شرح تجويدی نستعليق، قرآن شفيع تبريزی را متمايز كرده است
گروه ادب: قرآن كامل به خط محمد شفيع تبريزی در ميان 20 اثر خطی نفيس قرآنی از مجموعه محمدصادق محفوظی شب گذشته، 27 تير رونمايی شد كه در ميان اين آثار، داشتن شرحی تجويدی به خط شكسته نستعليق از محمد شفيع در انتهای اين قرآن، نكته متمايز كننده از ديگر آثار بود.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، آئين رونمايی از 20 اثر خطی شامل كتابهای كهن اسلامی، قرآن و كتابهای علمی كه از گنجينه محمدصادق محفوظی بود، شامگاه گذشته، 27 تيرماه در سالن زرين هتل پارسيان آزادی و با حضور گروهی از هنرمندان، انديشمندان و علاقهمندان به نسخ خطی برگزار شد.
در اين مراسم كه پس از صرف افطار برگزار شد، از نسخ خطی قرآن بيهاری دوره تيموری، كشكول شيخ بهاءالدين عاملی(تحرير شده در زمان شيخ)، النهايه از مصنفات شيخ طوسی (501 ه.ق، به كتابت حسنبن علیبن الحسين محمدالمداح)، قرآن كامل به خط محمد شفيع تبريزی، رسائل عيسی فیالخلوص، شرح گلشن راز محمود شبستری به كتابت كريمبن ابراهيم (سال 1018 ه.ق)، معيار شعر در قوانين ادب در شعر فارسی (به خط مؤلف برای شاه عباس ثانی)، اساسالبلاغه اثر امامالمحقق الزمخشری(980 ه.ق) و قرآن كامل بر روی پوست (كتابت السيدعبدالله، خريداری شده در سال 1297) رونمايی شد.
همچنين نسخههای خطیِ جزء قرآن به كتابت يحيی صفوی، كتاب هشتصد سال پزشكی و آثار داروهای نباتی و معدنی (قرن ششم هجری)، مثنوی معنوی مولانا (به خط نسخ ميرزا ابراهيم قمی)، قرآن به دستخط امالسلمه (دختر فتحعلیشاه قاجار، سال 1238 ه.ق)، رساله برده مباركه به خط يوسف البياضی (تمام شده در تاريخ 853 ه.ق)، تجربةالمصار و توحيدالاعصار عبداللهبن فضلالله، قانون ابنسينا به عربی(دوره تيموری)، كليات سعدی كتابت دوره صفويه و 9 مجلس مينياتور هندوپرسيان، نهجالبلاغه اميرالمؤمنين علی(ع)، سنه تسمعانه و كتاب ذخيره خوارزمشاهی(كتابت شده از سوی خوشنويس خوارزمشاهی، علیبن محمدبن عبدالله النساخ) ديگر آثار نفيسی بودند كه در اين آئين رونمايی شدند.
سيدهادی خسروشاهی، علی رواقی، محمدحسين ساكت، حجتالاسلام و المسلمين سيدصادق اشكوری، عبدالله انوار، مهدی عتيقی، علی ططری، محمدجواد جدی و محمدصادق محفوظی، صاحبقلمانی بودند كه برای رونمايی از اين آثار حضور داشتند.
محمدصادق محفوظی به عنوان مجموعهدار اين آثار در ابتدا قرآن بيهاری دوره تيموری را گشود و با بيان اينكه خط بيهار مربوط به بيهارستان كشور هند است، از حجتالاسلام صادق اشكوری درخواست كرد درباره مكاتب هند توضيحاتی را ارائه كند.
حجتالاسلام اشكوری در اينباره گفت: قرآنهای هندی در قطعی كه اكنون ارائه شده است، بسيار اندك هستند و بيشتر اين قرآنها در قطع وزيری كتابت شدهاند؛ شيوه تذهيب كتاب هم به شيوه خاص تذهيب هندی و شلوغ و رنگی است.
وی همچنين «كليات سعدی دوره صفويه» را بینظير توصيف كرد و ادامه داد: با توجه به نستعليق بسيار زيبا و درشت و طراحی هر برگ كتاب به يك رنگ، پر سرلوحه بودن كتاب و 9 مينياتور ظريف، اين نسخه كار بسيار نفيسی است و به اين دليل كه برای نخستينبار اين نسخهها را میبينم، نمیتوانم نظر گارشناسانه نسبت به آنها ابراز كنم.
