ارائه سبك زندگی اسلامی برای مرتفع شدن بحران آلودگی هوا
گروه سلامت: بحران آلودگی هوا كه هنوز نتوانسته است متولی و مسئول اصلی خود را در ميان مسئولان اجرايی بازشناسد نيازمند بازشناسی و تبيين سبك زندگی اسلامی برای حفاظت از محيط زيست بر اساس آموزههای غنی اسلامی است كه ورود جدی مسئولان حفاظت محيط زيست به اين عرصه را میطلبد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، مهار بحران آلودگی هوا به عنوان امری فرابخشی كه عليرغم تلاشهای انجام شده برخی مسئولان هنوز نتوانسته است متولی و مسئول اصلی خود را در ميان مسئولان بازشناسد، نيازمند بازشناسی و تبيين سبك زندگی اسلامی برای حفاظت از محيط زيست بر اساس دستورات غنی اسلامی است و ورود جدی مسئولان حفاظت محيط زيست به اين عرصه را در كنار مطالبات اين سازمان از ديگر نهادهايی كه به نوعی در آلودگی هوا دخيل هستند، میطلبد.
اهميت پيشگيری همواره در دستورات اسلامی مورد تاكيد قرار گرفته و اگر چه كلاف سردرگم هزار توی مشكلات تامين دارو و هزينههای درمانی، زيرميزی و مناسب نبودن تعرفههای درمانی و بيمهها مسئولان نظام سلامت را از توجه به اين امر آنگونه كه شايسته است باز داشته اما اين بی توجهی مختص اين بخش نيست بلكه گريبانگير ديگر بخشها از جمله محيط زيست در كشور نيز شده است.
افزايش تكان دهنده آمار بيماریهای قلبی، ريوی و سكتهها و ابتلا به بيماریهای عجيب و غريب در سالهای اخير هر يك از ما را به فكر ريشهها و علل و عوامل چنين اتفاقی انداخته و كارشناسان در پاسخ به اين موضوع با استدلال بر اساس تحقيقات علمی، زندگی شهری و صنعتی، فشارهای روحی و روانی و بیتوجهی به سلامت معنوی و اجتماعی و .. را از عمدهترين عوامل اين بيماریها عنوان كردهاند.
سبك زندگی غربی و افراط در استفاده از وسايل مدرن و ماشينی علاوه بر آنكه بستر ابتلا به بسياری از بيماریهای روحی و روانی و جسمی را در فرد فراهم میكند ناخواسته موجب ضربات مهلك بر پيكره محيط زيست نيز شده است به طوری كه بيشتر افراد در جامعه بدون آنكه ضرورتی داشته باشد با استفاده بیرويه از خودروهای شخصی موجب افزايش ناخواسته آلايندههای غير مجاز هوا شده و به حريم ديگران تجاوز میكنند.
اگر چه هر يك از مقامات مسئول با عنوان كردن مسئله آلودگی هوا به عنوان امری فرابخشی كه همكاری همه نهادها و دستگاههای اجرايی و .. را میطلبد در توجيه انجام نشدن وظايف خود در اين زمينه تلاش میكنند، اما اينها هيچ كدام از قرار گرفتن هوا در شرايط بحرانی و اضطرار پيشگيری نمیكنند به طوریكه كشور ما عليرغم اختصاص دادن جايگاه يكی از آلوده ترين كشورهای دنيا به خود فقط شاهد هشدارهای هر روزه هواشناسی و خطرات مرگبار ناشی از آلودگی هوا است.
در حالیكه آلودگی هوا، علل و عوامل متعددی از جمله مصرف بنزين غير استاندارد، تردد خودروهای فرسوده شخصی و عمومی، كمبود و ضعف در وسايل نقليه عمومی، ناوگان حمل و نقل عمومی فرسوده، افزايش ريزگردها، كاهش بارندگی، كمبود فضای سبز و .. دارد اما كمترين تعداد متوليان و مقامات مسئول برای پاسخگويی نسبت به اين مسايل در اين حوزه به چشم میخورد.
معصومه ابتكار در نخستين نشست خود با اعلام اينكه احيای برنامه جامع كاهش آلودگی هوا در دستور كار سازمان حفاظت محيط زيست قرار گرفته است، افزود: كارگروه كاهش آلودگی هوا در تعدادی از شهرها با رويكرد احيای برنامههای كاهش آلودگی هوا برگزار شده است كه در بقيه كلان شهرها نيز با جديت و با رويكرد احيای برنامه كاهش آلودگی دنبال میشود.
