علت پرخاشگری کودکان چیست؟/ الگوگیری و تقلید؛ عواملی مهم در یادگیری پرخاشگری
گروه اجتماعی: امروزه بسیاری از خانوادهها از خشونت و پرخاشگری فرزندان خود شکایت دارند، آنها تمایل دارند که علت این رفتارها را بدانند و راههای پیشگیری و اصلاح رفتار را در این زمینه بهکار گیرند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، یکی از دلایل عمدهای که باعث پرخاشگری و گاه حتی فراتر رفته و تبدیل به شکستن هنجارها و بزهکاری میشود سرزنش و نکوهشهای بسیار والدین در دوران کودکی و نوجوانی است.
سرزنشهایی که در انتها باعث از بین رفتن اعتماد بهنفس کودکان نسبت به عملکرد خود میگردد و به همین منظور دائم تلاش میکنند تا بهجای برآورد و بیان خواستههای خود به خواستههای دیگران توجه کنند چون آموختهاند که عملکرد ایشان اغلب مورد سرزنش و نکوهش قرار گرفته و ناگزیر برای بدست آوردن نوازش از جانب والدین و نزدیکان خود باید اینگونه عمل کنند.
متأسفانه این عملکرد والدین در بسیاری مواقع با شکست روبرو میشود زیرا هنگامی که کودک کاری مورد انتظار را انجام میدهند، ولی نوازش دریافت نمیکند احساس میکند که به او خیانت شده است. بههمین دلیل بعدها او دچار مشکل شده و راه حل را در گرفتن انتقام با شکستن هنجارها و یا پرخاشگر میشود.
امروزه بسیاری از خانوادهها از خشونت و پرخاشگری فرزندان خود شکایت دارند
امروزه بسیاری از خانوادهها از خشونت و پرخاشگری فرزندان خود شکایت دارند. آنها تمایل دارند که علت این رفتارها را بدانند و راههای پیشگیری و اصلاح رفتار را در این زمینه بهکار گیرند. در این نوشتار به تعریف رفتار پرخاشگرانه پرداخته میشود، انواع آن بیان میگردد و راههای مناسب مقابله با پرخاشگری مورد بررسی قرار می گیرد.
طلعت محدث، رئیس مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی خراسان جنوبی گفت: خشونت و پرخاشگری به رفتارهای خصمانهای گفته میشود که به صورت عامدانه و با هدف تخریب و آسیب رساندن به دیگران انجام میشود که این آسیبها میتواند فیزیکی یا روانی باشد.
وی با بیان اینکه کودکان در ابتدا از پرخاشگری به عنوان ابزاری برای دستیابی به اهداف خاصی استفاده میکنند، افزود: یکی از راههای مهم یادگیری رفتار در انسانها یادگیری مشاهدهای است.
عوامل خشونت در کودکان و نوجوانان
محدث مقابله با تهدیدهای جسمی و روانی محیط و اختلالات روانی از عوامل خشونت نوجوانان و کودکان ذکر کرد و افزود: نوجوانانی که از نظر روانی دچار اختلال هستند و غالباً نسبت به افراد بزرگسال و همسالانشان احساس بدبینی و بدگمانی دارند به این دلیل برای حفاظت روانی از خود به پرخاشگری و خشونت روی میآورند.
وی الگوهای نادرست خانوادگی مانند تزلزل روابط خانوادگی، انجماد عاطفی در برابر ارتباط عاطفی، فقر اقتصادی خانوادهها و وجود الگوهای نامناسب درون خانوادهها و تأیید رفتار پرخاشگرانه و حتی تشویق رفتار پرخاشگرانه توسط والدین را زمینهساز افزایش خشونت در سطح جامعه ذکر کرد.
رئیس مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی خراسان جنوبی با بیان اینکه در پسران بیشتر پرخاشگری جسمانی و در دختران بیشتر پرخاشگری رابطهای است، افزود: برای درمان پرخاشگری گام نخست شناخت و ریشهیابی علت یا علل پرخاشگری است.
محدث با اشاره به اینکه بسیاری از پسران و دختران احساس میکنند که در بسیاری از مسائل زندگی تحت فشار و تحمیل قرار دارند، اظهار کرد: یکی از منابع پرخاشگری و خشونت در دوره نوجوانی نیاز شخص به قدرت است.
