ماه رمضان؛ بهترين ظرف زمانی تحقق توبه و ترک گناه/ توبه نقطه ارتقا و عزت افراد است
گروه اجتماعی: مدرس دانشگاه قم با بيان اينكه خداوند زمينههای توبه را برای بندگان خود فراهم میكند، ماه رمضان را بهترين زمينه برای توبه دانست و گفت: بايد به توبه بهعنوان نقطه قوت برای خود نگاه كنيم و آن را يك نقطه ارتقا و عزت بدانيم.
علینقی فقيهی، دانشيار دانشگاه قم در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، اظهار كرد: در بيش از 60 آيه از قرآن صريحاً به توبه اشاره شده است؛ از جمله آيه 8 سوره تحريم؛ «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسى رَبُّکُمْ أَنْ يُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَيِّئاتِکُمْ وَ يُدْخِلَکُمْ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ؛ اى کسانى که ایمان آوردهاید به خدا باز گردید و توبه کنید، توبهاى که شما را از روى آوردن به گناه بازدارد؛ امید است پروردگارتان گناهانتان را از شما بزداید و شما را در بوستانهایى با درختانى انبوه که از زیر آنها نهرها روان است درآورَد».
وي با بيان اينكه بيش از يك درصد آيات قرآن در مورد توبه است، اظهار كرد: توبه در قرآن بهگونهای است كه شرايطش به رحمت خداوند برمیگردد و اينكه مؤمنان فقط به جهنم نينيدشيد و به بهشت خدا هم فكر كنند. خداوند در بيان توبه میخواهد بگويد آن چيزی كه همه را شامل میشود رحمت خداوند است، خداوند در برابر كفار و معاندان نيز رحمان است؛ پس برای مؤمنان به طريق اولی لطف و رحمتش شامل آنها است. اگر انحرافی پيدا كردند سريع به خداوند برگردند، چنگ بزنند به رحمت خدا و خداوند توفيق آن را هم میدهد و زمينه را فراهم میكند.
فقيهی تصريح كرد: توبه خدا قبل از توبه بنده است به اين معنی كه خداوند زمينههای توبه را برای بندگان خود فراهم میكند كه اين زمينهها موارد زيادی را در برمیگيرد؛ مثلاً اينكه بنده متوجه شود به خود و خدای خود ظلم كرده است، اوامر الهی را ناديده گرفته، نسبت به همنوعان خود ستم كرده است و ... اين زمينهها باعث میشود كه فرد از گناه بازگشته و توبه كند. توبه يكی از شرايطش روشنگری است كه خداوند برای بندهاش فراهم میكند.
وی ابراز كرد: خداوند براساس لطف و رحمتش اين زمينهها را برای همه بندگان فراهم میكند كه بايد از آنها استفاده كنند، چنانكه خداوند میفرمايد: «وَ حَسِبُوا أَلاَّ تَکُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَ صَمُّوا ثُمَّ تابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَ صَمُّوا کَثيرٌ مِنْهُمْ وَ اللَّهُ بَصيرٌ بِما يَعْمَلُونَ؛ گمان کردند مجازاتی در کار نخواهد بود! از این رو (از دیدن حقایق و شنیدن سخنان حق) نابینا و کر شدند سپس( بیدار گشتند و) خداوند توبه آنها را پذیرفت، دیگر بار (در خواب غفلت فرو رفتند و) بسیاری از آنها کور و کر شدند و خداوند، به آنچه انجام میدهند، بیناست»، (آيه 71 سوره مائده). برخی در فتنه میافتند به دليل اينكه كر و كور هستند! نه اينكه برای آنها زمينهای فراهم نشده است، خداوند برای آنها زمينههايی را فراهم میكند ولی استفاده نمیكنند و دوباره اصرار به گناه میكنند؛ بنابراين روشنگری و هدايت بنده از كوری و كری يكی از مصاديق توبههای خداوند نسبت به بنده است.
