امام سجاد(ع) محورهای اصلی هدايت انسان را در قالب دعا مطرح فرموده است
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم، گفت: توفيق توبه، به دست آوردن غفران و بخشش الهی و موفق شدن به اطاعت از فرامين خداوند سبحان، محورهای اصلی هدايت، سعادت و نيكبختی دنيا و آخرت انسان است كه امام سجاد(ع) در قالب دعا و در جهت ساختن و تربيت الهی انسان، آنها را به زيبايی مطرح فرموده است.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، حجتالاسلام محمود لطفيانسرگزی، كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم در جلسه شرح و تفسير دعاهای شانزدهم تا نوزدهم صحيفه سجاديه كه با حضور اعضای طرح ياوران نماز در مسجد صاحبالزمان(عج) ناحيه دو قم برگزار شد، گفت: دعای شانزدهم صحيفه سجاديه نيايش امام سجاد(ع) در آمرزشخواهی است. امام معصوم(ع) نه تنها نافرمانی خدا نمیكند، بلكه فكر و انديشه گناه نيز به دلش خطور نمیكند و اگر در صحيفه دلارام سجاديه عناوينی چون استغفار از گناه، طب مغفرت و ... آمده است، در حقيقت آموزشی است به ما كه چگونه از خداوند درخواست عفو و بخشش داشته باشيم. بايد دانست امام سجاد(ع) به لحاظ شناخت و معرفت نسبت به مقام الهی به هر ميزان كه خدا را عبادت میكند، باز معتقد است كه حق عبادت را در پيشگاه اقدس الهی بجا نياورده است، لذا در نهايت عبوديت در پيشگاه عظمت خداوند جل و جلاله پيشانی بندگی بر زمين سائيده و طلب استغفار میكند.
وی افزود: البته اين استغفار با استغفار برای بخشش از نافرمانی خداوند متعال تفاوت دارد، زيرا بندگی و عبوديت در پيشگاه اقدس الهی اقتضا میكند كه انسان هر چه میتواند خاضع و خاشع باشد و همواره در نهايت بندگی از خداوند درخواست كمك كند و چه لذتی برای بندگان خدا به ويژه اولياءالله بيشتر و بهتر از اين كه خاضعانه با خداوند راز و نياز كنند، مگر نه اين است كه بهترين افتخار رسول خدا(ص) عبد بودن ايشان است كه ما همواره در تشهد نماز به اين مطلب شهادت میدهيم.
مدير كانون نويسندگان استان قم اظهار كرد: در اين دعا امام سجاد(ع) ابتدا در زمينه خداشناسی مطالبی را بيان میفرمايند و با زيباترين عيار و توصيفات ديدگاه، انديشه و اعتقاد به خدايی كه میپرستيم را روشن میكند كه خداوند مونس و آرامبخش هر غريب است. فرج و گشايش در كارها و مشكلات با خداست، رحمت الهی در تمامی پهنه هستی گسترده است، خداوند فريادرس هر تنهای مانده است، خداوند برای نعمتهايی كه به ما داده پاداش نمیطلبد، خداوند سبحان در مجازات، افراط نمیكند.
كارشناس مركز تربيت مربی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم ادامه داد: سپس امام سجاد(ع) به ما میآموزد كه در مقام اقرار به خطا و گناهان، خالصانه و با صداقت به بيان كاستیها و لغزشهای خود در پيشگاه خداوند بپردازيم. آنگاه در فرازهای آخر دعا پس از صلوات بر رسول خدا(ص) و اهل بيت طاهرينش(ع) به ما میآموزد كه چه درخواستهايی از خداوند متعالی داشته باشيم كه تمامی اين درخواستها در زمينه اصلاح نفس و سازندگی شخصيت الهی انسان است.
وی عنوان كرد: توفيق توبه و به دست آوردن غفران و بخشش الهی و موفق شدن به اطاعت از فرامين خداوند سبحان، محورهای اصلی هدايت، سعادت و نيكبختی دنيا و آخرت انسان است كه امام سجاد(ع) در قالب دعا و در جهت ساختن و تربيت الهی انسان، آنها را به زيبايی مطرح فرموده است.
