نگاههای متفاوت ناشران به حضور در نمايشگاه قرآن
گروه ادب: در حالی كه برخی از غرفهداران بخش نشر مكتوب خواستار توجه ويژه به اين بخش هستند، برخی ديگر میگويند با وجود مقرون به صرفه نبودن حضور در نمايشگاه، اين بخش را به عنوان جزئی از كليت نمايشگاه بايد ديد كه مردم از فضای معنویاش بهرهمند میشوند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللی قرآن در شرايطی امروز، 13 مردادماه به كار خود پايان میدهد كه در طول يك ماه گذشته عرصهای برای عرضه و به نمايش گذاشتن آثار و فعاليتهای قرآنی مراكز و نهادهای مختلف بوده و از اين ميان، همچون سالهای قبل بخش قابل توجهی از فضای نمايشگاه به ناشران و توليدكنندگان آثار مكتوب قرآنی و دينی اختصاص يافته بود؛ كه شمار آنان به گفته حميد خرمی، مدير بخش نشر مكتوب بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللی قرآن به 250 ناشر، اعم از خارجی و داخلی میرسيد.
اين رقم حاكی از اين است كه نمايشگاه قرآن دومين رويداد بزرگ نمايشگاهی سالانه كشور در حوزه كتاب را نيز در خود جای داده و دوره برگزاری آن يكی از مقاطعی است كه خيل مشتاقان كتاب و كتابخوانی، البته در حوزه آثار و مكتوبات قرآنی و مذهبی، آن را غنيمت شمرده و در جستجوی آثار مورد نياز خود به نمايشگاه قرآن مراجعه میكنند. البته مراجعهكنندگان به بخش نشر مكتوب نمايشگاه قرآن محدود به كتابخوانان حرفهای نيستند و انتظار اين است كه عموم مراجعهكنندگان به نمايشگاه نيز سری به اين بخش بزنند و معمولاً نيز اين گونه است.
اما برخی از غرفهداران بخش نشر مكتوب در گفتوگويی كه با آنها داشتيم بر اين اعتقاد بودند كه جدا كردن بخشهای هنری و بخشهای مشاوره و بخشهای بينالملل از بخشهايی نظير بخش مكتوب، بر ميزان مراجعان بخش نشر مكتوب اثر گذاشته و از تعداد آنان نسبت به سالهای گذشته كاسته است.
انتقاد از اين مسئله البته در ميان گلايهای ديگر، يعنی افزايش قيمت كاغذ، چندان در صحبتهای غرفهداران پررنگ به نظر نمیرسيد؛ هرچند از جهت اين كه تصميمگيری در اين مورد و يا در مورد ميزان فضايی كه به هر غرفه اختصاص میيابد و همچنين مراكزی كه جواز شركت در نمايشگاه را كسب میكنند ـ و همگی مورد سؤال غرفهداران بود ـ برخلاف قيمت كاغذ، در دايره امكانات و اختيارات مسئولان نمايشگاه قرار دارد، میتواند در جای خود مورد توجه مسئولان نمايشگاه قرآن قرار گيرد.
اما در شرايطی كه برخی از غرفههای نشر مكتوب مانند دفتر نشر معارف، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، نشر اسراء و انتشارات آوای قرآن و چند انتشارات معدود ديگر از استقبال و مراجعات كاملاً راضی به نظر میرسيدند، مسئولان برخی ديگر از غرفهها در طيفی از نارضايتی كامل تا رضايت نسبی قرار داشتند.
عدهای از غرفهداران از ميزان مراجعات ابراز عدم رضايت نمیكردند، اما با توجه به افت شديد ميزان خريد مراجعانشان نسبت به نمايشگاه قرآن سال گذشته، از قيمت بالای كاغذ گلايه میكردند و برخی نيز افزوده نشدن ميزان بنهای خريد كتاب را با توجه به افزايش بسيار زياد قيمت كتاب طی يكی دو سال گذشته، از عوامل دخيل در پائين آمدن ميزان خريد كتاب در نمايشگاه عنوان میكردند. اما به هر تقدير سايه گرانی كاغذ و افزايش قيمت كتاب را میشود در نمايشگاه قرآن و افت ميزان خريد بازديدكنندگان نيز ديد.
