بيماریهای روحی و روانی و راهكارهای قرآن/4
استغفار عامل رفع بحرانهای روحی و اجتماعی است/ ضرورت توجه به راهكارهای تربيتی قرآن
گروه اجتماعی: حجتالاسلام علویمهر با اشاره به كاركردهای استغفار بر اساس آيات 10 تا 12 سوره نوح تصريح كرد: براساس اين آيات استغفار آثار و نتايج متعددی در پی دارد و يكی از عواملی است كه میتواند در رفع بحرانهای روحی و اجتماعی به انسانها كمک كند.
حجتالاسلام والمسلمين حسين علویمهر، عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) العالمية قم در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، با بيان اينكه يكی از ويژگیهای دين اسلام اهميت دادن به آرامش روح و روان انسان است، اظهار كرد: از جمله راهكارهايی كه در قرآن كريم برای كسب آرامش روانی مورد تأكيد قرار گرفته، اقامه نماز، ذكر خدا و استغفار است. قرآن كريم به آرامش روحی و روانی انسان بسيار اهميت داده و درمانهايی برای اضطرابهای روحی و روانی انسان مطرح كرده است؛ چنانكه نماز، ذكر و استغفار را برای از بين بردن بيماریهای درونی و اخلاقهای فاسد مفيد دانسته، گرچه تأثير آنها به مرور زمان قابل مشاهده خواهد بود.
اين پژوهشگر قرآنی اضافه كرد: نكته ديگری كه در رفع بحرانهای اجتماعی و سياسی بسيار مؤثر است بحث استغفار است. در سوره نوح میخوانيم كه حضرت نوح(ع) به قوم خود میفرمايد: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا ﴿۱۰﴾ يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا ﴿۱۱﴾ وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا ﴿۱۲﴾ و گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهيد كه او همواره آمرزنده است (۱۰) [تا] بر شما از آسمان باران پى در پى فرستد (۱۱) و شما را به اموال و پسران يارى كند و برايتان باغها قرار دهد و نهرها براى شما پديد آورد (۱۲)»، (نوح/10-12). براساس اين آيات، استغفار آثار و نتايجی در پی دارد، چنانچه استغفار كنيد خداوند از آسمان پيوسته بر شما رحمت خود را میفرستد و اگر نيروی انسانی نداريد به نيروی شما خواهد افزود؛ بنابراين يكی از عواملی كه میتواند در بحرانهايی همچون خشكسالی، نداشتن اموال و نيروی انسانی به انسانها كمك كند، استغفار است.
وی با اشاره به آيه «وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ؛ و نماز را برپا دار كه نماز از كار زشت و ناپسند باز مىدارد و قطعا ياد خدا بالاتر است»، (عنكبوت/45) گفت: اين آيه يكی از عوامل دوری از فحشا و منكرات را «نماز» معرفی میكند. چنانچه بخواهيم نماز تأثير كاملی در اين زمينه داشته باشد بايد نماز را برپا داريم يعنی هر كجا هستيم نماز را در اول وقت به جای آوريم، ديگران را تشويق كنيم و محيط را برای اقامه نماز آماده كنيم بهويژه آنكه همه با هم نماز بخوانيم و به اين امر مهم الهی قيام كنيم.
اين مدرس حوزه و دانشگاه با بيان اينكه دوام بر نماز و اقامه آن، در دوری از فساد و فحشا تأثيرگذار است، به بيان روايتی در اين زمينه پرداخت و تصريح كرد: آوردهاند در زمان رسول خدا(ص) جوانی به نماز جماعت میآمد. عدهای به پيامبر(ص) گفتند: اين جوان فرد فاسدی است، اهل گناه است و به بيان رذایل اخلاقی او پرداختند. پيامبر(ص) فرمود: او را رها كنيد، نماز، روزی اين فرد را از منكرات باز میدارد.
وی با اشاره به آثار دیگر نماز عنوان كرد: نماز آثار ديگری از جمله از بين بردن حرص و طمع در انسان نیز دارد؛ چنانكه در آيات «إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا ﴿۱۹﴾ إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا ﴿۲۰﴾ وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا ﴿۲۱﴾ إِلَّا الْمُصَلِّينَ ﴿۲۲﴾ الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ ﴿۲۳﴾؛ به راستى كه انسان سخت آزمند [و بىتاب] خلق شده است (۱۹) چون صدمهاى به او رسد عجز و لابه كند (۲۰) و چون خيرى به او رسد بخل ورزد (۲۱) غير از نمازگزاران (۲۲) همان كسانى كه بر نمازشان پايدارى مىكنند (۲۳)»، (معارج/23- 19) به اين مبحث پرداخته است. مطابق اين آيات نمازگزاران از ويژگیهايی همچون حرص و طمع و عجز و لابه كردن در سختیها استثناء شدند. نماز میتواند افرادی را كه اهل جزع و فزع هستند به افراد اهل صبر و متانت تبديل كند. نماز میتواند انسان را اهل خير كند و او را از سختی شری كه در معرض آن است نجات دهد.
