومين در امور زندگی اجتماعی بشر راهگشا بوده و پيروی از دستورات و رهنمودها و سخنان اين سفيران الهی سبب راهيابی و رسيدن به مدينه فاضله و جامعه ايدهآل كودكان معلول خواهد شد، عدالت اجتماعی در دين مبين اسلام ايجاب میكند تا افرادیكه به نوعی مشكل دارند مورد توجه قرار گيرند.
كارشناس قرآنی تبليغات اسلامی اردبيل، افزود: استاد شهيد مطهری در كتاب عدل الهی خود مینويسد «انسان مسلمان به عنوان خليفهالله و مجری عدالت اجتماعی موظف است تا خلأها و نارسايیهای موجود در جامعه را پركند و يكی از اين خلأها و نارسايیها در جامعه وجود و حضور كودك معلول میباشد كه بر اثر عوامل متعدد فردی و اجتماعی متولد شده است، بايد كودكان معلول در حكومت اسلامی مورد توجه بيشتر حقوق ويژه و دقت نظر دولت برای رسيدن به يك زندگی عادی قرار گيرند، اسلام دينی كامل جامع و مكتبی انسانساز است و توجه خاصی به معلولين دارد البته دولت جمهوری اسلامی در حد توان و امكانات، تسهيلات لازم را برای اينگونه افراد فراهم ساخته است ليكن كافی نبوده و تلاش بيشتر مسئولين را میطلبد. رسيدگی به حقوق كودكان معلول به عهده قشر خاصی از جامعه نبوده و مردم بايد در اين مورد توجيه شوند كه اين امر ، يك مسئوليت عمومی است».
عباسی ادامه داد: همانطور كه از سوی معصومين نيز سفارشهای متعددی در اين زمينه وجود دارد، امام حسين(ع) در حساسترين برهه از تاريخ زندگی خود در ارتباط با كودك معلول مطلبی را میفرمايد كه حاكی از اهميت به حقوق دينی كودك معلول است. ايشان در زمان مبارزه با يزيد، در صحرای عرفات آن جا كه نخبگان امت را گرد هم جمع كرده است تا دليل عدم بيعت خود با يزيد را توضيح دهد، میفرمايد «ای مردم به چشم خود میبينيد كه پيمانهای خدا شكسته شده و شما هراس نمیكنيد، در حالی كه بابت نقض تعهد پدران خود به هراس افتادهايد و اين در حالی است كه تعهد به رسول خدا بیمقدار و خوار گشته نابينايان و ناشنوايان و معلولان در شهرها بیسرپرست ماندهاند و به آنها ترحم نمیشود و شما نه به اندازه و مقام خود و در خور مسئوليت خود كار میكنيد و نه به كسی كه برای معلولين كار میكند خضوع میكنيد»؛ اين حديث بيانگر عنايت و توجه حضرت به رسيدگی به امور معلولين میباشد. ايشان در اوج فعاليتهای مبارزهجويانه و اصلاحطلبانه خود در برابر جور و ستم يزيد در صحرای عرفات ضمن انجام اعمال حج نيز از توجه به آموزش مسائل دينی به معلولين غافل نشده و توجه به آنها را به نخبگان حاضر در جمع تذكر میدهند و میگويند بیتوجهی به معلولين در رديف عهدشكنی با خدا و رسولش میباشد. بنابراين باعنايت به فرمايشات ائمه اطهار (ع) توجه به كودكان استثنايی در تمام زمينههای آموزشی تلاشهای همگانی را میطلبد.
وی خاطرنشان كرد: اگر ما بتوانيم پيش از ارائه محتوای آموزشی قرآن به دانشآموز استثنايی به آنچه كه او در مورد مفاهيم دينی و قرآنی همچون جهان آفرينش و هدف از خلقت و ساير موارد مشابه فكر میكند، دست پيدا كنيم آن موقع است كه میتوانيم قرآن و مفاهيم آن را مطابق با نگرش و باوری كه در ذهن آنها نقش بسته است آموزش دهيم.
