ابرار در بهشت از جامی مى نوشند كه با عطر خوشى آميخته است
گروه اجتماعي: با توجه به اينكه ابرار و نيكان در پيشگاه خداوند از جايگاه ولايی برخوردارند؛ شايسته است اوصاف آنها را براساس آيات قرآن شناخت و آنها را الگوی عملی خويش قرار داد.
در دعای روز شانزدهم ماه مبارك رمضان از خداوند سبحان میخواهيم كه به ما توفيق اعمال ابرار را دهد؛ «اللهمّ وَفّقْنی فيهِ لِموافَقَةِ الأبْرارِ وجَنّبْنی فيهِ مُرافَقَةِ الأشْرارِ وأوِنی فيهِ بِرَحْمَتِكَ الى دارِ القَرارِبالهِیّتَكِ يا إلَهَ العالَمين؛ خدايا در اين روز مرا به موافقت «اعمال و افكار» نيكان عالم موفق بدار و از رفاقت اشرار جهان دور گردان و مرا در اين بهشت دارالقرار به رحمتت منزل ده, به حقّ الهّيت و معبوديت ای خدای عالميان».
آيات 1-5 سوره الدهر برخی از ويژگیهای ابرار را اين گونه میشمارد كه « إِنَّ اْلأَبْرارَ یَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كانَ مِزاجُها كافُورًا، عَیْنًا یَشْرَبُ بِها عِبادُ اللّهِ یُفَجِّرُونَها تَفْجيرًا، یُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ یَخافُونَ یَوْمًا كانَ شَرُّهُ مُسْتَطيرًا، وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْكينًا وَ یَتيمًا وَ أَسيرًا، إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللّهِ لا نُريدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُورًا، إِنّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا یَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَريرًا؛ ابراراز جامى مىنوشند كه با عطر خوشى آميخته است؛ از چشمهاى كه بندگان خاص خدا از آن مينوشند، و از هر جا بخواهند آنرا جارى مىسازند؛ آنها به نذر خود وفا مىكنند، و از روزى كه عذابش گسترده است مىترسند؛ و غذاى (خود) را با اينكه به آن علاقه (و نياز) دارند به مسكين و يتيم و اسير مىدهند؛ (و مىگويند) ما شما را براى خدا اطعام مىكنيم و هيچ پاداش و تشكرى از شما نمىخواهيم؛ ما از پروردگارمان خائفيم در آن روز كه عبوس و شديد است.
«ابرار» جمع «بر» به معنى وسعت و گستردگى است، از آنجا كه افراد نيكوكار اعمالشان نتائج گستردهاى در سطح جامعه دارد اين واژه بر آنها اطلاق مىشود. ويژگیهای ابرار در اين آيه عبارتند از
وفای به نذر؛ آنها به نذر خود وفا مىكنند. روشن است وقتى آنها به نذرهائى كه بر خويشتن واجب كردهاند وفا مىكنند به طريق اولى واجبات الهى را محترم شمرده و در انجام آن مىكوشند.
ترس از روز جزا؛ از روزى كه عذاب و شر آن گسترده است بيمناكند. ترس آنها از شر آن روز بزرگ اشاره به ايمانشان به مساله معاد و احساس مسئوليت شديد در برابر فرمان الهى است. آنها به خوبى معاد را باور كردهاند، و به تمام كيفرهاى بدكاران در آن روز ايمان دارند، و اثر اين ايمان در اعمالشان كاملا نمايان است.
اطعام نيازمندان؛ آنها غذاى خود را در عين اينكه به آن نيازمندند و دوست دارند به «مسكين» و «يتيم» و «اسير» مىدهند.
اطعام كردن آنها ساده نيست، بلكه توام با ايثار در هنگام نياز شديد است، و از سوى ديگر اطعامى است گسترده كه انواع نيازمندان را از به «مسكين» و «يتيم» و «اسير» شامل مىشود، و به اين ترتيب رحمتشان عام و خدمتشان گسترده است.
اخلاص در عمل؛ آنها مىگويند ما شما را تنها براى خدا اطعام مىكنيم نه پاداشى از شما مىخواهيم و نه تشكرى. اين برنامه منحصر به مساله اطعام نيست كه تمام اعمالشان مخلصانه و براى ذات پاك خداوند است و هيچ چشم داشتى به پاداش مردم و حتى تقدير و تشكر آنها نيست، و اصولا در اسلام ارزش عمل به خلوص نيت است، و گرنه اعمالى كه انگيزههاى غير الهى داشته باشد، خواه رياكارانه باشد، و يا به خاطر هواى نفس، و يا تشكر و قدردانى مردم، يا پاداش مادى، و هيچگونه ارزش معنوى و الهى ندارد، و حديث مشهور پيغمبر اكرم (ص) لا عمل الا بالنية و انما الاعمال بالنيات اشاره به همين معنى است.