وی بخشی از آلودگی هوا را ناشی از خودرو و بخش ديگر آن را مربوط به ريزگردها دانسته و گفته است: اگر چه منشا ريزگردها ناشی از كشور عراق است ولی بخش ديگر آن ناشی از خشك شدن تالابها و مديريت ناصحيح سرزمين است.
رئيس سازمان حفاظت محيط زيست يكی از مهمترين مسائل در كاهش آلودگی كلان شهرها را ارتقای استانداردهای سوخت عنوان كرد و گفت: رويكرد وزارت نفت بسيار مثبت است و وزير نفت شخصا پيگير ارتقای استاندارد سوخت است و سازمان حفاظت محيط زيست برنامههای جدی برای ارتقای استاندارد سوخت و استاندارد خودروهای داخلی دارد.
وی با اشاره به مصوبه دولت برای از رده خارج كردن خودروهای فرسوده، گفت: اين مصوبه با تاكيد بر تامين تسهيلات برای از رده خارج شدن خودروهای فرسوده به تصويب رسيده است ولی خروج مينیبوسهای فرسوده اجرايی نشده است كه با تشكيل كميته اجرايی كاهش آلودگی هوا و اختصاص اعتبارات لازم خروج خودروهای فرسوده دنبال میشود.
اين مقام مسئول پيش از اين در گفتوگو با خبرگزاری ايكنا نيز به با تاكيد بر ضرورت بازگشت به مبانی فرهنگ دينی و اصول اسلامی برای داشتن محيط زيست سالم اين بار نيز به رسم ديرين بر علل و عوامل مختلفی كه منجر به آلودگی هوا و بحران و اضطرار شده اشاره كرده و بر دنبال كردن برنامههای معطل مانده قبلی صحه گذاشت.
آنچه از پس توجيهات و تلاشهای مسئولان در حوزه آلودگی هوا به نظر میرسد طولانی شدن پروسههايی است كه بعضا به دليل سياستزدگی و يا به دليل بحرانهای اقتصادی و سوء مديريتها و .. برای رسيدن به سرمنزل مقصود نيازمند عمر نوح هر يك از شهروندانی است كه به دليل آلودگی هوا نفس آنها به شماره آمده و مسئولان در جدیترين اقدامات خود برای پيشگيری از افزايش آمار مرگ و مير اقدام به تعطيلی مدارس و ادارات میكنند.
اگرچه استاندارد كردن سوخت خودروها، درختكاری و مديريت منابع آبی و ارتقای سيستم حمل و نقل عمومی و جلوگيری از توليد خودروهای غير استاندارد، خارج كردن صنايع الاينده از اطراف شهرها و .. وظايف مسئولان مختلف نهادها و سازمانهای مختلفی از جمله سازمان حمل و نقل ترافيك، خودروسازان، محيط زيست، شهرداریها و شورای شهر و وزارت نفت و وزارت كشور و ... است كه هر يك از ما به همه آنها واقفيم اما وظيفه هر يك از ما به عنوان شهروندان جامعه اسلامی چيست و در كجای اين پازل قرار گرفته است؟
دين مبين اسلام در همه حوزهها دارای آموزههايی غنی است و از هيچ امری به ويژه حفاظت از محيط زيست و طبيعت فروگذار نكرده و احكام ايجابی و مستحبی فراوانی در اين زمينه وجود دارد كه مسلمانان را به انجام اعمالی در طبيعت و محيط زيست فراخوانده و انسان را به تفكر و تدبير در جلوههای طبيعت دعوت كرده است.
در آيات قرآن و سخنان معصومان اصول و قواعدی آمده كه آلودگی هوا از مصاديق آن است به طوری كه تاكيد درخت به عنوان نماد آبادانی و شاخص سرسبزی و خرمی و مظهر زندگی، باعث لطافت هوا و موجب آسايش و رفاه انسان و صفا و پاكی طبيعت درختكاری نيز از جمله اين موارد است كه در احاديث و روايات بر آن تاكيد و به عنوان يكی از نعمتهای الهی در قرآن كريم بسيار بر آن تأكيد شده است.