اين كارشناس قرآنی در خصوص سؤالی با عنوان وضعيت آموزش قرآن و معارف اسلامی را در مراكز آموزشی وابسته به سازمان آموزش و پرورش استثنايی و سازمان بهزيستی چگونه ارزيابی میكنيد؟' اظهار كرد: اگرچه كودكان استثنايی از برخی جهات ناتوان هستند، اما بنا بر نظر روانشناسان تربيتپذيراند. موضوع قرآنآموزی به اين كودكان را میتوان از دو منظر تعيلم و تأثيرگذاری در روحيه آنها دنبال كرد و مورد بررسی قرار داد. فعاليتهای انجام شده درحوزه آموزش قرآن به كودكان استثنايی دركشور ضعيف ارزيابی می شود در حوزه آموزش قرآنی به ويژه اقشار آسيبپذير جامعه مانند معلولان جسمی و حركتی به درستی عمل نشده است ازاين رو میتوان گفت اين نوع افراد با يك نوع مظلوميت و محدودیت مواجهاند و بيشتر فعاليتهای سازمانها معطوف به افرادی است كه بيشترين تعداد جمعيت را تشكيل میدهند از اين رو بخش اقليت مورد غفلت واقع شده اند. متأسفانه تاكنون با وجود قابليتهايی كه در افراد استثنايی بهويژه افراد نابينا و ناشنوا وجود دارد، اقدامات آموزش قرآن درخور توجه نبوده است
عباسی افزود: كارهای صورت گرفته لازم و كافی نمیباشد، ابزارهای در حد ابتدایی اعم از قرآنهايی با خط بريل و نوارهای صوتی در حد متوسط تهيه و در اختيار اين گروه قرار گرفته است اما میتوان با استفاده از نظر صاحبان انديشه و مخترعين فعال در زمنيه آموزش ابزارهای نوين با جذابيت و كارائی جديد برای اين افراد تهيه كرد تا زمينه آموزش گسترده و آسان تعاليم قرآنی برای اين افراد فراهم شود.
وی خاطرنشان كرد: از جمله موضوعات اساسی كه مانع از موفقيت در حوزه آموزش به كودكان استثنائی میشود، موازیكاری سازمانهای قرآنی است و راه علاج بسياری از دردها و مشكلات موجود در اين حوزه با ساماندهی فعاليت سازمانها محقق میشود، اگرچه فعاليت همزمان چند نهاد و مركز در اين حوزه مشكلآفرين نيست، اما سبب شده تا فعاليتها پراكنده بوده و ضعف سازمانها مشخص نشود در حقيقت از جمله موضوعات مهم در خصوص سازمانهای فعال در عرصه قرآنآموزی به كودكان استثنايی، عدم وضعيت روشن و تبيين وظايف اين سازمانها است. همين امر سبب میشود تا نقاط ضعف عملكرد اين سازمانها مشخص نشود و فعاليتهای اين سازمانها تكراری باشد. كه در اين راستا بايستی وظايف سازمانها مشخص و تبيين شود تا نقاط ضعف و قوت نهادها و مراكز متولی شناسايی شده و عملكرد آنها در طول سال ارزيابی شود.
وی اظهار كرد: انتشار كتاب به خط بريل برای اولينبار از سوی مسجد مقدس جمكران توليد شده و اميدواريم اين عمل الگويی برای ديگر بقاع متبركه بوده تا قدمی در راستای پذيرای فرهنگی از زائران برداشته شود. قلم هوشمند قرآنی روشی نوين در تكنولوژی آموزشی محسوب میشود و قرائت قرآن كريم توسط پنج قاری مطرح جهان اسلام، مترجم گويای فارسی، پلير با حجم دو گيگابايت و كاربری بسيار آسان برای تمام گروههای سنی از جمله امكانات و قابليتهای آن محسوب میشوند.