علویمهر افزود: اما چه نمازی میتواند اين آثار را در پی داشته باشد؟ قرآن در ادامه میفرمايد: «الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ» افرادی كه بر نماز خود دوام دارند و بر آن محافظت میكنند؛ بنابراين اين آيه برای از بين بردن شتابزدگی و بیصبری راهكار بسيار مفيدی ارائه میدهد. نماز میتواند انسان را در مشاركت در امور خير همراهی كند.
عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) با اشاره به آيه «أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باش كه با ياد خدا دلها آرامش مىيابد»، (رعد/28) گفت: مهمترين عامل آرامش دل و جان انسانها، ياد خداست. به اين معنی كه خدا را همه جا در نظر داشته باشيم. در مقابل چنين انسانهايی، منافقان بيشترين اضطراب را دارند. افرادی كه به آيات خدا اهميت نمیدهند و نماز را با ريا و سستی میخوانند و به فرموده قرآن «وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّذِينَ قَالُوا سَمِعْنَا وَهُمْ لاَ یَسْمَعُونَ؛ و مانند كسانى مباشيد كه گفتند شنيديم در حالى كه نمىشنيدند» (انفال/21)، اين افراد سخن حق را نمیشنوند، به اين معنا كه حقيقت را دريافت نمیكنند.
علویمهر با بيان اينكه با نگاهی به آيات قرآن در میيابيم بيشترين كسانی كه اضطراب روانی دارند، منافقان هستند و در مقابل انسانهای با ايمان بيشترين آرامش را در درون خود احساس میكنند، تأكيد كرد: ما بايد اين اصل را در مراكز روانشناسی خود جاری كنيم و بهعنوان يك راهكار درمانی به كار گيريم.
عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) با بيان اينكه اکثر مشاورههای كنونی به روش روانشناسی غرب است، افزود: قرآن كتاب تربيت انسانها و مملو از راهكارهای تربيتی است. با اين حال ما در آغاز راه هستيم، لازم است افرادی كه زمينه بهداشت روان تحقيق و فعاليت میكنند در قرآن بهدنبال اين مسائل باشند. آثار و مقالاتی در اين زمينه نوشته شده است اما بهعنوان نسخههای درمانی از جانب دانش پزشكی كمتر مطرح شده است، بعضی افراد ممكن است شخصاً به اين امور اقدام كنند و راهكارهايی تجويز كنند اما متأسفانه عموميت ندارد.
وی با اشاره به فرمايشات مقام معظم رهبری در اين خصوص گفت: وزارتخانههايی كه اين مسئله را پشتيبانی میكنند بهويژه وزارت بهداشت بهدنبال اين امر باشند؛ چرا كه دين در اين مسائل نظرهايی ارائه كرده كه بايد پيام آن را بگيرند. فرمايشات مقام معظم رهبری در زمينه گسترش روانشناسی اسلامی و جاری ساختن مبنا و راهكارهای آن كارساز است. حكومت و وزارتها بايد در اين عرصه دخالت كنند.
اين پژوهشگر قرآنی اضافه كرد: نكته ديگری كه در رفع بحرانهای اجتماعی و سياسی بسيار مؤثر است بحث استغفار است. در سوره نوح میخوانيم كه حضرت نوح(ع) به قوم خود میفرمايد: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا ﴿۱۰﴾ يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا ﴿۱۱﴾ وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا ﴿۱۲﴾ و گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهيد كه او همواره آمرزنده است (۱۰) [تا] بر شما از آسمان باران پى در پى فرستد (۱۱) و شما را به اموال و پسران يارى كند و برايتان باغها قرار دهد و نهرها براى شما پديد آورد (۱۲)»، (نوح/10-12). براساس اين آيات، استغفار آثار و نتايجی در پی دارد، چنانچه استغفار كنيد خداوند از آسمان پيوسته بر شما رحمت خود را میفرستد و اگر نيروی انسانی نداريد به نيروی شما خواهد افزود؛ بنابراين يكی از عواملی كه میتواند در بحرانهايی همچون خشكسالی، نداشتن اموال و نيروی انسانی به انسانها كمك كند، استغفار است.
وی با اشاره به آيه «وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ؛ و نماز را برپا دار كه نماز از كار زشت و ناپسند باز مىدارد و قطعا ياد خدا بالاتر است»، (عنكبوت/45) گفت: اين آيه يكی از عوامل دوری از فحشا و منكرات را «نماز» معرفی میكند. چنانچه بخواهيم نماز تأثير كاملی در اين زمينه داشته باشد بايد نماز را برپا داريم يعنی هر كجا هستيم نماز را در اول وقت به جای آوريم، ديگران را تشويق كنيم و محيط را برای اقامه نماز آماده كنيم بهويژه آنكه همه با هم نماز بخوانيم و به اين امر مهم الهی قيام كنيم.