حجتالاسلام لطفيان با اشاره به اينكه دعای هفدهم، دعای آن حضرت است هنگامی كه ذكر شيطان میرفت و ايشان از عداوت و مكرش به خدا پناه میبرد، گفت: امام سجاد(ع) دو چيز را برای دور كردن و ذليل و خوار كردن شيطان معرفی میفرمايد يك عبادت و دوم محبت خدا. حضرت ضمن درخواست از خداوند متعال جهت محافظت در مقابل نقشهها و توطئههای شيطان راههای نفوذ و نقشههای او را به ما شناسانده و راههای تسلط شيطان را در اين دعا بر میشمارد.
وی ادامه داد: امام سجاد(ع) با به كار بردن ضمير «نا» عملا به ما آموزش میدهد كه در مقام دعا برای دفع شيطان، همه را در نظر بگيريم و از خداوند متعال درخواست كنيم كه به همه توفيق نجات از نيرنگهای شيطان را بدهد. در اين دعا امام(ع) از خداوند منان درخواست میكند كه به آنها برای مقابله و مبارزه با شيطان زره و اسلحه مناسب عطا فرمايد.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم عنوان كرد: همچنين امام سجاد(ع) در اين دعا به ما میآموزد كه در هر زمان برای مقابله با نقشههای شيطان و اعوان و انصارش بايد زره و اسلحه مناسب با شرايط آن زمان تهيه شود و برای رسيدن به تقوای فردی و اجتماعی با آنها به مبارزه با مظاهر فرهنگی شيطان شتافت و در اين راه از خداوند كريم درخواست كمك كرد. آنگاه در فراز آخر دعا به ما میآموزد كه از خداوند بخواهيم كه ما را در جبهه عليه شيطان قرار بدهد، سپس به ما میآموزد از خداوند متعال بخواهيم كه ما را در درجات صالحين و مراتب مؤمنان قرار دهد.
وی افزود: در اين تمثيل حضرت زينالعابدين(ع) شيطان را به دشمن تشبيه و مقابله انسان با او را در قالب ميدان جنگی ترسيم كردهاند و برای مقابله با اين دشمن از خداوند سبحان درخواست ادوات جنگی میكنند. آن حضرت از خداوند متعال میخواهند به واسطه عنايتش انسانها را در دژی مستحكم و پناهگاهی امن قرار دهد و سلاح برندهای به آنان عطا فرمايد.
كارشناس مركز تربيت مربی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم خاطرنشان كرد: حضرت زينالعابدين(ع) از خداوند تبارك و تعالی فقط درخواست پناهگاه نمیكند، بلكه از خداوند منان میخواهند كه برای مقابله رو در رو و نزديك با دشمن يعنی شيطان، زرهی محكم بر تن انسانها بپوشاند و سلاحی برنده يعنی شمشير و اسلحه در اختيارشان قرار دهد، چرا كه مقابله با اين دشمن شيطانی، تنها جنگ دفاعی نيست، بلكه گاهی در آن، حمله نيز صورت میگيرد، هر چند كه اين حمله ناشی از حملههای اوليه دشمن باشد.
مدير كانون نويسندگان استان قم ادامه داد: همان طور كه هر جنگی نياز به يك فرمانده دارد در جنگ با شيطان نيز انسان به فرمانده نياز دارد و برای پيروزی در اين جنگ بايد تمام فرامين فرمانده را با دل و جان بپذيرد. فضايی كه حضرت برای جنگ فرض میكنند، فضايی جمعی است، يعنی جنگ با شيطان را تك به تك نمیبينند، در اين جنگ بايد جمعی كار كرد و ضرر به هر فرد موجب ضرر به تمام لشكر میشود و از آنجا كه اگر آسيب برای نزديكان باشد، سريعتر به آدمی میرسد، اول برای نزديكشان دعا میكنند و سپس برای همه لشكر مؤمنان.