با مشاهدهای گذرا میتوان ديد كه بيشترين استقبال از كتبی برجسته نظير «مفاتيح الحياة»، «تفسير الميزان»، «تفسير نمونه» يا ديگر آثار تفسيری، كتابهايی در زمينه طب اسلامی و سنتی، كتب عرفانی و اخلاقی و سيره و احوال بزرگان صورت گرفته است و در اين ميان كتب تخصصی نيز سهم ويژه خود را دارند كه مخاطبان خاص آنها گاه به طور ويژه و برای خريد اين كتابها به نمايشگاه مراجعه میكنند. اما با توجه به آمارهای اعلام شده ركوردار بخش نشر مكتوب كتابی نيست جز «مفاتيح الحياة» آيتالله العظمی جوادی آملی كه به گفته مسئول غرفه نشر اسراء رقم فروش آن از مرز 30 هزار نسخه گذشته است.
به گفته مسئولان برخی ديگر از غرفهها، كتابهايی نظير «قرآن حكيم»، «قرآن پالتويی» و «صحيفه سجاديه» چاپ مركز طبع و نشر قرآن، «فلسفه اسلامی؛ طرح درسهايی برای آموزش به كودكان» از مهدی پرويزی، چاپ پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی، «همه به جهنم میروند حتی ...!؛ بازخوانی داغترين آيه قرآن» اثر عليرضا برازش، «تاريخ قرآن» اثر محمود راميار چاپ انتشارات اميركبير، «شرح مراتب طهارت نفس» و «الهینامه» علامه حسنزاده آملی كه فقط دومی چاپ بوستان كتاب است اما هر دو را اين مؤسسه در نمايشگاه قرآن عرضه كرده است، مجموعه «گنجينه قرآنی»، مجموعه «كتابهای گروه ابراهيم هادی» و «گزيده اصول كافی»، چاپ دفتر نشر معارف، آثار قرآنپژوهی و آثار حوزه روانشناسی و علوم تربيتی انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، از جمله كتابهايی بودهاند كه بيشترين اقبال به آنها وجود داشته است.
در ميان قرآنهای عرضه شده در نمايشگاه نيز تنوع فراوانی به چشم میخورد؛ اما در زمينه خريد قرآن و نحوه اقبال افراد مراجعهكننده به دو و شايد سه دسته قابل تقسيم هستند؛ گروهی از افراد با هدف مشخص و شناختی كه از پيش در مورد ويژگیهای قرآنهای چاپشده كسب كرده و يا دارند به غرفهها مراجعه و قرآن مورد نظر خود را خريداری میكنند. اما گويا عدهای نيز در جستوجوی قرآنهايی با ويژگیهای خاص هستند كه در آنها چاپ و اندازه و كيفيت و شكل و جنس ورق و جلد و خط به شكلی خاص طراحی و كار شده است و اين افراد نيز معمولاً قرآنهای مورد نظر خود را با قيمتهای معمولاً زياد در غرفههای برخی ناشران میتوانند پيدا كنند.
ملاك دستهای ديگر اما، كه گويا تعداد آنها اندك هم نيست، تنها قيمت قرآنهای ارائه شده است. اين گروه كه كمتر توجهی به مترجم و يا شكل ظاهری قرآنها دارند، فارغ از دغدغهها و دقتنظرهای تخصصی، عموماً فقط با توجه به ميزان توانايی اقتصادی خود به غرفههای مختلف مراجعه میكنند و قرآن مناسب حال خود را میخرند.
همچنان كه اشاره شد نظرات غرفهداران و ميزان رضايت آنان از شرايط نشر مكتوب متفاوت بود و در حالی كه يكی از آنان معتقد بود 90 درصد از مراجعهكنندگان نمايشگاه به خاطر نشر مكتوب در نمايشگاه قرآن حاضر میشوند و از همين روی بر آن بود كه بايد ميزان فضای اختصاص داده شده و توجه به اين بخش بيش از اين میبود و به رفع مشكلات آن توجه بيشتری میشد، ابراهيم شرقی، مسئول غرفه دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، با وجود اين كه به پائين آمدن سطح فروش ناشران در نمايشگاه سال جاری اذعان داشت، نظری متفاوت از همكار خود داشت.
