نشست تخصصی «نقد استيون هاوكينگ» درباره نقد براهين خداشناسی برگزار شد
نشست تخصصی «نقد استيون هاوكينگ» درباره نقد براهين خداشناسی روز گذشته، پنجم مهرماه در گروه كلام و فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی در سالن جلسات نهاد رهبری در دانشگاههای قم برگزار شد.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، در اين جلسه، استاد رفيعی با نگاه به فيزيك هاوكينگ و حجج اسلام، ايمانی مقدم و ليالی با نگاه كلامی و فلسفی به نقد نظريات هاوكينگ پرداختند.
حجتالاسلام والمسلمين ليالی، مدير گروه كلام و فلسفه در اينباره گفت: استيون هاوكينگ، از فيزيكدانهای معاصری است كه با آخرين كتاب خود تحت عنوان «طرح عظيم» در جامعه علمی شناخته میشود. وی كه برنده دو جايزه نوبل فيزيك است، در جامعه علمی ايران شناخته شده است. در ايران اساتيدی مانند مهدی گلشنی و وحيد كريمپور، به طرح و نقد نظريات هاوكينگ پرداختهاند.
نظريه هاوكينگ كه متأثر از نظريه فيزيك «كوآنتوم» و نظريه «عدم قطعيت» و نظريه «متغير پنهان» است با طرح نظريه «گودل» معتقد به پايان فيزيك است. در اين نظريه جهان میتواند از هيچ به وجود آيد و فيزيك جهان را خلق و آن را اداره كند.
هاوكينگ با نقد نظريه «عدم قطعيت انيشتين» به نظرات «بور» (1927 م). نزديك میشود. وی در كتاب طرح عظيم خود با طرح نظريه متغير پنهان به مخالفت با فيزيك كوآنتوم میپردازد. دستمايه اصلی نظريه هاوكينگ، نظرية «M» است. در نظريه «M» جهان از هيچ آفريده شده است.
در نقد هاوكينگ و نظريه او به چند نكته بايد توجه كرد. 1. نقد درونی و فيزيكی هاوكينگ، در اين نقد بايد به مجموعه نظريات هاوكينگ و مبانی مقدماتی نظريات او با توجه به آرای «انيشتين، بور، ريچارد فالين، لاپلاس» و در گذشته «نيوتن و كانت» و ديگر فيزيكدانان توجه و ابهامات و خلأهای موجود در نظريه هاوكينگ را مشخص كرد و منتقدان هاوكينگ را در فيزيك مورد توجه قرار داد. آيا ساختار فيزيك هاوكينگ در ذات خود ابهامات و علامتهای سوالی ندارد؟. نكته دوم، نظريه طرح عظيم هاوكينگ چگونه خود را با نظريه «ريسمان، كوانتوم، گودل و M» سازگار میكند و چه نقدی به اين نظريات وارد میكند؟.
2. نقد بيرونی و فلسفی نظريه هاوكينگ، در اين نقد بايد به چند نكته توجه كرد. آيا نگاه به نظريه هاوكينگ نگاهی علمی است يا دينی؟ نظريه هاوكينگ بر اساس نظريه جدايی علم و دين در غرب قابل فهم و حتی قابل دفاع است اما اگر قائل به همانندی علم و دين يا حداقل ارتباط بين آن دو شديم نظريه هاوكينگ نظريهای قابل نقد است كه دچار اشكالات جدی است. نكته دوم، آيا هاوكينگ خود قائل به ارتباط بين فيزيك و متافيزيك طبيعت و مابعدالطبيعه هست يا خير؟. هاوكينگ چگونه میتواند مسائل فلسفی و متافيزيكی را تبيين و تحليل كند؟.
نكته سوم، مشكل جدی نظريه هاوكينگ كه همه چيز از هيچ شروع شده اين است كه مرز بين وجود و عدم در فيزيك و در فلسفه چيست؟ اگر همه چيز از هيچ شروع، شده اين هيچ چگونه از قوانين و قواعد متابعت میكند؟ آيا چيزی كه هيچ و عدم است، میتواند چيزی را ايجاد، خلق و اداره كند يا در ايجاد، خلق و اداره چيزی اثرگذار باشد؟ چرا برخی از اشيا و وجودات از برخی قوانين و قواعد تبعيت نمیكنند؟. هيچ، چگونه میتواند قانونناپذيری بخشی از اشيا را توجيه كند و در نهايت با پذيرش نظريه هاوكينگ تنها میتوان گفت خداوند ممكن است وجود داشته باشد اما هرگز نمیتوان بيان كرد كه خداوند وجود ندارد.