وی ادمه داد: يكی از اين زمينهها شرايط زمانی است كه ماه رمضان برجستهترين جلوه آن است. ماه رمضان، ماهی است كه در آن كمتر علل و عوامل شيطان مؤثر هستند و به عبارت بهتر شيطان در غل و زنجير است؛ يعنی علل و عوامل شيطانی كمتر است. شرايط ماه رمضان بهگونهای است كه همه به سوی خداوند سير میكنند.
فقيهی گفت: شرايط و فضايلی كه ماه رمضان دارد، فضای معنوی خاصي را بهوجود میآورد كه انسان را به توبه ترغيب میكند؛ شبهای قدر، شبهای متعلق به شهادت امام علی(ع) و ... اينها همه شرايط را هماهنگ میكند كه انسان در يك فضای معنوی قرار گيرد و به سمت اصلاح خود و سير الی الله حركت كند، شرايط زمانی ماه رمضان اين زمينهها را بهوجود میآورد. انسان در ماه رمضان گرايشهای معنوی میيابد و زمینه برای توبه فراهم میشود.
وی تأكيد كرد: يكی از مسائلی كه در روانشناسی مطرح و در روايات به آن اشاره شده است اين است که انسانها اگر هم گناه میكنند سعی كنند در كنار گناهی كه از آنها سر زده است يك سری كارهای خوب هم انجام دهند كه همين كارهای خوب انسان را به سمت معنويت میكشاند و زمينه بازگشت و ترك گناه را فراهم میكند.
فقيهی در ادامه گفت: احساس گناه كه بهعنوان مشكل روانی در روانشناسی مطرح است عبارت است از اينكه فرد احساس میكند در گردابی است و نمیتواند بيرون آيد و راه فراری نيست كه معمولاً چنين افرادی دچار افسردگی مشكل میشوند، خودكشی میكنند؛ دليل اين امر نيز اين است كه از احساس گناه بيرون آيند ولي هرگز بيرون نخواهند آمد.
وي ادامه داد: اما در وادی توبه وضع كاملاً متفاوت است؛ توبه يعنی اينكه فرد متوجه میشود لغزشی كرده و بايد برگردد و راه برای او باز است، خداوند رحمتش را بر او نازل كرده است و بايد از اين موقعيت استفاده كند؛ لذا آن مشكل حالت روحی و روانی كه نتيجه احساس گناه است، در فرد توبهكننده به وجود نمیآيد.
وی گفت: همانطور كه خداوند اين همه نعمت كه به بنده داده است و بخاطر لغزشهايش از او دريغ نكرده است، رحمت و لطفش را نيز از او دريغ نمیكند. توبه يعنی اينكه اميد به آينده داشته باشی، توبه راه فرار دارد برعكس احساس گناه كه هيچ گونه راه فراری ندارد.
وی تصريح كرد: توبه تنها اختصاص به گناهكار ندارد، بلكه هر كس در اين مسير بینهايت قرب الی الله در مرتبهای قرار دارد و هر قدر تلاش كند كه در اين مسير قرب إلیالله نسبت به مرحله قبل به پيش بتازد به تعبير قرآن «سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها کَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظيمِ؛ به سوى آمرزشى از پروردگارتان و بهشتى که وسعت آن همچون وسعت آسمان و زمين است، بشتابيد و براى به دست آوردن آن بر يکديگر سبقت گيريد. آن بهشت براى کسانى که به خدا و پيامبرانش ايمان آوردهاند، آماده شده است. اين فضل و بخشش خداست که آن را به هر که بخواهد عطا مىکند (و چنين خواسته است که آن را به مؤمنان عطا کند) و خدا داراى فضل و بخشش بزرگ است»، (سوره حديد آيه 21). اينان كه از اين مسير پايين به بالاتر رودند، در حقيقت در مرحله توبهاند يعنی نمیخواهند تنها در يك مرحله توقف كنند.
فقيهی در ادامه گفت: پس توبه در اين مسير قرب الی الله نقش اساسی دارد و اختصاص به گنهكار ندارد و میتوان گفت ميان ابرار بيشتر مطرح است چون درک آنها بيشتر است.