خوف از خدا؛ آنها مىگويند: ما از پروردگارمان خائفيم از آن روز كه عبوس و شديد است. تعبير از روز قيامت به روز عبوس يعنى آنقدر حوادث آن روز سخت و ناراحتكننده است كه نه تنها انسانها در آن روز عبوسند بلكه گوئى خود آن روز نيز عبوس است.
البته همانگونه كه در شان نزول اين سوره آمده است؛ مصداق اتم و اكمل اين آيات امير مؤ منان على و فاطمه زهرا و فرزندان آنها حسن و حسين «سلام الله عليهم اجمعين» مىباشند.
ايمان به خدا و روز قيامت، ملائكه، كتاب و انبياء، برپايی نماز و دادن زكات و فای به عهد و صبر و شكيبايی از ويژگیهای ديگر ابرار است كه آيات قرآن از آنها نام برده است: «وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِیِّينَ وَ آتَی الْمالَ عَلی حُبِّهِ ذَوِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساكينَ وَ ابْنَ السَّبيلِ وَ السّائِلينَ وَ فِی الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَی الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصّابِرينَ فِی الْبَأْساءِ وَ الضَّرّاءِ وَ حينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ؛ بلكه نيكی (و نيكوكار) كسی است كه به خدا، و روز رستاخيز، و فرشتگان، و كتاب (آسمانی)، و پيامبران ايمان آورده؛ و مال (خود) را، با همه علاقهای كه به آن دارد، به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان، انفاق میكند؛ نماز را برپا میدارد و زكات را میپردازد؛ و (همچنين) كسانی كه به عهد خود ـ به هنگامی كه عهد بستند ـ وفا میكنند؛ و در برابر محروميتها و بيماریها و در ميدان جنگ، استقامت به خرج میدهند؛ اينها كسانی هستند كه راست میگويند و (گفتارشان با اعتقادشان هماهنگ است) و اينها هستند پرهيزكاران. بقره، آيه 177)
قرآن در اين آيه به بيان مهمترين اصول نيكيها در ناحيه ايمان و اخلاق و عمل پرداخته است میگويد: نيكوكار كسانى هستند كه به خدا و روز آخر و فرشتگان و كتابهاى آسمانى و پيامبران ايمان آوردهاند. در حقيقت اين نخستين پايه همه نيكيها و خوبيها است؛ ايمان به مبدا و معاد و برنامههاى الهى، و پيامبران كه مامور ابلاغ و اجراى اين برنامهها بودند، و فرشتگانى كه واسطه ابلاغ اين دعوت محسوب مىشدند، ايمان به اصولى كه تمام وجود انسان را روشن مىكند و انگيزه نيرومندى براى حركت به سوى برنامههاى سازنده و اعمال صالح است(تفسير نمونه، آيات 1-5 سوره دهر و آيه 177 سوره بقره).
آيات 1-5 سوره الدهر برخی از ويژگیهای ابرار را اين گونه میشمارد كه « إِنَّ اْلأَبْرارَ یَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كانَ مِزاجُها كافُورًا، عَیْنًا یَشْرَبُ بِها عِبادُ اللّهِ یُفَجِّرُونَها تَفْجيرًا، یُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ یَخافُونَ یَوْمًا كانَ شَرُّهُ مُسْتَطيرًا، وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْكينًا وَ یَتيمًا وَ أَسيرًا، إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللّهِ لا نُريدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُورًا، إِنّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا یَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَريرًا؛ ابراراز جامى مىنوشند كه با عطر خوشى آميخته است؛ از چشمهاى كه بندگان خاص خدا از آن مينوشند، و از هر جا بخواهند آنرا جارى مىسازند؛ آنها به نذر خود وفا مىكنند، و از روزى كه عذابش گسترده است مىترسند؛ و غذاى (خود) را با اينكه به آن علاقه (و نياز) دارند به مسكين و يتيم و اسير مىدهند؛ (و مىگويند) ما شما را براى خدا اطعام مىكنيم و هيچ پاداش و تشكرى از شما نمىخواهيم؛ ما از پروردگارمان خائفيم در آن روز كه عبوس و شديد است.
«ابرار» جمع «بر» به معنى وسعت و گستردگى است، از آنجا كه افراد نيكوكار اعمالشان نتائج گستردهاى در سطح جامعه دارد اين واژه بر آنها اطلاق مىشود. ويژگیهای ابرار در اين آيه عبارتند از
وفای به نذر؛ آنها به نذر خود وفا مىكنند. روشن است وقتى آنها به نذرهائى كه بر خويشتن واجب كردهاند وفا مىكنند به طريق اولى واجبات الهى را محترم شمرده و در انجام آن مىكوشند.