وی میگويد كه ميزان فروش ناشران بسيار كاهش يافته و شايد حضور در نمايشگاه برای برخی از ناشران حتی سود چندانی به همراه نداشته و مقرون به صرفه نباشد، اما او اين مسئله را چندان پر اهميت نمیداند و معتقد است همين كه در شهر تهران و در ماه مبارك رمضان فضای مناسب و مفيدی ايجاد شده كه در آن قرآن به انحاء و روشهای مختلف و در قالبهای گوناگون معرفی میشود، بسيار خوب و غنيمت است.
در واقع به عقيده او بخش نشر مكتوب را به عنوان جزئی از كليت نمايشگاه بايد ديد. مردم با حضور در اين فضا هم میتوانند از محصولات متنوعی كه در نمايشگاه ارائه میشود، (از نرمافزارهای قرآنی كه میروند تا كتاب را از رونق بياندازند، تا قلمهای قرآنی تا محصولاتی كه در غرفههای عفاف و حجاب ارائه میشود و ...) برخوردار شوند و هم از جذابيتهای بصری بخشهای هنری و هم از جلسات و نشستها و همچنين مشاورهها و راهنمايی كارشناسان مذهبی و روحانيونی كه گاه هر روز از قم راهی تهران میشوند تا در اين جشنواره رمضانيه قرآنی شركتی فعال داشته باشند، بهرهمند شوند.
طبعاً در اين نگاه نبايد اهداف و آثاری را كه نمايشگاه در كليت خود محقق میكند و فضای معنویای را كه در طول ماه مبارك رمضان فراهم میآورد از نظر دور داشت و يا فقط از منظر يك بخش خاص و يا با برجسته كردن ويژگیها و مختصات گونهای خاص از فعاليتها در نمايشگاه قرآن به قضاوت در باب كليت آن نشست و از چند و چون آن سخن گفت اما اين نكته قابل ذكر است كه به نظر میرسد نمايشگاه قرآن يا به تعبير ديگر نگاه حاكم بر آن هنوز چندان از پوسته فعاليتهای خودانگيخته قرآنی خارج نشده و به ارزيابی همهجانبهنگرانه و بروننگرانهای از خود، كه در آن هر يك از اجزاء و بخشها در محل و جايگاه مناسب خود قرار میگيرند، دست نيافته است. رسيدن به چنين نگاهی میتواند از طريق رصد كردن نقاط ضعف و آسيبها ميسر شود.
اين رقم حاكی از اين است كه نمايشگاه قرآن دومين رويداد بزرگ نمايشگاهی سالانه كشور در حوزه كتاب را نيز در خود جای داده و دوره برگزاری آن يكی از مقاطعی است كه خيل مشتاقان كتاب و كتابخوانی، البته در حوزه آثار و مكتوبات قرآنی و مذهبی، آن را غنيمت شمرده و در جستجوی آثار مورد نياز خود به نمايشگاه قرآن مراجعه میكنند. البته مراجعهكنندگان به بخش نشر مكتوب نمايشگاه قرآن محدود به كتابخوانان حرفهای نيستند و انتظار اين است كه عموم مراجعهكنندگان به نمايشگاه نيز سری به اين بخش بزنند و معمولاً نيز اين گونه است.
اما برخی از غرفهداران بخش نشر مكتوب در گفتوگويی كه با آنها داشتيم بر اين اعتقاد بودند كه جدا كردن بخشهای هنری و بخشهای مشاوره و بخشهای بينالملل از بخشهايی نظير بخش مكتوب، بر ميزان مراجعان بخش نشر مكتوب اثر گذاشته و از تعداد آنان نسبت به سالهای گذشته كاسته است.