وي در پايان خاطرنشان كرد: بايد به توبه بهعنوان نقطه قوت برای خود نگاه كنيم و آن را يك نقطه ارتقا و عزت بدانيم. حال چه احساس گناه يا اظهار ندامت از اينكه چرا متوقف شديم و تلاش نكرديم و میخواهيم سير تكاملی داشته باشيم ما را به توبه ترغيب كرده باشد؛ توبه بهعنوان يك شاهكار بايد در زندگی ما باشد و سبك زندگی ما باشد بدين معنا كه افراد در سير به قرب الی الله هميشگی باشند.
وي با بيان اينكه بيش از يك درصد آيات قرآن در مورد توبه است، اظهار كرد: توبه در قرآن بهگونهای است كه شرايطش به رحمت خداوند برمیگردد و اينكه مؤمنان فقط به جهنم نينيدشيد و به بهشت خدا هم فكر كنند. خداوند در بيان توبه میخواهد بگويد آن چيزی كه همه را شامل میشود رحمت خداوند است، خداوند در برابر كفار و معاندان نيز رحمان است؛ پس برای مؤمنان به طريق اولی لطف و رحمتش شامل آنها است. اگر انحرافی پيدا كردند سريع به خداوند برگردند، چنگ بزنند به رحمت خدا و خداوند توفيق آن را هم میدهد و زمينه را فراهم میكند.
فقيهی تصريح كرد: توبه خدا قبل از توبه بنده است به اين معنی كه خداوند زمينههای توبه را برای بندگان خود فراهم میكند كه اين زمينهها موارد زيادی را در برمیگيرد؛ مثلاً اينكه بنده متوجه شود به خود و خدای خود ظلم كرده است، اوامر الهی را ناديده گرفته، نسبت به همنوعان خود ستم كرده است و ... اين زمينهها باعث میشود كه فرد از گناه بازگشته و توبه كند. توبه يكی از شرايطش روشنگری است كه خداوند برای بندهاش فراهم میكند.
وی ابراز كرد: خداوند براساس لطف و رحمتش اين زمينهها را برای همه بندگان فراهم میكند كه بايد از آنها استفاده كنند، چنانكه خداوند میفرمايد: «وَ حَسِبُوا أَلاَّ تَکُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَ صَمُّوا ثُمَّ تابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَ صَمُّوا کَثيرٌ مِنْهُمْ وَ اللَّهُ بَصيرٌ بِما يَعْمَلُونَ؛ گمان کردند مجازاتی در کار نخواهد بود! از این رو (از دیدن حقایق و شنیدن سخنان حق) نابینا و کر شدند سپس( بیدار گشتند و) خداوند توبه آنها را پذیرفت، دیگر بار (در خواب غفلت فرو رفتند و) بسیاری از آنها کور و کر شدند و خداوند، به آنچه انجام میدهند، بیناست»، (آيه 71 سوره مائده). برخی در فتنه میافتند به دليل اينكه كر و كور هستند! نه اينكه برای آنها زمينهای فراهم نشده است، خداوند برای آنها زمينههايی را فراهم میكند ولی استفاده نمیكنند و دوباره اصرار به گناه میكنند؛ بنابراين روشنگری و هدايت بنده از كوری و كری يكی از مصاديق توبههای خداوند نسبت به بنده است.
وی ادمه داد: يكی از اين زمينهها شرايط زمانی است كه ماه رمضان برجستهترين جلوه آن است. ماه رمضان، ماهی است كه در آن كمتر علل و عوامل شيطان مؤثر هستند و به عبارت بهتر شيطان در غل و زنجير است؛ يعنی علل و عوامل شيطانی كمتر است. شرايط ماه رمضان بهگونهای است كه همه به سوی خداوند سير میكنند.