عباسی خاطرنشان كرد: از جمله مسائل مهم در آموزش و پرورش كودكان استثنايی، شناخت شيوههای آموزشی است كه با توجه به نقص و نارسايیهای خاص آنها برای تعليم و تربيت اين عزيزان مناسب باشد. مسئله ديگری كه در سالهای اخير در ارتباط با آموزش و پرورش كودكان نيازمند آموزش ويژه مطرح شده، بحث جداسازی يا آموزش تلفيقی اين كودكان است. امروزه اعتقاد بر اين است كه چون اين كودكان قرار است بعداً در جامعه و نه جدا از جامعه زندگی كنند، لازم است با بهرهگيری از شيوههای آموزش فراگير در كنار كودكان عادی آموزش ببينند و در شرايط عادی از خدمات تخصصی آموزش ويژه نيز بهرهمند شوند.
وی تأکید کرد: اين كار به نفع كودكان عادی نيز خواهد بود، چرا كه متوجه سلامت خود میشوند و قدر آن را میدانند و نگرش مثبتی نيز به افراد ويژه و ناتوان پيدا میكنند و بعداً آمادهی زندگی در جامعهی مملو از افراد خاص میشوند. با اين حال گسترش آموزش فراگير مستلزم بسترسازیهای مناسب آموزشی، فرهنگی و به ويژه اجتماعی است كه در كوتاه مدت و بدون صرف هزينههای گزاف امكانپذير نيست. وضعيت مطلوب آموزش و پرورش كودكان استثنايی شناسايی و ترسيم گردد، وضعيت موجود شناسايی شود و با مطالعهی نقاط قوت و ضعف، فرصتها و تهديدها روشهای دستيابی به وضعيت مطلوب تدوين شود.
كارشناس قرآنی تيليغات اسلامی اردبيل اظهار كرد: در اين كودكان نوع معلوليت اگر در زمينه بينائی باشد از روش استفاده از خط بريل و كتابهای قرآن با خط بريل و قلم نوری هوشمند میتوان استفاده كرد و نيز در كودكانی كه از معلوليت گفتاری و يا شنوایی معلول هستند و از نعمت بينایی برخوردارند از روش ايما و اشاره میتوان استفاده كرد در حالت كلی در اين زمينه ها بايد از نيروهای متخصص و مربيان مجرب و با استفاده از روشهای تدريس و شيوههای متنوع آموزشی كه متناسب بانوع معلوليت انها استفاده شود.
عباسی روش ايما و اشاره در آموزش قرآن به اين كودكان را مهم دانست و گفت: در كودكان استثنائی كه از لحاظ بينائی سالم هستند اما در زمينه شنوائی و گفتاری معلوليت دارند، روش ايما و اشاره بسيار كارساز و مفيد میباشد كه با روشی مدون و كارساز از اين روش در آموزش كودكان استثنائی استفاده كرد. درابن مورداز افراد بايد با استفاده از نرمافزارهای طراحی شده تصويری كه در آن از روشهای ايما و اشاره و ساير شيوههای استاندارد و متداول آموزشی به كار رفته است، استفاده كرد و آموزش قرآن را به شكل پيگير و مستمر با استفاده از اين ابزار در مدت زمانی كه دانشآموز در اختيار محيطهای آموزشی نيست به خانوادههايشان سپرد.
وی نقش نهادهايی مانند آموزش و پرورش و سازمان بهزيستی كشور در زمينه آموزش قرآن به كودكان استثنائی را حائز اهميت عنوان كرد و افزود: اين نهادها و سازمانها در حد ظرفيت موجود و ميزان امكاناتی كه در توان داشتهاند به اين امر پرداختهاند اما بازهم اين فعاليتها كافی نمیباشد كه بايستی با توسعه طرحها و برنامههای آموزشی، آموزش قرآن به كودكان استثنائی را گسترش دهيم.
وی گفت: انس با قرآن و معارف الهی آلام دردهای اقشار مختلف جامعه بهويژه اقشار آسيبپذير جامعه است كه میتوان در پرتو آن به بزرگترين شفا دست يافت و محدوديتها را جبران كرد، قرائت و آموزش قرآن در ايجاد انگيزه مضاعف در اين كودكان بسيار مؤثر است.