يادآور میشود، وی بعدها در مصاحبه با «لری كينگ» در CNN به اين ابهام اشاره كرد كه نظريه من نمیتواند خدا را انكار كند بر اين اساس من خداباور هستم.
حجتالاسلام والمسلمين ليالی، مدير گروه كلام و فلسفه در اينباره گفت: استيون هاوكينگ، از فيزيكدانهای معاصری است كه با آخرين كتاب خود تحت عنوان «طرح عظيم» در جامعه علمی شناخته میشود. وی كه برنده دو جايزه نوبل فيزيك است، در جامعه علمی ايران شناخته شده است. در ايران اساتيدی مانند مهدی گلشنی و وحيد كريمپور، به طرح و نقد نظريات هاوكينگ پرداختهاند.
نظريه هاوكينگ كه متأثر از نظريه فيزيك «كوآنتوم» و نظريه «عدم قطعيت» و نظريه «متغير پنهان» است با طرح نظريه «گودل» معتقد به پايان فيزيك است. در اين نظريه جهان میتواند از هيچ به وجود آيد و فيزيك جهان را خلق و آن را اداره كند.
هاوكينگ با نقد نظريه «عدم قطعيت انيشتين» به نظرات «بور» (1927 م). نزديك میشود. وی در كتاب طرح عظيم خود با طرح نظريه متغير پنهان به مخالفت با فيزيك كوآنتوم میپردازد. دستمايه اصلی نظريه هاوكينگ، نظرية «M» است. در نظريه «M» جهان از هيچ آفريده شده است.
در نقد هاوكينگ و نظريه او به چند نكته بايد توجه كرد. 1. نقد درونی و فيزيكی هاوكينگ، در اين نقد بايد به مجموعه نظريات هاوكينگ و مبانی مقدماتی نظريات او با توجه به آرای «انيشتين، بور، ريچارد فالين، لاپلاس» و در گذشته «نيوتن و كانت» و ديگر فيزيكدانان توجه و ابهامات و خلأهای موجود در نظريه هاوكينگ را مشخص كرد و منتقدان هاوكينگ را در فيزيك مورد توجه قرار داد. آيا ساختار فيزيك هاوكينگ در ذات خود ابهامات و علامتهای سوالی ندارد؟. نكته دوم، نظريه طرح عظيم هاوكينگ چگونه خود را با نظريه «ريسمان، كوانتوم، گودل و M» سازگار میكند و چه نقدی به اين نظريات وارد میكند؟.
2. نقد بيرونی و فلسفی نظريه هاوكينگ، در اين نقد بايد به چند نكته توجه كرد. آيا نگاه به نظريه هاوكينگ نگاهی علمی است يا دينی؟ نظريه هاوكينگ بر اساس نظريه جدايی علم و دين در غرب قابل فهم و حتی قابل دفاع است اما اگر قائل به همانندی علم و دين يا حداقل ارتباط بين آن دو شديم نظريه هاوكينگ نظريهای قابل نقد است كه دچار اشكالات جدی است. نكته دوم، آيا هاوكينگ خود قائل به ارتباط بين فيزيك و متافيزيك طبيعت و مابعدالطبيعه هست يا خير؟. هاوكينگ چگونه میتواند مسائل فلسفی و متافيزيكی را تبيين و تحليل كند؟.
نكته سوم، مشكل جدی نظريه هاوكينگ كه همه چيز از هيچ شروع شده اين است كه مرز بين وجود و عدم در فيزيك و در فلسفه چيست؟ اگر همه چيز از هيچ شروع، شده اين هيچ چگونه از قوانين و قواعد متابعت میكند؟ آيا چيزی كه هيچ و عدم است، میتواند چيزی را ايجاد، خلق و اداره كند يا در ايجاد، خلق و اداره چيزی اثرگذار باشد؟ چرا برخی از اشيا و وجودات از برخی قوانين و قواعد تبعيت نمیكنند؟. هيچ، چگونه میتواند قانونناپذيری بخشی از اشيا را توجيه كند و در نهايت با پذيرش نظريه هاوكينگ تنها میتوان گفت خداوند ممكن است وجود داشته باشد اما هرگز نمیتوان بيان كرد كه خداوند وجود ندارد.
يادآور میشود، وی بعدها در مصاحبه با «لری كينگ» در CNN به اين ابهام اشاره كرد كه نظريه من نمیتواند خدا را انكار كند بر اين اساس من خداباور هستم.
