اسطورهها در پيوند معنوی انسان با ارزشهای آيينی شكل میگيرند
گروه انديشه: عضو هيئت علمی دانشگاه پيام نور اروميه با بيان اينكه بخشی از اسطورهها ريشه در آيين، اعتقادات، باورها و ارزشهای دينی جوامع دارند، اظهار كرد: اسطورهها از جهت تقدسگرايی و جنبه مينوی بودن در پيوند عميق با مبانی و اعتقادت دينی جامعه شكل میگیرند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه آذربايجان غربی، خسرو قليزاده، عضو هئيت علمی دانشگاه پيام نور اروميه عصر ديروز، 31 مردادماه در نخستين كارگاه مبانی نظری اسطوره شناسی ايرانی كه در سالن صفی3الدين ارموی حوزه هنری آذربايجان غربی برگزار شد، با اشاره به پيوند عميق اسطوره ها با اعتقادات و سنن مذهی و آيينها ملی جوامع، تصريح كرد: قدمت اسطورهها به قبل از ورود رسمی دين به جوامع انسانی بر میگردد و در اين زمان اساطير ملی در جامعه كاركردی مشابه كاركرد دين را ايفا می كردند و به حدی پيوند ميان جامعه اساطير عميق بود كه شكی در علت وجودی آن مطرح نمیشد.
وی بااره به تفاوت اسطوره و حماسه اشاره كرد و افزود: حماسهها از سنت شفاهی جامعه سرچشمه می گيرد، پيدايش حماسههای بزرگ اعصار باستانی همچون شاهنامه نياز جامعهای مناسب با اقتصاد و فرهنگی پويا است كه بتواند وجود اشرافيتی نيروند، جنگاور را به صورت شاهان و دلاوران حماسی در لايههای اجتماعی جامعه توجيه كند.
دكترای فرهنگ و زبانهای باستانی در ادامه با اشاره به معنی لغوی واژه اسطوره و ريشه يونانی آن گفت: از حدود دويست سال پيش كه مطالعات اسطوره شناسی شكل تازهای به خود گرفت، هريك دانشمندان از ديدگاههای مختلفی به اسطوره پرداختهاند، و از اين جهت هريك بنا بر ديدگاه خود، تعريفی از اسطوره ارائه داده اند، از جمله اين ديدگاه های يا مكاتب می توان به ديدگاه اصالت تطور، ديدگاه روانشناسی يونگ و ديدگاه مردمشناسی اشاره كرد.
قليزاده افزود: اسطوره از كهنترين زمانها و حتی پيش از اختراع خط در جوامع انسانی به طور جدی و فزاينده وارد زندگی همه مردم گرديد، به همين جهت تعيين قدمت آن تقريباً غير ممكن است در آن زمان اسطوره به دليل تقدسی كه برای باورمندانش داشت، به عنوان دين عمل می كرد. پس از ورود دين به عرصه جوامع بشری به تدريج اسطوره جای خود را به دين داد و سرزمين ايران حتی قبل از ورود آرياييها يكی از پر اسطوره ترين مراكز جهان در آن دوران بوده است.
اين استاد دانشگاه در ادامه اسطورههای دين زرتشت از جمله اهورا مزدا، اهريمن، آب، گياه آرمانی، كيومرث و چندين عنوان از اسطورههای ديگر از جمله حيوانات را مورد بررسی قرار داد و اظهار کرد: در اوستا تنها نام كيومرث ذكر شده است، در متون پهلوی مانند بندهش و گزيده های زادسپرم او نخستين انسان است اما شكل عجيبی دارد بدين معنی كه طول و عرض و ارتفاع و پهنايش مساوی است. چنين موجودی يك هیبت مكعب يا كروی شكل بايد داشته باشد كه طبعاً با خرد امروزی مردم ما سازگار نيست. در دوران پس از اسلام در متونی مانند شاهنامه كيومرث تبديل به نخستين شاه می شود كه ظاهری انسان گونه دارد.