عباسی افزود: پيامبر اسلام(ص) از چهارده قرن قبل رسيدگی، مراقبت و رعايت حقوق دينی كودكان را مورد عنايت قرار داده و همچنين پس از ايشان ائمه اطهار، يكی پس از ديگری در مناسبتهای مختلف به تبيين حقوق كودكان معلول پرداخته و اصول و كلياتی را در اين مورد وارد نظام اجتماعی و جامعه مدنی نمودند اين اصول و كليات بسيار زيبا، دلپذير و اعجابآور است بهطوری كه انسان تصور میكند آن بزرگواران از وضع كنونی عالم كاملاً مطلع بودند كه اين گونه فنی و تخصصی به مسائل كودكان پرداختهاند.
وی ادامه داد: به جرأت میتوان گفت در هيچ دين و آئينی، اين چنين به معلوليت توجه نشده است و بدون شك كلام گهربار معصومين در امور زندگی اجتماعی بشر راهگشا بوده و پيروی از دستورات و رهنمودها و سخنان اين سفيران الهی سبب راهيابی و رسيدن به مدينه فاضله و جامعه ايدهآل كودكان معلول خواهد شد، عدالت اجتماعی در دين مبين اسلام ايجاب میكند تا افرادیكه به نوعی مشكل دارند مورد توجه قرار گيرند.
كارشناس قرآنی تبليغات اسلامی اردبيل، افزود: استاد شهيد مطهری در كتاب عدل الهی خود مینويسد «انسان مسلمان به عنوان خليفهالله و مجری عدالت اجتماعی موظف است تا خلأها و نارسايیهای موجود در جامعه را پركند و يكی از اين خلأها و نارسايیها در جامعه وجود و حضور كودك معلول میباشد كه بر اثر عوامل متعدد فردی و اجتماعی متولد شده است، بايد كودكان معلول در حكومت اسلامی مورد توجه بيشتر حقوق ويژه و دقت نظر دولت برای رسيدن به يك زندگی عادی قرار گيرند، اسلام دينی كامل جامع و مكتبی انسانساز است و توجه خاصی به معلولين دارد البته دولت جمهوری اسلامی در حد توان و امكانات، تسهيلات لازم را برای اينگونه افراد فراهم ساخته است ليكن كافی نبوده و تلاش بيشتر مسئولين را میطلبد. رسيدگی به حقوق كودكان معلول به عهده قشر خاصی از جامعه نبوده و مردم بايد در اين مورد توجيه شوند كه اين امر ، يك مسئوليت عمومی است».
عباسی ادامه داد: همانطور كه از سوی معصومين نيز سفارشهای متعددی در اين زمينه وجود دارد، امام حسين(ع) در حساسترين برهه از تاريخ زندگی خود در ارتباط با كودك معلول مطلبی را میفرمايد كه حاكی از اهميت به حقوق دينی كودك معلول است. ايشان در زمان مبارزه با يزيد، در صحرای عرفات آن جا كه نخبگان امت را گرد هم جمع كرده است تا دليل عدم بيعت خود با يزيد را توضيح دهد، میفرمايد «ای مردم به چشم خود میبينيد كه پيمانهای خدا شكسته شده و شما هراس نمیكنيد، در حالی كه بابت نقض تعهد پدران خود به هراس افتادهايد و اين در حالی است كه تعهد به رسول خدا بیمقدار و خوار گشته نابينايان و ناشنوايان و معلولان در شهرها بیسرپرست ماندهاند و به آنها ترحم نمیشود و شما نه به اندازه و مقام خود و در خور مسئوليت خود كار میكنيد و نه به كسی كه برای معلولين كار میكند خضوع میكنيد»؛ اين حديث بيانگر عنايت و توجه حضرت به رسيدگی به امور معلولين میباشد. ايشان در اوج فعاليتهای مبارزهجويانه و اصلاحطلبانه خود در برابر جور و ستم يزيد در صحرای عرفات ضمن انجام اعمال حج نيز از توجه به آموزش مسائل دينی به معلولين غافل نشده و توجه به آنها را به نخبگان حاضر در جمع تذكر میدهند و میگويند بیتوجهی به معلولين در رديف عهدشكنی با خدا و رسولش میباشد. بنابراين باعنايت به فرمايشات ائمه اطهار (ع) توجه به كودكان استثنايی در تمام زمينههای آموزشی تلاشهای همگانی را میطلبد.
