نماز شب؛ عبادت روحانى و عظيم/ عبادت شبانه، آماگی لازم را برای قرب الیالله مهيا میكند
گروه اجتماعي: با توجه به اينكه عبادت شبانه، آماگی لازم بهمنظور سير در مسير قرب الیالله را در وجود انسان مهيا میكند، شايسته است آن را شيوه زندگی خود قرار داده و آن را محدود به ماه رمضان نكنيم.
عبادت شبانه و دعای سحر در آيات قرآن كريم جايگاه ويژهای دارد، خداوند در سوره اسراء، آيه 79 میفرمايد: «وَ مِنَ الَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّك عَسى أَن یَبْعَثَك رَبُّك مَقَاماً محْمُوداً؛ پاسى از شب را از خواب برخيز و قرآن (و نماز) بخوان، اين يك وظيفه اضافى براى تو است تا پروردگارت تو را به مقامى درخور ستايش برانگيزد».
غوغاى زندگى روزانه از جهات مختلف، توجه انسان را به خود جلب مىكند و فكر آدمى را به زمينههاى گوناگون مىكشاند به طورى كه جمعيت خاطر و حضور قلب كامل، در آن بسيار مشكل است اما در دل شب و به هنگام سحر و فرو نشستن غوغاى زندگى مادى و آرامش روح و جسم انسان در پرتوی مقدارى خواب، حالت توجه و نشاط خاصى به انسان دست مىدهد كه بىنظير است.
در اين محيط آرام و دور از هر گونه ريا و تظاهر و خودنمایى و توأم با حضور قلب حالت توجهى به انسان دست مىدهد كه فوقالعاده روحپرور و تكامل آفرين است. به همين دليل دوستان خدا هميشه از عبادتهاى آخر شب، براى تصفيه روح و حيات قلب و تقويت اراده و تكميل اخلاص مدد میجستند.
در آغاز اسلام نيز پيامبر(ص) با استفاده از همين برنامه روحانى مسلمانان را پرورش داد و شخصيت آنها را آنقدر بالا برد كه گویى آن انسان سابق نيستند؛ از آنها انسانهاى تازهاى آفريد؛ مصمم، شجاع، باايمان، پاك و بااخلاص.
رواياتى در فضيلت نماز شب وارد شده نيز روشنگر همين حقيقت است. پيامبر(ص) مىفرمايد: خيركم من اطاب الكلام و اطعم الطعام و صلى بالليل و الناس نيام؛ بهترين شما كسانى هستند كه در سخن گفتن مودب هستند، گرسنگان را سير مىكنند و در شب در آن هنگام كه مردم خوابند نماز مىخوانند.
امام على(ع) مىفرمايد: قيام الليل مصحة للبدن و مرضاة للرب عز و جل و تعرض للرحمة و تمسك باخلاق النبيين؛ قيام شب موجب صحت جسم و خشنودى پروردگار و در معرض رحمت او قرار گرفتن و تمسك به اخلاق پيامبران است.
امام صادق(ع) به يكى از يارانش فرمود: لا تدع قيام الليل فان المغبون من حرم قيام الليل؛ دست از قيام شب برمدار، مغبون كسى است كه از قيام و عبادت شب محروم گردد.
مردى نزد على(ع) آمد و عرض كرد من از نماز شب محروم شدم، ايشان فرمود: انت رجل قد قيدتك ذنوبك؛ تو كسى هستى كه گناهانت تو را به بند كشيده است.
پيامبر(ص) در وصايايش به امام علی(ع) فرمود:... و عليك بصلوة الليل، و عليك بصلوة الليل، و عليك بصلوة الليل!؛ بر تو باد به نماز شب، بر تو باد به نماز شب بر تو باد به نماز شب!
نماز شب بهطور كاملاً ساده يازده ركعت است كه به ترتيب ذيل به سه بخش تقسيم میشود؛ الف ـ چهار نماز دو ركعتى كه مجموعاً هشت ركعت میشود و نامش نافله شب است. ب ـ يك نماز دو ركعتى كه نامش نافله شفع است. ج ـ نماز يك ركعتى كه نامش نافله وتر است، و طرز انجام اين نمازها درست همانند نماز صبح است ولى اذان و اقامه ندارند و قنوت وتر را هر چه طولانيتر كنند بهتر است.(تفسير نمونه).