انتقاد از اين مسئله البته در ميان گلايهای ديگر، يعنی افزايش قيمت كاغذ، چندان در صحبتهای غرفهداران پررنگ به نظر نمیرسيد؛ هرچند از جهت اين كه تصميمگيری در اين مورد و يا در مورد ميزان فضايی كه به هر غرفه اختصاص میيابد و همچنين مراكزی كه جواز شركت در نمايشگاه را كسب میكنند ـ و همگی مورد سؤال غرفهداران بود ـ برخلاف قيمت كاغذ، در دايره امكانات و اختيارات مسئولان نمايشگاه قرار دارد، میتواند در جای خود مورد توجه مسئولان نمايشگاه قرآن قرار گيرد.
اما در شرايطی كه برخی از غرفههای نشر مكتوب مانند دفتر نشر معارف، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، نشر اسراء و انتشارات آوای قرآن و چند انتشارات معدود ديگر از استقبال و مراجعات كاملاً راضی به نظر میرسيدند، مسئولان برخی ديگر از غرفهها در طيفی از نارضايتی كامل تا رضايت نسبی قرار داشتند.
عدهای از غرفهداران از ميزان مراجعات ابراز عدم رضايت نمیكردند، اما با توجه به افت شديد ميزان خريد مراجعانشان نسبت به نمايشگاه قرآن سال گذشته، از قيمت بالای كاغذ گلايه میكردند و برخی نيز افزوده نشدن ميزان بنهای خريد كتاب را با توجه به افزايش بسيار زياد قيمت كتاب طی يكی دو سال گذشته، از عوامل دخيل در پائين آمدن ميزان خريد كتاب در نمايشگاه عنوان میكردند. اما به هر تقدير سايه گرانی كاغذ و افزايش قيمت كتاب را میشود در نمايشگاه قرآن و افت ميزان خريد بازديدكنندگان نيز ديد.
با مشاهدهای گذرا میتوان ديد كه بيشترين استقبال از كتبی برجسته نظير «مفاتيح الحياة»، «تفسير الميزان»، «تفسير نمونه» يا ديگر آثار تفسيری، كتابهايی در زمينه طب اسلامی و سنتی، كتب عرفانی و اخلاقی و سيره و احوال بزرگان صورت گرفته است و در اين ميان كتب تخصصی نيز سهم ويژه خود را دارند كه مخاطبان خاص آنها گاه به طور ويژه و برای خريد اين كتابها به نمايشگاه مراجعه میكنند. اما با توجه به آمارهای اعلام شده ركوردار بخش نشر مكتوب كتابی نيست جز «مفاتيح الحياة» آيتالله العظمی جوادی آملی كه به گفته مسئول غرفه نشر اسراء رقم فروش آن از مرز 30 هزار نسخه گذشته است.
به گفته مسئولان برخی ديگر از غرفهها، كتابهايی نظير «قرآن حكيم»، «قرآن پالتويی» و «صحيفه سجاديه» چاپ مركز طبع و نشر قرآن، «فلسفه اسلامی؛ طرح درسهايی برای آموزش به كودكان» از مهدی پرويزی، چاپ پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی، «همه به جهنم میروند حتی ...!؛ بازخوانی داغترين آيه قرآن» اثر عليرضا برازش، «تاريخ قرآن» اثر محمود راميار چاپ انتشارات اميركبير، «شرح مراتب طهارت نفس» و «الهینامه» علامه حسنزاده آملی كه فقط دومی چاپ بوستان كتاب است اما هر دو را اين مؤسسه در نمايشگاه قرآن عرضه كرده است، مجموعه «گنجينه قرآنی»، مجموعه «كتابهای گروه ابراهيم هادی» و «گزيده اصول كافی»، چاپ دفتر نشر معارف، آثار قرآنپژوهی و آثار حوزه روانشناسی و علوم تربيتی انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، از جمله كتابهايی بودهاند كه بيشترين اقبال به آنها وجود داشته است.