وی خاطرنشان كرد: اگر ما بتوانيم پيش از ارائه محتوای آموزشی قرآن به دانشآموز استثنايی به آنچه كه او در مورد مفاهيم دينی و قرآنی همچون جهان آفرينش و هدف از خلقت و ساير موارد مشابه فكر میكند، دست پيدا كنيم آن موقع است كه میتوانيم قرآن و مفاهيم آن را مطابق با نگرش و باوری كه در ذهن آنها نقش بسته است آموزش دهيم.
اين كارشناس قرآنی در خصوص سؤالی با عنوان وضعيت آموزش قرآن و معارف اسلامی را در مراكز آموزشی وابسته به سازمان آموزش و پرورش استثنايی و سازمان بهزيستی چگونه ارزيابی میكنيد؟' اظهار كرد: اگرچه كودكان استثنايی از برخی جهات ناتوان هستند، اما بنا بر نظر روانشناسان تربيتپذيراند. موضوع قرآنآموزی به اين كودكان را میتوان از دو منظر تعيلم و تأثيرگذاری در روحيه آنها دنبال كرد و مورد بررسی قرار داد. فعاليتهای انجام شده درحوزه آموزش قرآن به كودكان استثنايی دركشور ضعيف ارزيابی می شود در حوزه آموزش قرآنی به ويژه اقشار آسيبپذير جامعه مانند معلولان جسمی و حركتی به درستی عمل نشده است ازاين رو میتوان گفت اين نوع افراد با يك نوع مظلوميت و محدودیت مواجهاند و بيشتر فعاليتهای سازمانها معطوف به افرادی است كه بيشترين تعداد جمعيت را تشكيل میدهند از اين رو بخش اقليت مورد غفلت واقع شده اند. متأسفانه تاكنون با وجود قابليتهايی كه در افراد استثنايی بهويژه افراد نابينا و ناشنوا وجود دارد، اقدامات آموزش قرآن درخور توجه نبوده است
عباسی افزود: كارهای صورت گرفته لازم و كافی نمیباشد، ابزارهای در حد ابتدایی اعم از قرآنهايی با خط بريل و نوارهای صوتی در حد متوسط تهيه و در اختيار اين گروه قرار گرفته است اما میتوان با استفاده از نظر صاحبان انديشه و مخترعين فعال در زمنيه آموزش ابزارهای نوين با جذابيت و كارائی جديد برای اين افراد تهيه كرد تا زمينه آموزش گسترده و آسان تعاليم قرآنی برای اين افراد فراهم شود.
وی خاطرنشان كرد: از جمله موضوعات اساسی كه مانع از موفقيت در حوزه آموزش به كودكان استثنائی میشود، موازیكاری سازمانهای قرآنی است و راه علاج بسياری از دردها و مشكلات موجود در اين حوزه با ساماندهی فعاليت سازمانها محقق میشود، اگرچه فعاليت همزمان چند نهاد و مركز در اين حوزه مشكلآفرين نيست، اما سبب شده تا فعاليتها پراكنده بوده و ضعف سازمانها مشخص نشود در حقيقت از جمله موضوعات مهم در خصوص سازمانهای فعال در عرصه قرآنآموزی به كودكان استثنايی، عدم وضعيت روشن و تبيين وظايف اين سازمانها است. همين امر سبب میشود تا نقاط ضعف عملكرد اين سازمانها مشخص نشود و فعاليتهای اين سازمانها تكراری باشد. كه در اين راستا بايستی وظايف سازمانها مشخص و تبيين شود تا نقاط ضعف و قوت نهادها و مراكز متولی شناسايی شده و عملكرد آنها در طول سال ارزيابی شود.
وی اظهار كرد: انتشار كتاب به خط بريل برای اولينبار از سوی مسجد مقدس جمكران توليد شده و اميدواريم اين عمل الگويی برای ديگر بقاع متبركه بوده تا قدمی در راستای پذيرای فرهنگی از زائران برداشته شود. قلم هوشمند قرآنی روشی نوين در تكنولوژی آموزشی محسوب میشود و قرائت قرآن كريم توسط پنج قاری مطرح جهان اسلام، مترجم گويای فارسی، پلير با حجم دو گيگابايت و كاربری بسيار آسان برای تمام گروههای سنی از جمله امكانات و قابليتهای آن محسوب میشوند.