پيامبر اكرم در اهميت درخت و درختكاری، میفرمايد: «إِنْ قَامَتِ السَّاعَةُ وَ فِی یَدِ أَحَدِكُمُ الْفَسِيلَةُ فَإِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لَا تَقُومَ السَّاعَةُ حَتَّى یَغْرِسَهَا فَلْیَغْرِسْهَا؛ اگر قيامت بر پا شد و در دست يكى از شما نهالى بود، اگر كمى پيش از قيامت توانست آن را بكارد، بايد بكارد.»(1)
اين روايت، نشانگر تأكيد و توصيه اولياء عظيم الشان اسلام به اهميت درخت و درختكاری است در حالیكه نه تنها هر يك از ما با كوتاهی در كاشت حتی يك نهال از اين امر غفلت كردهايم بلكه در موارد بسياری شاهد اقدامات سودجويان در تخريب جنگلها و نابودی اين مظهر زندگی و لطافت هوا برای كسب منافع كلان هستيم.
از سوی ديگر تبيين نشدن سبك زندگی اسلامی برای شهروندان جامعه اسلامی و افراط در زندگی ماشينی به سبك غربی كه با عدم تحرك و و بيماریهای جسمی همراه است موجب افزايش تعداد خودروهايی است كه سرنشينان آن با اقدام به استفاده غير ضرور از وسايل نقليه شخصی خود پا به حريم ديگران گذارده و ذرات آلاينده بیشماری را به ريه سالمندان، كودكان و زنان وارد میكنند و باز اين بیتوجهی مشمول قاعده لاضرر میشوند.
قاعدهای كه هرگونه اقدام فاعلی را ه به هر دليل منجر به آسيب رساندن به ديگران شود را مشمول مسئوليت دانسته و از جزای آن فروگذار نمیكند.
شايسته است حال كه مهار آلودگی هوا و حفاظت از محيط زيست به عنوان امری فرابخشی از يد قدرت سازمان حفاظت محيط زيست خارج است و اين سازمان سالها در انتظار اجرای قوانين و قواعد زيست محيطی در كاهش آلودگی هوا از سوی سازمانها و نهادهای ذيربط به سر میبرد پا را فراتر از اين نهد و با بهرهمندی از دستورات و آموزههای غنی اسلامی در اين زمينه اقدامات جدیتری در حوزه فرهنگسازی انجام دهد.
شايد شهروندان اين جامعه اسلامی با در پيش گرفتن سبك زندگی اسلامی در حوزه محيط زيست خود با كاشت حداقل يك نهال، پرهيز از استفاده غير ضرور از خودروی شخصی و استفاده از وسايل نقليه عمومی، جدی گرفتن معاينه فنی خودروهای خود، امر به معروف و نهی از منكر در حوزه حفاظت محيط زيست و .... به مهار بحران آلودگی هوا بر آمده و برای پيشگيری از ابتلای خود و اطرافيان به بيماریهای قلبی عروقی، تنفسی و بيماریهای ناشناخته وارد عمل شوند.
(1)مستدرك الوسائل، ميرزا حسين نورى، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، اول، ج 13، ص460
اهميت پيشگيری همواره در دستورات اسلامی مورد تاكيد قرار گرفته و اگر چه كلاف سردرگم هزار توی مشكلات تامين دارو و هزينههای درمانی، زيرميزی و مناسب نبودن تعرفههای درمانی و بيمهها مسئولان نظام سلامت را از توجه به اين امر آنگونه كه شايسته است باز داشته اما اين بی توجهی مختص اين بخش نيست بلكه گريبانگير ديگر بخشها از جمله محيط زيست در كشور نيز شده است.
افزايش تكان دهنده آمار بيماریهای قلبی، ريوی و سكتهها و ابتلا به بيماریهای عجيب و غريب در سالهای اخير هر يك از ما را به فكر ريشهها و علل و عوامل چنين اتفاقی انداخته و كارشناسان در پاسخ به اين موضوع با استدلال بر اساس تحقيقات علمی، زندگی شهری و صنعتی، فشارهای روحی و روانی و بیتوجهی به سلامت معنوی و اجتماعی و .. را از عمدهترين عوامل اين بيماریها عنوان كردهاند.
سبك زندگی غربی و افراط در استفاده از وسايل مدرن و ماشينی علاوه بر آنكه بستر ابتلا به بسياری از بيماریهای روحی و روانی و جسمی را در فرد فراهم میكند ناخواسته موجب ضربات مهلك بر پيكره محيط زيست نيز شده است به طوری كه بيشتر افراد در جامعه بدون آنكه ضرورتی داشته باشد با استفاده بیرويه از خودروهای شخصی موجب افزايش ناخواسته آلايندههای غير مجاز هوا شده و به حريم ديگران تجاوز میكنند.