فقيهی گفت: شرايط و فضايلی كه ماه رمضان دارد، فضای معنوی خاصي را بهوجود میآورد كه انسان را به توبه ترغيب میكند؛ شبهای قدر، شبهای متعلق به شهادت امام علی(ع) و ... اينها همه شرايط را هماهنگ میكند كه انسان در يك فضای معنوی قرار گيرد و به سمت اصلاح خود و سير الی الله حركت كند، شرايط زمانی ماه رمضان اين زمينهها را بهوجود میآورد. انسان در ماه رمضان گرايشهای معنوی میيابد و زمینه برای توبه فراهم میشود.
وی تأكيد كرد: يكی از مسائلی كه در روانشناسی مطرح و در روايات به آن اشاره شده است اين است که انسانها اگر هم گناه میكنند سعی كنند در كنار گناهی كه از آنها سر زده است يك سری كارهای خوب هم انجام دهند كه همين كارهای خوب انسان را به سمت معنويت میكشاند و زمينه بازگشت و ترك گناه را فراهم میكند.
فقيهی در ادامه گفت: احساس گناه كه بهعنوان مشكل روانی در روانشناسی مطرح است عبارت است از اينكه فرد احساس میكند در گردابی است و نمیتواند بيرون آيد و راه فراری نيست كه معمولاً چنين افرادی دچار افسردگی مشكل میشوند، خودكشی میكنند؛ دليل اين امر نيز اين است كه از احساس گناه بيرون آيند ولي هرگز بيرون نخواهند آمد.
وي ادامه داد: اما در وادی توبه وضع كاملاً متفاوت است؛ توبه يعنی اينكه فرد متوجه میشود لغزشی كرده و بايد برگردد و راه برای او باز است، خداوند رحمتش را بر او نازل كرده است و بايد از اين موقعيت استفاده كند؛ لذا آن مشكل حالت روحی و روانی كه نتيجه احساس گناه است، در فرد توبهكننده به وجود نمیآيد.
وی گفت: همانطور كه خداوند اين همه نعمت كه به بنده داده است و بخاطر لغزشهايش از او دريغ نكرده است، رحمت و لطفش را نيز از او دريغ نمیكند. توبه يعنی اينكه اميد به آينده داشته باشی، توبه راه فرار دارد برعكس احساس گناه كه هيچ گونه راه فراری ندارد.
وی تصريح كرد: توبه تنها اختصاص به گناهكار ندارد، بلكه هر كس در اين مسير بینهايت قرب الی الله در مرتبهای قرار دارد و هر قدر تلاش كند كه در اين مسير قرب إلیالله نسبت به مرحله قبل به پيش بتازد به تعبير قرآن «سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها کَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظيمِ؛ به سوى آمرزشى از پروردگارتان و بهشتى که وسعت آن همچون وسعت آسمان و زمين است، بشتابيد و براى به دست آوردن آن بر يکديگر سبقت گيريد. آن بهشت براى کسانى که به خدا و پيامبرانش ايمان آوردهاند، آماده شده است. اين فضل و بخشش خداست که آن را به هر که بخواهد عطا مىکند (و چنين خواسته است که آن را به مؤمنان عطا کند) و خدا داراى فضل و بخشش بزرگ است»، (سوره حديد آيه 21). اينان كه از اين مسير پايين به بالاتر رودند، در حقيقت در مرحله توبهاند يعنی نمیخواهند تنها در يك مرحله توقف كنند.
فقيهی در ادامه گفت: پس توبه در اين مسير قرب الی الله نقش اساسی دارد و اختصاص به گنهكار ندارد و میتوان گفت ميان ابرار بيشتر مطرح است چون درک آنها بيشتر است.
وي در پايان خاطرنشان كرد: بايد به توبه بهعنوان نقطه قوت برای خود نگاه كنيم و آن را يك نقطه ارتقا و عزت بدانيم. حال چه احساس گناه يا اظهار ندامت از اينكه چرا متوقف شديم و تلاش نكرديم و میخواهيم سير تكاملی داشته باشيم ما را به توبه ترغيب كرده باشد؛ توبه بهعنوان يك شاهكار بايد در زندگی ما باشد و سبك زندگی ما باشد بدين معنا كه افراد در سير به قرب الی الله هميشگی باشند.