حجتالاسلام لطفيان با بيان اينكه دعای هجدهم از امام سجاد(ع) مربوط است به زمانی كه گرفتاری يا پيشآمدی از آن حضرت دفع و يا خواسته ايشان زود روا میشد، گفت: در دعاهای گذشته امام سجاد(ع) به ما شيوه درخواست از خداوند جهت دفع مشكلات و گرفتاریها را آموزش دادند، ايشان در اين دعا به ما میآموزد كه هنگام رها شدن از مشكلات و زمانی كه خداوند متعال به رحمت واسعه خود، گرفتاری ما را برطرف كرد و يا خواستهای از خواستههای ما را روا گردانيد، چگونه در پيشگاه الهی شكر و سپاس آن را بجا آوريم.
وی ادامه داد: با توجه به اينكه عافيت يكی از بزرگترين نعمتهای خداوند منان است و بزرگان دين همواره در مواقع دعا سفارش كردهاند كه از خداواند رحيم، عافيت را درخواست كنيم، امام سجاد(ع) در فراز بعدی دعا توجه ما را به اين مطلب معطوف داشته كه عافيت و تندرستی از آفت و بدی كه در دنيا نصيب میشود، موجب نااميدی از پاداش صبر و بلا در آخرت نشود. به تعبير ديگر بهره از رحمت تنها عافيت در دنيا نباشد كه در آخرت از پاداش صبركنندگان بر بلا بیبهره باشد.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم عنوان كرد: امام سجاد(ع) در اين دعا به ما میآموزد كه همواره دنيا را برای آخرت رها كنيم و آخرت و نعمتهای ابدی آن را به امكانات زودگذر دنيا نفروشيم و زندگی دنيوی خود را به گونهای بخواهيم كه سعادت آخرت را تأمين كند و اين يك فرمول كلی و شاخصه فراگير است.
مدير كانون نويسندگان استان قم با اشاره به اينكه دعای نوزدهم صحيفه سجاديه نيايش آن حضرت به هنگام درخواست باران پس از خشكسالی است، بيان كرد: حضرت در اين دعا ضمن معرفی اثرات باران به پارهای از نعمتهای خداوند كه به بارش باران ارتباط دارد و از تأثيرات مستقيم و غيرمستقيم آن است از جمله روئيدن گياهان و زيبايی طبيعت، رسيدن ميوهها، شكفته شدن شكوفه و گل و گياه، توسعه و گسترش روزی، جاری شدن جويبارها، ارزان شدن نرخها، نشاط و زندگی بخشيدن به انسانها و موجودات ديگر، رويش كشت و زرع و ... اشاره میكند.
وی يادآور شد: امام سجاد(ع) در اين دعا به نعمتهايی اشاره میفرمايند كه كمتر به آن توجه میشود مثل نعمت آب گوارا و شيرين، ابرهای پربار و سايهگستر، هوايی متعادل، بارش باران به صورت طبيعی نه به صورت دردناك و كشنده. اينها نعمتهايی هستند كه خداوند متعال به ما ارزانی داشته و انسانها و همه موجودات از آن استفاده میكنند. همچنين امام سجاد(ع) در فراز آخر دعا بر حضرت محمد(ص) و خاندان معصوم و مطهرش درود میفرستد و از خداوند سبحان درخواست میكند كه بركات آسمانها و زمين را روزی گرداند.
وی افزود: البته اين استغفار با استغفار برای بخشش از نافرمانی خداوند متعال تفاوت دارد، زيرا بندگی و عبوديت در پيشگاه اقدس الهی اقتضا میكند كه انسان هر چه میتواند خاضع و خاشع باشد و همواره در نهايت بندگی از خداوند درخواست كمك كند و چه لذتی برای بندگان خدا به ويژه اولياءالله بيشتر و بهتر از اين كه خاضعانه با خداوند راز و نياز كنند، مگر نه اين است كه بهترين افتخار رسول خدا(ص) عبد بودن ايشان است كه ما همواره در تشهد نماز به اين مطلب شهادت میدهيم.
مدير كانون نويسندگان استان قم اظهار كرد: در اين دعا امام سجاد(ع) ابتدا در زمينه خداشناسی مطالبی را بيان میفرمايند و با زيباترين عيار و توصيفات ديدگاه، انديشه و اعتقاد به خدايی كه میپرستيم را روشن میكند كه خداوند مونس و آرامبخش هر غريب است. فرج و گشايش در كارها و مشكلات با خداست، رحمت الهی در تمامی پهنه هستی گسترده است، خداوند فريادرس هر تنهای مانده است، خداوند برای نعمتهايی كه به ما داده پاداش نمیطلبد، خداوند سبحان در مجازات، افراط نمیكند.