اگر چه هر يك از مقامات مسئول با عنوان كردن مسئله آلودگی هوا به عنوان امری فرابخشی كه همكاری همه نهادها و دستگاههای اجرايی و .. را میطلبد در توجيه انجام نشدن وظايف خود در اين زمينه تلاش میكنند، اما اينها هيچ كدام از قرار گرفتن هوا در شرايط بحرانی و اضطرار پيشگيری نمیكنند به طوریكه كشور ما عليرغم اختصاص دادن جايگاه يكی از آلوده ترين كشورهای دنيا به خود فقط شاهد هشدارهای هر روزه هواشناسی و خطرات مرگبار ناشی از آلودگی هوا است.
در حالیكه آلودگی هوا، علل و عوامل متعددی از جمله مصرف بنزين غير استاندارد، تردد خودروهای فرسوده شخصی و عمومی، كمبود و ضعف در وسايل نقليه عمومی، ناوگان حمل و نقل عمومی فرسوده، افزايش ريزگردها، كاهش بارندگی، كمبود فضای سبز و .. دارد اما كمترين تعداد متوليان و مقامات مسئول برای پاسخگويی نسبت به اين مسايل در اين حوزه به چشم میخورد.
معصومه ابتكار در نخستين نشست خود با اعلام اينكه احيای برنامه جامع كاهش آلودگی هوا در دستور كار سازمان حفاظت محيط زيست قرار گرفته است، افزود: كارگروه كاهش آلودگی هوا در تعدادی از شهرها با رويكرد احيای برنامههای كاهش آلودگی هوا برگزار شده است كه در بقيه كلان شهرها نيز با جديت و با رويكرد احيای برنامه كاهش آلودگی دنبال میشود.
وی بخشی از آلودگی هوا را ناشی از خودرو و بخش ديگر آن را مربوط به ريزگردها دانسته و گفته است: اگر چه منشا ريزگردها ناشی از كشور عراق است ولی بخش ديگر آن ناشی از خشك شدن تالابها و مديريت ناصحيح سرزمين است.
رئيس سازمان حفاظت محيط زيست يكی از مهمترين مسائل در كاهش آلودگی كلان شهرها را ارتقای استانداردهای سوخت عنوان كرد و گفت: رويكرد وزارت نفت بسيار مثبت است و وزير نفت شخصا پيگير ارتقای استاندارد سوخت است و سازمان حفاظت محيط زيست برنامههای جدی برای ارتقای استاندارد سوخت و استاندارد خودروهای داخلی دارد.
وی با اشاره به مصوبه دولت برای از رده خارج كردن خودروهای فرسوده، گفت: اين مصوبه با تاكيد بر تامين تسهيلات برای از رده خارج شدن خودروهای فرسوده به تصويب رسيده است ولی خروج مينیبوسهای فرسوده اجرايی نشده است كه با تشكيل كميته اجرايی كاهش آلودگی هوا و اختصاص اعتبارات لازم خروج خودروهای فرسوده دنبال میشود.
اين مقام مسئول پيش از اين در گفتوگو با خبرگزاری ايكنا نيز به با تاكيد بر ضرورت بازگشت به مبانی فرهنگ دينی و اصول اسلامی برای داشتن محيط زيست سالم اين بار نيز به رسم ديرين بر علل و عوامل مختلفی كه منجر به آلودگی هوا و بحران و اضطرار شده اشاره كرده و بر دنبال كردن برنامههای معطل مانده قبلی صحه گذاشت.
آنچه از پس توجيهات و تلاشهای مسئولان در حوزه آلودگی هوا به نظر میرسد طولانی شدن پروسههايی است كه بعضا به دليل سياستزدگی و يا به دليل بحرانهای اقتصادی و سوء مديريتها و .. برای رسيدن به سرمنزل مقصود نيازمند عمر نوح هر يك از شهروندانی است كه به دليل آلودگی هوا نفس آنها به شماره آمده و مسئولان در جدیترين اقدامات خود برای پيشگيری از افزايش آمار مرگ و مير اقدام به تعطيلی مدارس و ادارات میكنند.