اين مدرس حوزه و دانشگاه با بيان اينكه دوام بر نماز و اقامه آن، در دوری از فساد و فحشا تأثيرگذار است، به بيان روايتی در اين زمينه پرداخت و تصريح كرد: آوردهاند در زمان رسول خدا(ص) جوانی به نماز جماعت میآمد. عدهای به پيامبر(ص) گفتند: اين جوان فرد فاسدی است، اهل گناه است و به بيان رذایل اخلاقی او پرداختند. پيامبر(ص) فرمود: او را رها كنيد، نماز، روزی اين فرد را از منكرات باز میدارد.
وی با اشاره به آثار دیگر نماز عنوان كرد: نماز آثار ديگری از جمله از بين بردن حرص و طمع در انسان نیز دارد؛ چنانكه در آيات «إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا ﴿۱۹﴾ إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا ﴿۲۰﴾ وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا ﴿۲۱﴾ إِلَّا الْمُصَلِّينَ ﴿۲۲﴾ الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ ﴿۲۳﴾؛ به راستى كه انسان سخت آزمند [و بىتاب] خلق شده است (۱۹) چون صدمهاى به او رسد عجز و لابه كند (۲۰) و چون خيرى به او رسد بخل ورزد (۲۱) غير از نمازگزاران (۲۲) همان كسانى كه بر نمازشان پايدارى مىكنند (۲۳)»، (معارج/23- 19) به اين مبحث پرداخته است. مطابق اين آيات نمازگزاران از ويژگیهايی همچون حرص و طمع و عجز و لابه كردن در سختیها استثناء شدند. نماز میتواند افرادی را كه اهل جزع و فزع هستند به افراد اهل صبر و متانت تبديل كند. نماز میتواند انسان را اهل خير كند و او را از سختی شری كه در معرض آن است نجات دهد.
علویمهر افزود: اما چه نمازی میتواند اين آثار را در پی داشته باشد؟ قرآن در ادامه میفرمايد: «الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ» افرادی كه بر نماز خود دوام دارند و بر آن محافظت میكنند؛ بنابراين اين آيه برای از بين بردن شتابزدگی و بیصبری راهكار بسيار مفيدی ارائه میدهد. نماز میتواند انسان را در مشاركت در امور خير همراهی كند.
عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) با اشاره به آيه «أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باش كه با ياد خدا دلها آرامش مىيابد»، (رعد/28) گفت: مهمترين عامل آرامش دل و جان انسانها، ياد خداست. به اين معنی كه خدا را همه جا در نظر داشته باشيم. در مقابل چنين انسانهايی، منافقان بيشترين اضطراب را دارند. افرادی كه به آيات خدا اهميت نمیدهند و نماز را با ريا و سستی میخوانند و به فرموده قرآن «وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّذِينَ قَالُوا سَمِعْنَا وَهُمْ لاَ یَسْمَعُونَ؛ و مانند كسانى مباشيد كه گفتند شنيديم در حالى كه نمىشنيدند» (انفال/21)، اين افراد سخن حق را نمیشنوند، به اين معنا كه حقيقت را دريافت نمیكنند.
علویمهر با بيان اينكه با نگاهی به آيات قرآن در میيابيم بيشترين كسانی كه اضطراب روانی دارند، منافقان هستند و در مقابل انسانهای با ايمان بيشترين آرامش را در درون خود احساس میكنند، تأكيد كرد: ما بايد اين اصل را در مراكز روانشناسی خود جاری كنيم و بهعنوان يك راهكار درمانی به كار گيريم.
عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) با بيان اينكه اکثر مشاورههای كنونی به روش روانشناسی غرب است، افزود: قرآن كتاب تربيت انسانها و مملو از راهكارهای تربيتی است. با اين حال ما در آغاز راه هستيم، لازم است افرادی كه زمينه بهداشت روان تحقيق و فعاليت میكنند در قرآن بهدنبال اين مسائل باشند. آثار و مقالاتی در اين زمينه نوشته شده است اما بهعنوان نسخههای درمانی از جانب دانش پزشكی كمتر مطرح شده است، بعضی افراد ممكن است شخصاً به اين امور اقدام كنند و راهكارهايی تجويز كنند اما متأسفانه عموميت ندارد.
وی با اشاره به فرمايشات مقام معظم رهبری در اين خصوص گفت: وزارتخانههايی كه اين مسئله را پشتيبانی میكنند بهويژه وزارت بهداشت بهدنبال اين امر باشند؛ چرا كه دين در اين مسائل نظرهايی ارائه كرده كه بايد پيام آن را بگيرند. فرمايشات مقام معظم رهبری در زمينه گسترش روانشناسی اسلامی و جاری ساختن مبنا و راهكارهای آن كارساز است. حكومت و وزارتها بايد در اين عرصه دخالت كنند.
