غیبت؛ زمینهساز بروز مفاسد اجتماعی و بشری در جامعه
گروه انديشه: گناه غیبت نه تنها موجب فساد در ایمان و اخلاق شخص و رسوایی او در دنیا و آخرت میشود، بلكه مفاسد اجتماعی و بشری بسیاری را هم بهدنبال دارد.
حقيقت و معنای غيبت بر اساس آنچه از روايات استفاده میشود، اين است كه چيزی درباره برادر مسلمان و مؤمن خود نزد مردم بگويی كه اگر به گوش او برسد، دل تنگ شود و به آن راضی نباشد. فرق نمیكند كه آن بدی در بدن او باشد، مانند اينكه بگويی: فلان كس كوتاه قد يا بلند قد يا سياه چهره است، يا در نسب او باشد، مانند اينكه بگويی: او پسر فلان حمّال يا فلان فاسق است، يا در صفات و افعال او باشد، مانند اينكه بگويی: فلانی بداخلاق است يا بخيل و متكبر است و مسائل ديگر كه منسوب به او باشد و اگر به بدی ياد شود، ناراحت میشود.
پيامبر(ص) میفرمايد: آيا میدانيد غيبت چيست؟ اصحاب عرض كردند: خدای متعال و رسول او داناترند. حضرت فرمود: «غيبت آن است كه برادر مؤمن خود را به چيزی ياد كنی كه مايه كراهت و ملالخاطر او باشد.» شخصی عرض كرد: ای رسول خدا! اگر آنچه درباره او میگوييم، در او باشد، بازهم غيبت است؟ غيبت كردن به استناد قرآن، روايات، اجماع و عقل، حرام است. خداوند متعال در آیه 12 سوره حجرات میفرمايد:«يا أَیُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا یَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ یُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ یَأْكُلَ لَحْمَ أَخيهِ مَیْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحيمٌ؛ ای كسانیكه ايمان آوردهايد. غيبت همديگر را نكنيد، آيا دوست داريد گوشت برادر خودتان را بخوريد، در حالیكه مردار است؟! پس تقوا پيشه كنيد كه خداوند توبهپذير و رحيم است.»
رسولخدا(ص) نيز فرموده است: از بدگويی و غيبت مؤمنان دوری كنيد، زيرا گناه غيبت و بدگويی از گناه زناكردن بزرگتر است. اگر كسی زنا كند و واقعاً پشيمان شود و توبه كند، خداوند توبهاش را میپذيرد، ولی غيبتكننده آمرزيده نمیشود، مگر اينكه غيبتشونده از او راضی شود.
همچنين در روايتی ديگر میفرمايد: همانا بدگويی و غيبت بر هر مسلمانی حرام است و بدگويی كردن، كردار شايسته انسان را نابود میكند، همانگونه كه آتش، هيزم را نابود میكند.
برای درمان غيبت، دو راه وجود دارد؛ درمان اجمالی و درمان تفصيلی؛ درمان اجمالی غيبت آن است كه با ديده بصيرت، ساعتی در آيات قرآن و احاديث اهل بيت(ع) كه در موضوع غيبت است، بيانديش و غضب خدای متعال و عذاب روز جزا را به يادآور، آنگاه مفاسد دنيوی غيبت را درنظر بگير و بيانديش كه ممكن است غيبت به گوش آن شخص برسد و به بغض و كينه و دشمنی بيانجامد و در مقام انتقام گرفتن و اهانت و غيبت تو برآيد.
پس بيانديش كه اگر كسی از تو نزد ديگری غيبت كند، چگونه آزرده و خشمناك میشوی. بنابراين، مقتضای انسانيت آن است كه آبروی ديگران را نبری و در كردار و گفتار، خود را كنترل كنی و با انديشه در آنچه میگويی، آرام آرام از غيبت، دستبرداری.
گناه غیبت نه تنها موجب فساد در ایمان و اخلاق شخص و رسوایی او در دنیا و آخرت میشود، بلكه مفاسد اجتماعی و بشری را هم به دنبال دارد، از مقاصد بزرگ انبیا(ع) تشكیل مدینه فاضله و جامعهای نیكوست و این مهم زمانی بهوجود میآید كه مردم با یكدیگر الفت و محبت داشته باشند، بهطوریكه افراد همگی بهمنزله یك شخص باشند و در این صورت چنین طایفه و ملتی بر طوایف و ملتهای دیگر پیروز میشوند، همانطور كه مسلمانان صدر اسلام بر اثر همین اتفاق و وحدت بر حكومتهای بزرگ آن پیروز شدند.