اگرچه استاندارد كردن سوخت خودروها، درختكاری و مديريت منابع آبی و ارتقای سيستم حمل و نقل عمومی و جلوگيری از توليد خودروهای غير استاندارد، خارج كردن صنايع الاينده از اطراف شهرها و .. وظايف مسئولان مختلف نهادها و سازمانهای مختلفی از جمله سازمان حمل و نقل ترافيك، خودروسازان، محيط زيست، شهرداریها و شورای شهر و وزارت نفت و وزارت كشور و ... است كه هر يك از ما به همه آنها واقفيم اما وظيفه هر يك از ما به عنوان شهروندان جامعه اسلامی چيست و در كجای اين پازل قرار گرفته است؟
دين مبين اسلام در همه حوزهها دارای آموزههايی غنی است و از هيچ امری به ويژه حفاظت از محيط زيست و طبيعت فروگذار نكرده و احكام ايجابی و مستحبی فراوانی در اين زمينه وجود دارد كه مسلمانان را به انجام اعمالی در طبيعت و محيط زيست فراخوانده و انسان را به تفكر و تدبير در جلوههای طبيعت دعوت كرده است.
در آيات قرآن و سخنان معصومان اصول و قواعدی آمده كه آلودگی هوا از مصاديق آن است به طوری كه تاكيد درخت به عنوان نماد آبادانی و شاخص سرسبزی و خرمی و مظهر زندگی، باعث لطافت هوا و موجب آسايش و رفاه انسان و صفا و پاكی طبيعت درختكاری نيز از جمله اين موارد است كه در احاديث و روايات بر آن تاكيد و به عنوان يكی از نعمتهای الهی در قرآن كريم بسيار بر آن تأكيد شده است.
پيامبر اكرم در اهميت درخت و درختكاری، میفرمايد: «إِنْ قَامَتِ السَّاعَةُ وَ فِی یَدِ أَحَدِكُمُ الْفَسِيلَةُ فَإِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لَا تَقُومَ السَّاعَةُ حَتَّى یَغْرِسَهَا فَلْیَغْرِسْهَا؛ اگر قيامت بر پا شد و در دست يكى از شما نهالى بود، اگر كمى پيش از قيامت توانست آن را بكارد، بايد بكارد.»(1)
اين روايت، نشانگر تأكيد و توصيه اولياء عظيم الشان اسلام به اهميت درخت و درختكاری است در حالیكه نه تنها هر يك از ما با كوتاهی در كاشت حتی يك نهال از اين امر غفلت كردهايم بلكه در موارد بسياری شاهد اقدامات سودجويان در تخريب جنگلها و نابودی اين مظهر زندگی و لطافت هوا برای كسب منافع كلان هستيم.
از سوی ديگر تبيين نشدن سبك زندگی اسلامی برای شهروندان جامعه اسلامی و افراط در زندگی ماشينی به سبك غربی كه با عدم تحرك و و بيماریهای جسمی همراه است موجب افزايش تعداد خودروهايی است كه سرنشينان آن با اقدام به استفاده غير ضرور از وسايل نقليه شخصی خود پا به حريم ديگران گذارده و ذرات آلاينده بیشماری را به ريه سالمندان، كودكان و زنان وارد میكنند و باز اين بیتوجهی مشمول قاعده لاضرر میشوند.
قاعدهای كه هرگونه اقدام فاعلی را ه به هر دليل منجر به آسيب رساندن به ديگران شود را مشمول مسئوليت دانسته و از جزای آن فروگذار نمیكند.
شايسته است حال كه مهار آلودگی هوا و حفاظت از محيط زيست به عنوان امری فرابخشی از يد قدرت سازمان حفاظت محيط زيست خارج است و اين سازمان سالها در انتظار اجرای قوانين و قواعد زيست محيطی در كاهش آلودگی هوا از سوی سازمانها و نهادهای ذيربط به سر میبرد پا را فراتر از اين نهد و با بهرهمندی از دستورات و آموزههای غنی اسلامی در اين زمينه اقدامات جدیتری در حوزه فرهنگسازی انجام دهد.
شايد شهروندان اين جامعه اسلامی با در پيش گرفتن سبك زندگی اسلامی در حوزه محيط زيست خود با كاشت حداقل يك نهال، پرهيز از استفاده غير ضرور از خودروی شخصی و استفاده از وسايل نقليه عمومی، جدی گرفتن معاينه فنی خودروهای خود، امر به معروف و نهی از منكر در حوزه حفاظت محيط زيست و .... به مهار بحران آلودگی هوا بر آمده و برای پيشگيری از ابتلای خود و اطرافيان به بيماریهای قلبی عروقی، تنفسی و بيماریهای ناشناخته وارد عمل شوند.
(1)مستدرك الوسائل، ميرزا حسين نورى، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، اول، ج 13، ص460