كارشناس مركز تربيت مربی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم ادامه داد: سپس امام سجاد(ع) به ما میآموزد كه در مقام اقرار به خطا و گناهان، خالصانه و با صداقت به بيان كاستیها و لغزشهای خود در پيشگاه خداوند بپردازيم. آنگاه در فرازهای آخر دعا پس از صلوات بر رسول خدا(ص) و اهل بيت طاهرينش(ع) به ما میآموزد كه چه درخواستهايی از خداوند متعالی داشته باشيم كه تمامی اين درخواستها در زمينه اصلاح نفس و سازندگی شخصيت الهی انسان است.
وی عنوان كرد: توفيق توبه و به دست آوردن غفران و بخشش الهی و موفق شدن به اطاعت از فرامين خداوند سبحان، محورهای اصلی هدايت، سعادت و نيكبختی دنيا و آخرت انسان است كه امام سجاد(ع) در قالب دعا و در جهت ساختن و تربيت الهی انسان، آنها را به زيبايی مطرح فرموده است.
حجتالاسلام لطفيان با اشاره به اينكه دعای هفدهم، دعای آن حضرت است هنگامی كه ذكر شيطان میرفت و ايشان از عداوت و مكرش به خدا پناه میبرد، گفت: امام سجاد(ع) دو چيز را برای دور كردن و ذليل و خوار كردن شيطان معرفی میفرمايد يك عبادت و دوم محبت خدا. حضرت ضمن درخواست از خداوند متعال جهت محافظت در مقابل نقشهها و توطئههای شيطان راههای نفوذ و نقشههای او را به ما شناسانده و راههای تسلط شيطان را در اين دعا بر میشمارد.
وی ادامه داد: امام سجاد(ع) با به كار بردن ضمير «نا» عملا به ما آموزش میدهد كه در مقام دعا برای دفع شيطان، همه را در نظر بگيريم و از خداوند متعال درخواست كنيم كه به همه توفيق نجات از نيرنگهای شيطان را بدهد. در اين دعا امام(ع) از خداوند منان درخواست میكند كه به آنها برای مقابله و مبارزه با شيطان زره و اسلحه مناسب عطا فرمايد.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم عنوان كرد: همچنين امام سجاد(ع) در اين دعا به ما میآموزد كه در هر زمان برای مقابله با نقشههای شيطان و اعوان و انصارش بايد زره و اسلحه مناسب با شرايط آن زمان تهيه شود و برای رسيدن به تقوای فردی و اجتماعی با آنها به مبارزه با مظاهر فرهنگی شيطان شتافت و در اين راه از خداوند كريم درخواست كمك كرد. آنگاه در فراز آخر دعا به ما میآموزد كه از خداوند بخواهيم كه ما را در جبهه عليه شيطان قرار بدهد، سپس به ما میآموزد از خداوند متعال بخواهيم كه ما را در درجات صالحين و مراتب مؤمنان قرار دهد.
وی افزود: در اين تمثيل حضرت زينالعابدين(ع) شيطان را به دشمن تشبيه و مقابله انسان با او را در قالب ميدان جنگی ترسيم كردهاند و برای مقابله با اين دشمن از خداوند سبحان درخواست ادوات جنگی میكنند. آن حضرت از خداوند متعال میخواهند به واسطه عنايتش انسانها را در دژی مستحكم و پناهگاهی امن قرار دهد و سلاح برندهای به آنان عطا فرمايد.
كارشناس مركز تربيت مربی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم خاطرنشان كرد: حضرت زينالعابدين(ع) از خداوند تبارك و تعالی فقط درخواست پناهگاه نمیكند، بلكه از خداوند منان میخواهند كه برای مقابله رو در رو و نزديك با دشمن يعنی شيطان، زرهی محكم بر تن انسانها بپوشاند و سلاحی برنده يعنی شمشير و اسلحه در اختيارشان قرار دهد، چرا كه مقابله با اين دشمن شيطانی، تنها جنگ دفاعی نيست، بلكه گاهی در آن، حمله نيز صورت میگيرد، هر چند كه اين حمله ناشی از حملههای اوليه دشمن باشد.