حجتالاسلام اشكوری در ادامه به معرفی اجمالی «كشكول شيخ بهايی» پرداخت و گفت: نكتهای كه در نگاه اول در اين كشكول به چشم میآيد اين است كه محتوای كتاب نيز به شكل كشكول كتابت شده. يعنی همانطور كه كشكول مجموعه متنوعی از مطالب است، راسته و چليپای اين خطوط هم به صورت كشكول ارائه شده و كاتب خواسته است بين محتوا و موضوع مقابلهای صورت دهد.
«مرقع سلطانی چهلبرگی» اثری بود كه از سوی مهدی عتيقی معرفی شد. وی اين مرقع را اثری بسيار نفيس دانست كه حواشی آن به صورت برگمو كار شده است.
محمدجواد جدی نيز كتاب «شرح گلشن راز» را برای معرفی گشود و در توضيحاتی گفت: ديوانهايی تا اين اندازه نفيس را نمیتوان با يكبار مشاهده معرفی كرد. بايد به محفوظی دستمريزاد گفت كه چنين مجموعهای را گردآورده است. درباره شيوه كتابت كليات سعدی ارائه شده هم میتوان گفت كه «عمری از مشق دوتا بود قدم همچون چنگ/تا خط من بيچاره بدين قانون شد/ طالب من همه شاهان جهانند ولی/ در بخارا جگر از بهر معيشت خون شد» در فرصتهای آينده با مطالعه اين آثار، معرفی مفصلتری از آنها خواهم داشت.
سپس محفوظی به كتاب «معيار شعر در قوانين ادب شعر فارسی» اشاره كرد و آن را از نسخ خطی دانست و در توضيح آن عنوان كرد: «نسخه» به نوشتاری اطلاق میشود كه به چاپ نرسيده باشد. اين نسخه به دليل كهن بودن ارزشمند است كه به سال ششم (ه. ق) باز میگردد.
وی سپس از عتيقی خواست توضيحاتی را درباره «مثنوی معنوی مولانا» ارائه كند. عتيقی اين مثنوی را از بهترين آثار معرفی كرد و گفت: تذهيب اين كتاب عالی است. مثنوی معمولاً با خط نستعليق كتابت میشد، اما مهارت محمدابراهيم قمی در خط نسخ و ثلث را نشان میدهد كه اين اثر به چنين شيوهای كتابت شده است.
محفوظی سپس با نگاهی به ميهمانان اين آئين، متوجه حضور حبيبالله عظيمی، معاون سازمان اسناد و كتابخانه ملی شد. وی با قدردانی از عظيمی اظهار كرد: وی بر من و بر معرفی و حفظ نسخههای خطی حق بسيار دارد. در دهه اخير هيچ فردی به اندازه عظيمی در راستای حفظ و نگهداری اين آثار خدمت نكرده است. البته اين خدمات، علاوه بر خدمات او در عرصه دفاع مقدس است.
اين مجموعهدار سپس از آيتالله هادی خسروشاهی درخواست كرد كه قرآن كامل به خط محمد شفيع تبريزی را رونمايی كند و ادامه داد: از ويژگیهای منحصر بهفرد اين كتاب، داشتن شرحی تجويدی به خط شكسته نستعليق از محمد شفيع در انتهای اثر است و اين خط شكسته نستعليق، قرآن حاضر را از ديگر آثار شفيع تبريزی متمايز میكند. همچنين اين قرآن به صورت كامل روی پوست كتابت شده است.
وی با اشاره به كتاب النهايه در مجموعهاش توضيح داد: اين اثر برای نسخهشناسان فاخرترين كتاب مجموعه اخير محسوب میشود. قطع كتاب پالتويی است و اينكه مربوط به دوران سلجوقی، تيموری و ايلخانی و متعلق به 501 ه.ق است، از ديگر ويژگیهای اثر است. در كتابخانه آيتالله مرعشی، نسخههای جديدتر كتاب وجود دارد، اما اثر حاضر از آن هم قديمیتر است. اين كتاب همچنين به خط كوفی در همان زمان نگارش شده.
كتاب «نهجالبلاغه» آخرين اثری بود كه شب گذشته رونمايی شد كه عقيقی سه مهری را كه در ابتدای اثر درج شده را حائز اهميت دانست و گفت: مهر نخست مربوط به كتابخانه امانالله خان، والی لرستان در سال 1222 است.
در ادامه خسرو معتضد از مورخان كشورمان كه ميهمان اين آئين بود با اشاره به اهميت كار محمدصادق محفوظی اظهار كرد: اقدامی كه محفوظی در گردآوری آثار ايرانی كه به خارج از كشورمان منتقل شده بود انجام داده، كاری است كه سازمانهای اداری بسيار گستردهای در دنيا آن را انجام میدهند.
