نقش رابطه والدین و فرزندان در پیشگیری از اعتیاد به فضای مجازی
یک عضو پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با بیان اینکه رابطه عاطفی سالم میان والدین و نوجوانان، عامل اساسی در کاهش وابستگی به فضای مجازی است، گفت: تحقیقات نشان داده است که میان دلبستگی ناایمن والد فرزند و گرایش افراطی نوجوانان به فناوریهای دیجیتال رابطه مستقیمی وجود دارد.
رسالت رسانههای متعهد، ارتقای سواد رسانهای در جامعه و صیانت از هویت دیجیتال نسل آینده در جامعه است، جامعهای که بنیان آن بر خانواده استوار میشود. خانواده، نخستین مدرسه تربیت و زیربنای خودسازی انسان است و هرگونه بروز اختلال در این نهاد، پیامدهای گستردهای بر سلامت اجتماعی و فرهنگی خواهد داشت.
بیسوادی رسانهای در خانوادهها میتواند زمینهساز بحرانهای هویتی در نسل جدید شود. کودکانی که بدون هدایت و چارچوب وارد فضای مجازی میشوند، در معرض اعتیاد رفتاری، اختلال هیجانی و بحران هویت دیجیتال قرار میگیرند.
خبرگزاری ایکنا، بنابر رسالت رسانهای خویش در تبیین مسائل فرهنگی و تربیتی، با توجه به ضرورت پرداختن به این موضوع، سلسله گفتوگوهایی را با کارشناسان روانشناسی، جامعهشناسی و تعلیم و تربیت آغاز کرده است. این مجموعه با عنوان «نجات هویت دیجیتال با سواد رسانهای» تلاش دارد ابعاد مختلف این چالش را بررسی کند و راهکارهایی علمی و کاربردی برای خانوادهها، مدارس و سیاستگذاران ارائه دهد تا مسیر تربیت نسل آینده روشنتر و ایمنتر شود.
نهمین شماره از این پرونده خبری و گفتوگو با علیاحمد پناهی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه را در ادامه میخوانیم:
ایکنا - فرزندپروری اسلامی با مصونیت تربیتی چه ارتباطی دارد؟
در آموزههای اسلامی، مصونیتبخشی در برابر ناهنجاریهای روانی، اخلاقی و اجتماعی، به عملکرد تربیتی والدین مرتبط دانسته شده است. سبک فرزندپروری اسلامی بر سه اصل آموزش و پرورش معرفت دینی، مهرورزی و ارتباط عاطفی سالم با فرزندان، پیشگیری از بیکاری و معاشرت با افراد ناهنجار استوار است.
بیشتر بخوانید:
- علائم اعتیاد کودکان به فضای مجازی را بشناسیم
- وابستگی کودک به فضای مجازی در آینده ماندگار میشود
- ۶ راهکار برای اصلاح تغذیه کودکان وابسته به موبایل
- راهکارهای رهایی کودکان از پاداشهای فوری و دیجیتال
امیرالمؤمنین علی(ع) میفرماید: «وَ أَنْ أَبْتَدِئَكَ بِتَعْلِيمِ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ تَأْوِيلِهِ وَ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ وَ أَحْكَامِهِ وَ حَلَالِهِ وَ حَرَامِهِ؛ مصمم شدم که نخست، کتاب خدا را به تو بیاموزم و از تأویل و احکام اسلام آگاهت کنم تا حلال و حرام آن را بشناسی و از این امور به غیر آن نپردازی.» (نهجالبلاغه، نامه 31)
این بیان امیرالمؤمنین علی(ع) نشان میدهد که تربیت دینی باید از عمق باور و بینش آغاز شود؛ زیرا زمانی که پایههای معرفتی و اعتقادی فرزندان استوار شد، مصونیت رفتاری و اخلاقی آنان در برابر انحرافات افزایش مییابد.