عضو هيئت علمی دانشگاه پيام نور اروميه همچنين اضافه كرد: جهان اسطوره ها شگفتی خاص خود را دارد. تقريياً همه اسطوره ها جالب و شگفت آورند اما نكته در خور توجه اين است كه جوامع انسان (فارغ از نژاد و دين و جنسيت) اسطور های خود را به اشتراك می گذراند بدين سبب است كه می توان مضامين مشترك اساطيری را در ميان اقوام مختلف مشاهده كرد. به عنوان مثال شخصيت رويين تن اسفنديار را می توان در اساطير يونانی، ژرمن، اسكانديناوی و حتی بينالنهرينی نيز ديد. يا مرغان شگفت انگيزی چون سيمرغ را می توان در ميان اقوام مختلف از دورترين نقاط چين تا افريقا و اروپا مشاهده كرد. اين هماننديها بسيار جالب و در عين حال زيباست چون در عين حال كه رنگ و بوی محلی خود را دارند، اما دارای وحدت و شباهت عجيبی هستند.
وی بااره به تفاوت اسطوره و حماسه اشاره كرد و افزود: حماسهها از سنت شفاهی جامعه سرچشمه می گيرد، پيدايش حماسههای بزرگ اعصار باستانی همچون شاهنامه نياز جامعهای مناسب با اقتصاد و فرهنگی پويا است كه بتواند وجود اشرافيتی نيروند، جنگاور را به صورت شاهان و دلاوران حماسی در لايههای اجتماعی جامعه توجيه كند.
دكترای فرهنگ و زبانهای باستانی در ادامه با اشاره به معنی لغوی واژه اسطوره و ريشه يونانی آن گفت: از حدود دويست سال پيش كه مطالعات اسطوره شناسی شكل تازهای به خود گرفت، هريك دانشمندان از ديدگاههای مختلفی به اسطوره پرداختهاند، و از اين جهت هريك بنا بر ديدگاه خود، تعريفی از اسطوره ارائه داده اند، از جمله اين ديدگاه های يا مكاتب می توان به ديدگاه اصالت تطور، ديدگاه روانشناسی يونگ و ديدگاه مردمشناسی اشاره كرد.
قليزاده افزود: اسطوره از كهنترين زمانها و حتی پيش از اختراع خط در جوامع انسانی به طور جدی و فزاينده وارد زندگی همه مردم گرديد، به همين جهت تعيين قدمت آن تقريباً غير ممكن است در آن زمان اسطوره به دليل تقدسی كه برای باورمندانش داشت، به عنوان دين عمل می كرد. پس از ورود دين به عرصه جوامع بشری به تدريج اسطوره جای خود را به دين داد و سرزمين ايران حتی قبل از ورود آرياييها يكی از پر اسطوره ترين مراكز جهان در آن دوران بوده است.
اين استاد دانشگاه در ادامه اسطورههای دين زرتشت از جمله اهورا مزدا، اهريمن، آب، گياه آرمانی، كيومرث و چندين عنوان از اسطورههای ديگر از جمله حيوانات را مورد بررسی قرار داد و اظهار کرد: در اوستا تنها نام كيومرث ذكر شده است، در متون پهلوی مانند بندهش و گزيده های زادسپرم او نخستين انسان است اما شكل عجيبی دارد بدين معنی كه طول و عرض و ارتفاع و پهنايش مساوی است. چنين موجودی يك هیبت مكعب يا كروی شكل بايد داشته باشد كه طبعاً با خرد امروزی مردم ما سازگار نيست. در دوران پس از اسلام در متونی مانند شاهنامه كيومرث تبديل به نخستين شاه می شود كه ظاهری انسان گونه دارد.
عضو هيئت علمی دانشگاه پيام نور اروميه همچنين اضافه كرد: جهان اسطوره ها شگفتی خاص خود را دارد. تقريياً همه اسطوره ها جالب و شگفت آورند اما نكته در خور توجه اين است كه جوامع انسان (فارغ از نژاد و دين و جنسيت) اسطور های خود را به اشتراك می گذراند بدين سبب است كه می توان مضامين مشترك اساطيری را در ميان اقوام مختلف مشاهده كرد. به عنوان مثال شخصيت رويين تن اسفنديار را می توان در اساطير يونانی، ژرمن، اسكانديناوی و حتی بينالنهرينی نيز ديد. يا مرغان شگفت انگيزی چون سيمرغ را می توان در ميان اقوام مختلف از دورترين نقاط چين تا افريقا و اروپا مشاهده كرد. اين هماننديها بسيار جالب و در عين حال زيباست چون در عين حال كه رنگ و بوی محلی خود را دارند، اما دارای وحدت و شباهت عجيبی هستند.