مدير كانون نويسندگان استان قم ادامه داد: همان طور كه هر جنگی نياز به يك فرمانده دارد در جنگ با شيطان نيز انسان به فرمانده نياز دارد و برای پيروزی در اين جنگ بايد تمام فرامين فرمانده را با دل و جان بپذيرد. فضايی كه حضرت برای جنگ فرض میكنند، فضايی جمعی است، يعنی جنگ با شيطان را تك به تك نمیبينند، در اين جنگ بايد جمعی كار كرد و ضرر به هر فرد موجب ضرر به تمام لشكر میشود و از آنجا كه اگر آسيب برای نزديكان باشد، سريعتر به آدمی میرسد، اول برای نزديكشان دعا میكنند و سپس برای همه لشكر مؤمنان.
حجتالاسلام لطفيان با بيان اينكه دعای هجدهم از امام سجاد(ع) مربوط است به زمانی كه گرفتاری يا پيشآمدی از آن حضرت دفع و يا خواسته ايشان زود روا میشد، گفت: در دعاهای گذشته امام سجاد(ع) به ما شيوه درخواست از خداوند جهت دفع مشكلات و گرفتاریها را آموزش دادند، ايشان در اين دعا به ما میآموزد كه هنگام رها شدن از مشكلات و زمانی كه خداوند متعال به رحمت واسعه خود، گرفتاری ما را برطرف كرد و يا خواستهای از خواستههای ما را روا گردانيد، چگونه در پيشگاه الهی شكر و سپاس آن را بجا آوريم.
وی ادامه داد: با توجه به اينكه عافيت يكی از بزرگترين نعمتهای خداوند منان است و بزرگان دين همواره در مواقع دعا سفارش كردهاند كه از خداواند رحيم، عافيت را درخواست كنيم، امام سجاد(ع) در فراز بعدی دعا توجه ما را به اين مطلب معطوف داشته كه عافيت و تندرستی از آفت و بدی كه در دنيا نصيب میشود، موجب نااميدی از پاداش صبر و بلا در آخرت نشود. به تعبير ديگر بهره از رحمت تنها عافيت در دنيا نباشد كه در آخرت از پاداش صبركنندگان بر بلا بیبهره باشد.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم عنوان كرد: امام سجاد(ع) در اين دعا به ما میآموزد كه همواره دنيا را برای آخرت رها كنيم و آخرت و نعمتهای ابدی آن را به امكانات زودگذر دنيا نفروشيم و زندگی دنيوی خود را به گونهای بخواهيم كه سعادت آخرت را تأمين كند و اين يك فرمول كلی و شاخصه فراگير است.
مدير كانون نويسندگان استان قم با اشاره به اينكه دعای نوزدهم صحيفه سجاديه نيايش آن حضرت به هنگام درخواست باران پس از خشكسالی است، بيان كرد: حضرت در اين دعا ضمن معرفی اثرات باران به پارهای از نعمتهای خداوند كه به بارش باران ارتباط دارد و از تأثيرات مستقيم و غيرمستقيم آن است از جمله روئيدن گياهان و زيبايی طبيعت، رسيدن ميوهها، شكفته شدن شكوفه و گل و گياه، توسعه و گسترش روزی، جاری شدن جويبارها، ارزان شدن نرخها، نشاط و زندگی بخشيدن به انسانها و موجودات ديگر، رويش كشت و زرع و ... اشاره میكند.
وی يادآور شد: امام سجاد(ع) در اين دعا به نعمتهايی اشاره میفرمايند كه كمتر به آن توجه میشود مثل نعمت آب گوارا و شيرين، ابرهای پربار و سايهگستر، هوايی متعادل، بارش باران به صورت طبيعی نه به صورت دردناك و كشنده. اينها نعمتهايی هستند كه خداوند متعال به ما ارزانی داشته و انسانها و همه موجودات از آن استفاده میكنند. همچنين امام سجاد(ع) در فراز آخر دعا بر حضرت محمد(ص) و خاندان معصوم و مطهرش درود میفرستد و از خداوند سبحان درخواست میكند كه بركات آسمانها و زمين را روزی گرداند.