وی ادامه داد: آثار ايران در بسياری از موزههای جهان ديده میشوند. آثار عتيقه و مينياتورهای ما در گذشته زينتبخش كلكسيونهای شخصی دنيا شدند. تفحص كردن درباره آثار ما در خارج از ايران و بازگرداندن اين آثار كاری بسيار ارزشمند است. ايرانیها در تمام رشتههای علمی كتابهايی تأليف كردهاند و انسان از مشاهده اين آثار لذت میبرد.
در اين مراسم كه پس از صرف افطار برگزار شد، از نسخ خطی قرآن بيهاری دوره تيموری، كشكول شيخ بهاءالدين عاملی(تحرير شده در زمان شيخ)، النهايه از مصنفات شيخ طوسی (501 ه.ق، به كتابت حسنبن علیبن الحسين محمدالمداح)، قرآن كامل به خط محمد شفيع تبريزی، رسائل عيسی فیالخلوص، شرح گلشن راز محمود شبستری به كتابت كريمبن ابراهيم (سال 1018 ه.ق)، معيار شعر در قوانين ادب در شعر فارسی (به خط مؤلف برای شاه عباس ثانی)، اساسالبلاغه اثر امامالمحقق الزمخشری(980 ه.ق) و قرآن كامل بر روی پوست (كتابت السيدعبدالله، خريداری شده در سال 1297) رونمايی شد.
همچنين نسخههای خطیِ جزء قرآن به كتابت يحيی صفوی، كتاب هشتصد سال پزشكی و آثار داروهای نباتی و معدنی (قرن ششم هجری)، مثنوی معنوی مولانا (به خط نسخ ميرزا ابراهيم قمی)، قرآن به دستخط امالسلمه (دختر فتحعلیشاه قاجار، سال 1238 ه.ق)، رساله برده مباركه به خط يوسف البياضی (تمام شده در تاريخ 853 ه.ق)، تجربةالمصار و توحيدالاعصار عبداللهبن فضلالله، قانون ابنسينا به عربی(دوره تيموری)، كليات سعدی كتابت دوره صفويه و 9 مجلس مينياتور هندوپرسيان، نهجالبلاغه اميرالمؤمنين علی(ع)، سنه تسمعانه و كتاب ذخيره خوارزمشاهی(كتابت شده از سوی خوشنويس خوارزمشاهی، علیبن محمدبن عبدالله النساخ) ديگر آثار نفيسی بودند كه در اين آئين رونمايی شدند.
سيدهادی خسروشاهی، علی رواقی، محمدحسين ساكت، حجتالاسلام و المسلمين سيدصادق اشكوری، عبدالله انوار، مهدی عتيقی، علی ططری، محمدجواد جدی و محمدصادق محفوظی، صاحبقلمانی بودند كه برای رونمايی از اين آثار حضور داشتند.
محمدصادق محفوظی به عنوان مجموعهدار اين آثار در ابتدا قرآن بيهاری دوره تيموری را گشود و با بيان اينكه خط بيهار مربوط به بيهارستان كشور هند است، از حجتالاسلام صادق اشكوری درخواست كرد درباره مكاتب هند توضيحاتی را ارائه كند.
حجتالاسلام اشكوری در اينباره گفت: قرآنهای هندی در قطعی كه اكنون ارائه شده است، بسيار اندك هستند و بيشتر اين قرآنها در قطع وزيری كتابت شدهاند؛ شيوه تذهيب كتاب هم به شيوه خاص تذهيب هندی و شلوغ و رنگی است.
وی همچنين «كليات سعدی دوره صفويه» را بینظير توصيف كرد و ادامه داد: با توجه به نستعليق بسيار زيبا و درشت و طراحی هر برگ كتاب به يك رنگ، پر سرلوحه بودن كتاب و 9 مينياتور ظريف، اين نسخه كار بسيار نفيسی است و به اين دليل كه برای نخستينبار اين نسخهها را میبينم، نمیتوانم نظر گارشناسانه نسبت به آنها ابراز كنم.
حجتالاسلام اشكوری در ادامه به معرفی اجمالی «كشكول شيخ بهايی» پرداخت و گفت: نكتهای كه در نگاه اول در اين كشكول به چشم میآيد اين است كه محتوای كتاب نيز به شكل كشكول كتابت شده. يعنی همانطور كه كشكول مجموعه متنوعی از مطالب است، راسته و چليپای اين خطوط هم به صورت كشكول ارائه شده و كاتب خواسته است بين محتوا و موضوع مقابلهای صورت دهد.
«مرقع سلطانی چهلبرگی» اثری بود كه از سوی مهدی عتيقی معرفی شد. وی اين مرقع را اثری بسيار نفيس دانست كه حواشی آن به صورت برگمو كار شده است.