بر اساس آنچه گفته شد و روایاتی كه در این زمینه وجود دارد، مسلمانان مأمور و موظفند كه با یكدیگر دوستی و مودت ورزند، و طبعاً آنچه این دوستی را میافزاید مطلوب و پسندیده است و هر چه از این دوستی و مودت كم كنند، ناپسند است و واضح است كه غیبتكردن موجب كینه و دشمنی و بغض میشود و از این رهگذر وحدت اجتماع از بین میرود و این از آسیبهای اجتماعی غیبت است و لازم است برای پرهیز از این ضرر بزرگ از این عمل زشت دور شوند.
پيامبر(ص) میفرمايد: آيا میدانيد غيبت چيست؟ اصحاب عرض كردند: خدای متعال و رسول او داناترند. حضرت فرمود: «غيبت آن است كه برادر مؤمن خود را به چيزی ياد كنی كه مايه كراهت و ملالخاطر او باشد.» شخصی عرض كرد: ای رسول خدا! اگر آنچه درباره او میگوييم، در او باشد، بازهم غيبت است؟ غيبت كردن به استناد قرآن، روايات، اجماع و عقل، حرام است. خداوند متعال در آیه 12 سوره حجرات میفرمايد:«يا أَیُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا یَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ یُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ یَأْكُلَ لَحْمَ أَخيهِ مَیْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحيمٌ؛ ای كسانیكه ايمان آوردهايد. غيبت همديگر را نكنيد، آيا دوست داريد گوشت برادر خودتان را بخوريد، در حالیكه مردار است؟! پس تقوا پيشه كنيد كه خداوند توبهپذير و رحيم است.»
رسولخدا(ص) نيز فرموده است: از بدگويی و غيبت مؤمنان دوری كنيد، زيرا گناه غيبت و بدگويی از گناه زناكردن بزرگتر است. اگر كسی زنا كند و واقعاً پشيمان شود و توبه كند، خداوند توبهاش را میپذيرد، ولی غيبتكننده آمرزيده نمیشود، مگر اينكه غيبتشونده از او راضی شود.
همچنين در روايتی ديگر میفرمايد: همانا بدگويی و غيبت بر هر مسلمانی حرام است و بدگويی كردن، كردار شايسته انسان را نابود میكند، همانگونه كه آتش، هيزم را نابود میكند.
برای درمان غيبت، دو راه وجود دارد؛ درمان اجمالی و درمان تفصيلی؛ درمان اجمالی غيبت آن است كه با ديده بصيرت، ساعتی در آيات قرآن و احاديث اهل بيت(ع) كه در موضوع غيبت است، بيانديش و غضب خدای متعال و عذاب روز جزا را به يادآور، آنگاه مفاسد دنيوی غيبت را درنظر بگير و بيانديش كه ممكن است غيبت به گوش آن شخص برسد و به بغض و كينه و دشمنی بيانجامد و در مقام انتقام گرفتن و اهانت و غيبت تو برآيد.
پس بيانديش كه اگر كسی از تو نزد ديگری غيبت كند، چگونه آزرده و خشمناك میشوی. بنابراين، مقتضای انسانيت آن است كه آبروی ديگران را نبری و در كردار و گفتار، خود را كنترل كنی و با انديشه در آنچه میگويی، آرام آرام از غيبت، دستبرداری.
گناه غیبت نه تنها موجب فساد در ایمان و اخلاق شخص و رسوایی او در دنیا و آخرت میشود، بلكه مفاسد اجتماعی و بشری را هم به دنبال دارد، از مقاصد بزرگ انبیا(ع) تشكیل مدینه فاضله و جامعهای نیكوست و این مهم زمانی بهوجود میآید كه مردم با یكدیگر الفت و محبت داشته باشند، بهطوریكه افراد همگی بهمنزله یك شخص باشند و در این صورت چنین طایفه و ملتی بر طوایف و ملتهای دیگر پیروز میشوند، همانطور كه مسلمانان صدر اسلام بر اثر همین اتفاق و وحدت بر حكومتهای بزرگ آن پیروز شدند.
بر اساس آنچه گفته شد و روایاتی كه در این زمینه وجود دارد، مسلمانان مأمور و موظفند كه با یكدیگر دوستی و مودت ورزند، و طبعاً آنچه این دوستی را میافزاید مطلوب و پسندیده است و هر چه از این دوستی و مودت كم كنند، ناپسند است و واضح است كه غیبتكردن موجب كینه و دشمنی و بغض میشود و از این رهگذر وحدت اجتماع از بین میرود و این از آسیبهای اجتماعی غیبت است و لازم است برای پرهیز از این ضرر بزرگ از این عمل زشت دور شوند.