ترس از روز جزا؛ از روزى كه عذاب و شر آن گسترده است بيمناكند. ترس آنها از شر آن روز بزرگ اشاره به ايمانشان به مساله معاد و احساس مسئوليت شديد در برابر فرمان الهى است. آنها به خوبى معاد را باور كردهاند، و به تمام كيفرهاى بدكاران در آن روز ايمان دارند، و اثر اين ايمان در اعمالشان كاملا نمايان است.
اطعام نيازمندان؛ آنها غذاى خود را در عين اينكه به آن نيازمندند و دوست دارند به «مسكين» و «يتيم» و «اسير» مىدهند.
اطعام كردن آنها ساده نيست، بلكه توام با ايثار در هنگام نياز شديد است، و از سوى ديگر اطعامى است گسترده كه انواع نيازمندان را از به «مسكين» و «يتيم» و «اسير» شامل مىشود، و به اين ترتيب رحمتشان عام و خدمتشان گسترده است.
اخلاص در عمل؛ آنها مىگويند ما شما را تنها براى خدا اطعام مىكنيم نه پاداشى از شما مىخواهيم و نه تشكرى. اين برنامه منحصر به مساله اطعام نيست كه تمام اعمالشان مخلصانه و براى ذات پاك خداوند است و هيچ چشم داشتى به پاداش مردم و حتى تقدير و تشكر آنها نيست، و اصولا در اسلام ارزش عمل به خلوص نيت است، و گرنه اعمالى كه انگيزههاى غير الهى داشته باشد، خواه رياكارانه باشد، و يا به خاطر هواى نفس، و يا تشكر و قدردانى مردم، يا پاداش مادى، و هيچگونه ارزش معنوى و الهى ندارد، و حديث مشهور پيغمبر اكرم (ص) لا عمل الا بالنية و انما الاعمال بالنيات اشاره به همين معنى است.
خوف از خدا؛ آنها مىگويند: ما از پروردگارمان خائفيم از آن روز كه عبوس و شديد است. تعبير از روز قيامت به روز عبوس يعنى آنقدر حوادث آن روز سخت و ناراحتكننده است كه نه تنها انسانها در آن روز عبوسند بلكه گوئى خود آن روز نيز عبوس است.
البته همانگونه كه در شان نزول اين سوره آمده است؛ مصداق اتم و اكمل اين آيات امير مؤ منان على و فاطمه زهرا و فرزندان آنها حسن و حسين «سلام الله عليهم اجمعين» مىباشند.
ايمان به خدا و روز قيامت، ملائكه، كتاب و انبياء، برپايی نماز و دادن زكات و فای به عهد و صبر و شكيبايی از ويژگیهای ديگر ابرار است كه آيات قرآن از آنها نام برده است: «وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِیِّينَ وَ آتَی الْمالَ عَلی حُبِّهِ ذَوِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساكينَ وَ ابْنَ السَّبيلِ وَ السّائِلينَ وَ فِی الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَی الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصّابِرينَ فِی الْبَأْساءِ وَ الضَّرّاءِ وَ حينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ؛ بلكه نيكی (و نيكوكار) كسی است كه به خدا، و روز رستاخيز، و فرشتگان، و كتاب (آسمانی)، و پيامبران ايمان آورده؛ و مال (خود) را، با همه علاقهای كه به آن دارد، به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان، انفاق میكند؛ نماز را برپا میدارد و زكات را میپردازد؛ و (همچنين) كسانی كه به عهد خود ـ به هنگامی كه عهد بستند ـ وفا میكنند؛ و در برابر محروميتها و بيماریها و در ميدان جنگ، استقامت به خرج میدهند؛ اينها كسانی هستند كه راست میگويند و (گفتارشان با اعتقادشان هماهنگ است) و اينها هستند پرهيزكاران. بقره، آيه 177)
قرآن در اين آيه به بيان مهمترين اصول نيكيها در ناحيه ايمان و اخلاق و عمل پرداخته است میگويد: نيكوكار كسانى هستند كه به خدا و روز آخر و فرشتگان و كتابهاى آسمانى و پيامبران ايمان آوردهاند. در حقيقت اين نخستين پايه همه نيكيها و خوبيها است؛ ايمان به مبدا و معاد و برنامههاى الهى، و پيامبران كه مامور ابلاغ و اجراى اين برنامهها بودند، و فرشتگانى كه واسطه ابلاغ اين دعوت محسوب مىشدند، ايمان به اصولى كه تمام وجود انسان را روشن مىكند و انگيزه نيرومندى براى حركت به سوى برنامههاى سازنده و اعمال صالح است(تفسير نمونه، آيات 1-5 سوره دهر و آيه 177 سوره بقره).