محمدجواد جدی نيز كتاب «شرح گلشن راز» را برای معرفی گشود و در توضيحاتی گفت: ديوانهايی تا اين اندازه نفيس را نمیتوان با يكبار مشاهده معرفی كرد. بايد به محفوظی دستمريزاد گفت كه چنين مجموعهای را گردآورده است. درباره شيوه كتابت كليات سعدی ارائه شده هم میتوان گفت كه «عمری از مشق دوتا بود قدم همچون چنگ/تا خط من بيچاره بدين قانون شد/ طالب من همه شاهان جهانند ولی/ در بخارا جگر از بهر معيشت خون شد» در فرصتهای آينده با مطالعه اين آثار، معرفی مفصلتری از آنها خواهم داشت.
سپس محفوظی به كتاب «معيار شعر در قوانين ادب شعر فارسی» اشاره كرد و آن را از نسخ خطی دانست و در توضيح آن عنوان كرد: «نسخه» به نوشتاری اطلاق میشود كه به چاپ نرسيده باشد. اين نسخه به دليل كهن بودن ارزشمند است كه به سال ششم (ه. ق) باز میگردد.
وی سپس از عتيقی خواست توضيحاتی را درباره «مثنوی معنوی مولانا» ارائه كند. عتيقی اين مثنوی را از بهترين آثار معرفی كرد و گفت: تذهيب اين كتاب عالی است. مثنوی معمولاً با خط نستعليق كتابت میشد، اما مهارت محمدابراهيم قمی در خط نسخ و ثلث را نشان میدهد كه اين اثر به چنين شيوهای كتابت شده است.
محفوظی سپس با نگاهی به ميهمانان اين آئين، متوجه حضور حبيبالله عظيمی، معاون سازمان اسناد و كتابخانه ملی شد. وی با قدردانی از عظيمی اظهار كرد: وی بر من و بر معرفی و حفظ نسخههای خطی حق بسيار دارد. در دهه اخير هيچ فردی به اندازه عظيمی در راستای حفظ و نگهداری اين آثار خدمت نكرده است. البته اين خدمات، علاوه بر خدمات او در عرصه دفاع مقدس است.
اين مجموعهدار سپس از آيتالله هادی خسروشاهی درخواست كرد كه قرآن كامل به خط محمد شفيع تبريزی را رونمايی كند و ادامه داد: از ويژگیهای منحصر بهفرد اين كتاب، داشتن شرحی تجويدی به خط شكسته نستعليق از محمد شفيع در انتهای اثر است و اين خط شكسته نستعليق، قرآن حاضر را از ديگر آثار شفيع تبريزی متمايز میكند. همچنين اين قرآن به صورت كامل روی پوست كتابت شده است.
وی با اشاره به كتاب النهايه در مجموعهاش توضيح داد: اين اثر برای نسخهشناسان فاخرترين كتاب مجموعه اخير محسوب میشود. قطع كتاب پالتويی است و اينكه مربوط به دوران سلجوقی، تيموری و ايلخانی و متعلق به 501 ه.ق است، از ديگر ويژگیهای اثر است. در كتابخانه آيتالله مرعشی، نسخههای جديدتر كتاب وجود دارد، اما اثر حاضر از آن هم قديمیتر است. اين كتاب همچنين به خط كوفی در همان زمان نگارش شده.
كتاب «نهجالبلاغه» آخرين اثری بود كه شب گذشته رونمايی شد كه عقيقی سه مهری را كه در ابتدای اثر درج شده را حائز اهميت دانست و گفت: مهر نخست مربوط به كتابخانه امانالله خان، والی لرستان در سال 1222 است.
در ادامه خسرو معتضد از مورخان كشورمان كه ميهمان اين آئين بود با اشاره به اهميت كار محمدصادق محفوظی اظهار كرد: اقدامی كه محفوظی در گردآوری آثار ايرانی كه به خارج از كشورمان منتقل شده بود انجام داده، كاری است كه سازمانهای اداری بسيار گستردهای در دنيا آن را انجام میدهند.
وی ادامه داد: آثار ايران در بسياری از موزههای جهان ديده میشوند. آثار عتيقه و مينياتورهای ما در گذشته زينتبخش كلكسيونهای شخصی دنيا شدند. تفحص كردن درباره آثار ما در خارج از ايران و بازگرداندن اين آثار كاری بسيار ارزشمند است. ايرانیها در تمام رشتههای علمی كتابهايی تأليف كردهاند و انسان از مشاهده اين آثار لذت میبرد.