در ميان قرآنهای عرضه شده در نمايشگاه نيز تنوع فراوانی به چشم میخورد؛ اما در زمينه خريد قرآن و نحوه اقبال افراد مراجعهكننده به دو و شايد سه دسته قابل تقسيم هستند؛ گروهی از افراد با هدف مشخص و شناختی كه از پيش در مورد ويژگیهای قرآنهای چاپشده كسب كرده و يا دارند به غرفهها مراجعه و قرآن مورد نظر خود را خريداری میكنند. اما گويا عدهای نيز در جستوجوی قرآنهايی با ويژگیهای خاص هستند كه در آنها چاپ و اندازه و كيفيت و شكل و جنس ورق و جلد و خط به شكلی خاص طراحی و كار شده است و اين افراد نيز معمولاً قرآنهای مورد نظر خود را با قيمتهای معمولاً زياد در غرفههای برخی ناشران میتوانند پيدا كنند.
ملاك دستهای ديگر اما، كه گويا تعداد آنها اندك هم نيست، تنها قيمت قرآنهای ارائه شده است. اين گروه كه كمتر توجهی به مترجم و يا شكل ظاهری قرآنها دارند، فارغ از دغدغهها و دقتنظرهای تخصصی، عموماً فقط با توجه به ميزان توانايی اقتصادی خود به غرفههای مختلف مراجعه میكنند و قرآن مناسب حال خود را میخرند.
همچنان كه اشاره شد نظرات غرفهداران و ميزان رضايت آنان از شرايط نشر مكتوب متفاوت بود و در حالی كه يكی از آنان معتقد بود 90 درصد از مراجعهكنندگان نمايشگاه به خاطر نشر مكتوب در نمايشگاه قرآن حاضر میشوند و از همين روی بر آن بود كه بايد ميزان فضای اختصاص داده شده و توجه به اين بخش بيش از اين میبود و به رفع مشكلات آن توجه بيشتری میشد، ابراهيم شرقی، مسئول غرفه دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، با وجود اين كه به پائين آمدن سطح فروش ناشران در نمايشگاه سال جاری اذعان داشت، نظری متفاوت از همكار خود داشت.
وی میگويد كه ميزان فروش ناشران بسيار كاهش يافته و شايد حضور در نمايشگاه برای برخی از ناشران حتی سود چندانی به همراه نداشته و مقرون به صرفه نباشد، اما او اين مسئله را چندان پر اهميت نمیداند و معتقد است همين كه در شهر تهران و در ماه مبارك رمضان فضای مناسب و مفيدی ايجاد شده كه در آن قرآن به انحاء و روشهای مختلف و در قالبهای گوناگون معرفی میشود، بسيار خوب و غنيمت است.
در واقع به عقيده او بخش نشر مكتوب را به عنوان جزئی از كليت نمايشگاه بايد ديد. مردم با حضور در اين فضا هم میتوانند از محصولات متنوعی كه در نمايشگاه ارائه میشود، (از نرمافزارهای قرآنی كه میروند تا كتاب را از رونق بياندازند، تا قلمهای قرآنی تا محصولاتی كه در غرفههای عفاف و حجاب ارائه میشود و ...) برخوردار شوند و هم از جذابيتهای بصری بخشهای هنری و هم از جلسات و نشستها و همچنين مشاورهها و راهنمايی كارشناسان مذهبی و روحانيونی كه گاه هر روز از قم راهی تهران میشوند تا در اين جشنواره رمضانيه قرآنی شركتی فعال داشته باشند، بهرهمند شوند.
طبعاً در اين نگاه نبايد اهداف و آثاری را كه نمايشگاه در كليت خود محقق میكند و فضای معنویای را كه در طول ماه مبارك رمضان فراهم میآورد از نظر دور داشت و يا فقط از منظر يك بخش خاص و يا با برجسته كردن ويژگیها و مختصات گونهای خاص از فعاليتها در نمايشگاه قرآن به قضاوت در باب كليت آن نشست و از چند و چون آن سخن گفت اما اين نكته قابل ذكر است كه به نظر میرسد نمايشگاه قرآن يا به تعبير ديگر نگاه حاكم بر آن هنوز چندان از پوسته فعاليتهای خودانگيخته قرآنی خارج نشده و به ارزيابی همهجانبهنگرانه و بروننگرانهای از خود، كه در آن هر يك از اجزاء و بخشها در محل و جايگاه مناسب خود قرار میگيرند، دست نيافته است. رسيدن به چنين نگاهی میتواند از طريق رصد كردن نقاط ضعف و آسيبها ميسر شود.