در دعای روز بيست و هفتم ماه رمضان توفيق عمل به اين چنين نوافلی را از خداوند منان مسئلت میكنيم: اللهمّ وفّر حظّی فيهِ من النّوافِلِ واكْرِمْنی فيهِ بإحْضارِ المَسائِلِ وقَرّبِ فيهِ وسيلتی اليكَ من بينِ الوسائل يا من لا یَشْغَلُهُ الحاحُ المُلِحّين؛ خدايا زياد كن بهره مرا در آن از اقدام به مستحبات و گرامى دار در آن به حاضر كردن و يا داشتن مسائل و نزديك گردان در آن وسيلهام به سويت از میان وسيلهها اى آنكه سرگرمش نكند اصرار و سماجت اصراركنندگان.
غوغاى زندگى روزانه از جهات مختلف، توجه انسان را به خود جلب مىكند و فكر آدمى را به زمينههاى گوناگون مىكشاند به طورى كه جمعيت خاطر و حضور قلب كامل، در آن بسيار مشكل است اما در دل شب و به هنگام سحر و فرو نشستن غوغاى زندگى مادى و آرامش روح و جسم انسان در پرتوی مقدارى خواب، حالت توجه و نشاط خاصى به انسان دست مىدهد كه بىنظير است.
در اين محيط آرام و دور از هر گونه ريا و تظاهر و خودنمایى و توأم با حضور قلب حالت توجهى به انسان دست مىدهد كه فوقالعاده روحپرور و تكامل آفرين است. به همين دليل دوستان خدا هميشه از عبادتهاى آخر شب، براى تصفيه روح و حيات قلب و تقويت اراده و تكميل اخلاص مدد میجستند.
در آغاز اسلام نيز پيامبر(ص) با استفاده از همين برنامه روحانى مسلمانان را پرورش داد و شخصيت آنها را آنقدر بالا برد كه گویى آن انسان سابق نيستند؛ از آنها انسانهاى تازهاى آفريد؛ مصمم، شجاع، باايمان، پاك و بااخلاص.
رواياتى در فضيلت نماز شب وارد شده نيز روشنگر همين حقيقت است. پيامبر(ص) مىفرمايد: خيركم من اطاب الكلام و اطعم الطعام و صلى بالليل و الناس نيام؛ بهترين شما كسانى هستند كه در سخن گفتن مودب هستند، گرسنگان را سير مىكنند و در شب در آن هنگام كه مردم خوابند نماز مىخوانند.
امام على(ع) مىفرمايد: قيام الليل مصحة للبدن و مرضاة للرب عز و جل و تعرض للرحمة و تمسك باخلاق النبيين؛ قيام شب موجب صحت جسم و خشنودى پروردگار و در معرض رحمت او قرار گرفتن و تمسك به اخلاق پيامبران است.
امام صادق(ع) به يكى از يارانش فرمود: لا تدع قيام الليل فان المغبون من حرم قيام الليل؛ دست از قيام شب برمدار، مغبون كسى است كه از قيام و عبادت شب محروم گردد.
مردى نزد على(ع) آمد و عرض كرد من از نماز شب محروم شدم، ايشان فرمود: انت رجل قد قيدتك ذنوبك؛ تو كسى هستى كه گناهانت تو را به بند كشيده است.
پيامبر(ص) در وصايايش به امام علی(ع) فرمود:... و عليك بصلوة الليل، و عليك بصلوة الليل، و عليك بصلوة الليل!؛ بر تو باد به نماز شب، بر تو باد به نماز شب بر تو باد به نماز شب!
نماز شب بهطور كاملاً ساده يازده ركعت است كه به ترتيب ذيل به سه بخش تقسيم میشود؛ الف ـ چهار نماز دو ركعتى كه مجموعاً هشت ركعت میشود و نامش نافله شب است. ب ـ يك نماز دو ركعتى كه نامش نافله شفع است. ج ـ نماز يك ركعتى كه نامش نافله وتر است، و طرز انجام اين نمازها درست همانند نماز صبح است ولى اذان و اقامه ندارند و قنوت وتر را هر چه طولانيتر كنند بهتر است.(تفسير نمونه).
در دعای روز بيست و هفتم ماه رمضان توفيق عمل به اين چنين نوافلی را از خداوند منان مسئلت میكنيم: اللهمّ وفّر حظّی فيهِ من النّوافِلِ واكْرِمْنی فيهِ بإحْضارِ المَسائِلِ وقَرّبِ فيهِ وسيلتی اليكَ من بينِ الوسائل يا من لا یَشْغَلُهُ الحاحُ المُلِحّين؛ خدايا زياد كن بهره مرا در آن از اقدام به مستحبات و گرامى دار در آن به حاضر كردن و يا داشتن مسائل و نزديك گردان در آن وسيلهام به سويت از میان وسيلهها اى آنكه سرگرمش نكند اصرار و سماجت اصراركنندگان.