عباسی خاطرنشان كرد: از جمله مسائل مهم در آموزش و پرورش كودكان استثنايی، شناخت شيوههای آموزشی است كه با توجه به نقص و نارسايیهای خاص آنها برای تعليم و تربيت اين عزيزان مناسب باشد. مسئله ديگری كه در سالهای اخير در ارتباط با آموزش و پرورش كودكان نيازمند آموزش ويژه مطرح شده، بحث جداسازی يا آموزش تلفيقی اين كودكان است. امروزه اعتقاد بر اين است كه چون اين كودكان قرار است بعداً در جامعه و نه جدا از جامعه زندگی كنند، لازم است با بهرهگيری از شيوههای آموزش فراگير در كنار كودكان عادی آموزش ببينند و در شرايط عادی از خدمات تخصصی آموزش ويژه نيز بهرهمند شوند.
وی تأکید کرد: اين كار به نفع كودكان عادی نيز خواهد بود، چرا كه متوجه سلامت خود میشوند و قدر آن را میدانند و نگرش مثبتی نيز به افراد ويژه و ناتوان پيدا میكنند و بعداً آمادهی زندگی در جامعهی مملو از افراد خاص میشوند. با اين حال گسترش آموزش فراگير مستلزم بسترسازیهای مناسب آموزشی، فرهنگی و به ويژه اجتماعی است كه در كوتاه مدت و بدون صرف هزينههای گزاف امكانپذير نيست. وضعيت مطلوب آموزش و پرورش كودكان استثنايی شناسايی و ترسيم گردد، وضعيت موجود شناسايی شود و با مطالعهی نقاط قوت و ضعف، فرصتها و تهديدها روشهای دستيابی به وضعيت مطلوب تدوين شود.
كارشناس قرآنی تيليغات اسلامی اردبيل اظهار كرد: در اين كودكان نوع معلوليت اگر در زمينه بينائی باشد از روش استفاده از خط بريل و كتابهای قرآن با خط بريل و قلم نوری هوشمند میتوان استفاده كرد و نيز در كودكانی كه از معلوليت گفتاری و يا شنوایی معلول هستند و از نعمت بينایی برخوردارند از روش ايما و اشاره میتوان استفاده كرد در حالت كلی در اين زمينه ها بايد از نيروهای متخصص و مربيان مجرب و با استفاده از روشهای تدريس و شيوههای متنوع آموزشی كه متناسب بانوع معلوليت انها استفاده شود.
عباسی روش ايما و اشاره در آموزش قرآن به اين كودكان را مهم دانست و گفت: در كودكان استثنائی كه از لحاظ بينائی سالم هستند اما در زمينه شنوائی و گفتاری معلوليت دارند، روش ايما و اشاره بسيار كارساز و مفيد میباشد كه با روشی مدون و كارساز از اين روش در آموزش كودكان استثنائی استفاده كرد. درابن مورداز افراد بايد با استفاده از نرمافزارهای طراحی شده تصويری كه در آن از روشهای ايما و اشاره و ساير شيوههای استاندارد و متداول آموزشی به كار رفته است، استفاده كرد و آموزش قرآن را به شكل پيگير و مستمر با استفاده از اين ابزار در مدت زمانی كه دانشآموز در اختيار محيطهای آموزشی نيست به خانوادههايشان سپرد.
وی نقش نهادهايی مانند آموزش و پرورش و سازمان بهزيستی كشور در زمينه آموزش قرآن به كودكان استثنائی را حائز اهميت عنوان كرد و افزود: اين نهادها و سازمانها در حد ظرفيت موجود و ميزان امكاناتی كه در توان داشتهاند به اين امر پرداختهاند اما بازهم اين فعاليتها كافی نمیباشد كه بايستی با توسعه طرحها و برنامههای آموزشی، آموزش قرآن به كودكان استثنائی را گسترش دهيم.