ایکنا - سبک فرزندپروری چه تأثیری بر مصونیت نوجوانان دارد؟
از منظر روانشناسی، چنانچه والدین در حوزه فرزندپروری رویکردی آگاهانه، علمی و همراستا با سیر تحول زیستی، شناختی، عاطفی و اجتماعی نوجوانان در پیش گیرند، احتمال بروز رفتارهای بهنجار و رشد شناختی مطلوب در آنان بهطور معناداری افزایش مییابد.
در عصر حاضر، یکی از تهدیدهای جدی برای نوجوانان، استفاده بیضابطه و افراطی از فضای مجازی و فناوری دیجیتال است. اگرچه توسعه اینترنت فواید بسیاری همچون تسهیل ارتباطات، خدمات بانکی، آموزش و کاهش احساس تنهایی دارد، اما در عین حال، آثار زیانباری نیز بر عملکرد روانی و اجتماعی افراد برجای گذاشته است. یکی از آسیبهای اصلی در این زمینه، پدیده اعتیاد به تلفن همراه هوشمند است.
ایکنا - اعتیاد به تلفن همراه چه نشانههای رفتاری و روانی به همراه دارد؟
اعتیاد به تلفن همراه یا استفاده اجباری و وسواسی از گوشی هوشمند که در روانشناسی با عنوان problematic smartphone use شناخته میشود به وضعیتی اشاره دارد که در آن فرد زمان زیادی را صرف استفاده از تلفن همراه میکند و نبود موقت آن موجب اضطراب و آشفتگی روانی میشود.
مطالعات نشان داده است میان کاهش عملکرد تحصیلی، اضطراب اجتماعی، اختلال در روابط همسالان و اعتیاد به تلفن همراه رابطه معناداری وجود دارد.
ایکنا- رابطه والد و فرزند در پیشگیری از اعتیاد به فضای مجازی چه نقشی دارد؟
رابطه عاطفی سالم میان والدین و نوجوانان، عامل اساسی در کاهش وابستگی به فضای مجازی است. تحقیقات نشان داده است که میان دلبستگی ناایمن والد فرزند و گرایش افراطی نوجوانان به فناوریهای دیجیتال رابطه مستقیمی وجود دارد.
نوجوانانی که از حمایت و تأمین عاطفی کافی برخوردار نیستند، برای جبران کمبودهای ارتباطی خود به دوستان یا فضای مجازی پناه میبرند. در مقابل، در دسترس بودن عاطفی والدین و همدلی با احساسات فرزندان، نقش سازندهای در پیشگیری از اعتیاد به اینترنت دارد و به تنظیم هیجانات و رفتارهای آنان کمک میکند.
از منظر نظریه دلبستگی، ارتباط ایمن والد کودک، نوعی عامل محافظتی در برابر اعتیاد به فضای مجازی بهشمار میرود؛ زیرا این دلبستگی، حس امنیت، پذیرش و صمیمیت را در کودک و نوجوان تقویت میکند و نیاز او به دلبستگیهای مجازی را کاهش میدهد.
در مقابل روابط والد فرزندی مبتنی بر طرد عاطفی، خشونت یا بیتوجهی، میتواند احساس بیارزشی و طردشدگی را در نوجوان ایجاد کند و او را به استفاده افراطی از فضای مجازی سوق دهد.
پذیرش عاطفی فرزندان از سوی والدین، زمینهساز رشد شناختی، کنترل هیجان و سلامت روان آنان است. در مقابل، طرد و بیمهری والدین، احساس ناامنی و نیاز افراطی به تعلق مجازی را در نوجوانان تقویت میکند.
برای تربیت نسل آگاه و مقاوم در برابر آسیبهای فضای مجازی، والدین باید ضمن آشنایی با نیازهای تحولی فرزندان، الگوی تربیتی اسلامی را که مبتنی بر محبت، نظارت و هدایت است، در پیش گیرند.
انتهای پیام
بسیار عالی بود 