وی اظهار کرد: با دادن شخصیت مثبت و منطقی به کودک، عدم تبعیض میان آنها، عدم تحقیر کودکان، دادن مسئولیت در حد توان به افراد پرخاشگر، صحبت کردن با کودک، آگاه کردن آنها در خصوص خطرات پرخاشگری ایجاد رابطه صمیمی و عاطفی، توجه دقیق به مشکلات آنها، تشویق کردن آنها به کارهای گروهی و جمعی میتوان زمینه ایجاد پرخاشگری را از بین برد.
رئیس مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی خراسان جنوبی افزود: کودکانی که در خانواده با الگوی رفتاری مناسب مواجه بودند و یاد گرفتند که چگونه با مسائل و مشکلات برخورد کنند بهطور حتم درباره کنترل خشم مشکلی نخواهند داشت.
محدث بیان کرد: بسیاری از والدین به دلیل کمحوصلگی، نداشتن مدیریت کافی در رفتارهای کودکان و ناآگاهی برچسب پرخاشگری به فرزندان خود میزنند، این در حالی است که همه والدین باید قبل از بچهدار شدن با اصول صحیح تربیتی آشنا و به آن آگاه شوند تا به طور اشتباه به فرزندان خود برچسب نزنند.
رفتار والدین با کودکان باید معقولانه باشد نه احساسی
رئیس مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی خراسان با بیان اینکه پرخاشگری را با پرخاشگری نمیتوان درمان کرد، ادامه داد: رفتار والدین با کودکان باید معقولانه باشد نه احساسی لذا بهترین روش برای کودکان برنامهریزی دقیق رفتاری و عملی است.
محدث با تأکید بر اینکه کودکان باید در خانواده، صبور و پرحوصله بودن، با آرامش رفتار کردن و مبارزه با خشونتها را بیاموزند، گفت:والدین باید زمان خاص و محدودی را برای تماشای برنامههای تلویزیون در نظر بگیرند و قوانینی را در خانواده اعمال کنند.
آمنه منافی، یک روانشناس بالینی در خراسان جنوبی افزود: پرخاشگری یک رفتاری دفاعی آموختنی است که در انسان برای مقابله با خطر یا تهدید بروز میکند این رفتار دفاعی باعث تحریک سریع بدن میشود و امکان مقابله با خطر یا فرار از خطر را به وجود میآورد.
وی با اشاره به اینکه پرخاشگری رفتاری است که ریشه در ذات و فطرت موجودات زنده و طبعاً انسانها دارد، بیان کرد: یکی از عوامل زمینهساز پرخاشگری خانواده است.
خانواده؛ دامنه وسیعی که رفتارهای پرخاشگرانه در آن به وقوع میپیوندد
این روانشناس ادامه داد: اگرچه خانواده همواره بهعنوان سر پناه و محیطی تلقی شده که اعضای آن بر پایه عواطف دو جانبه از یکدیگر حمایت میکنند اما همین خانه و خانواده مکان و جائی است که دامنه وسیعی از رفتارهای پرخاشگرانه در آن به وقوع میپیوندد.
منافی با اشاره به اینکه تقویت نهاد خانواده و نزدیک کردن هرچه بیشتر نسلها به یکدیگر میتواند در انعطافپذیری و تحمل سختیها در افراد مؤثر باشد، افزود: در حال حاضر یکی از مشکلات بزرگ جامعه ما این است که نسلهای گوناگون به ویژه والدین و فرزندان نمیتوانند یکدیگر را درک کنند و والدین از درک نیازها و شیوه زندگی فرزندان خود ناتوانند.
وی به برخی الگوهای نامناسب رفتاری در خانواده که موجب تقویت پرخاشگری در کودکان و نوجوانان میشود اشاره کرد و گفت: نشان دادن رفتارهای پرخاشگرانه از سوی یکی از اعضای خانواده، تأثیرپذیری از رفتار پرخاشگرانه مشاهده شده در محیط و در رسانهها، تشویق رفتار پرخاشگرانه، آزار جسمی و نمایش خشونت از عوامل رفتارهای پرخاشگرانه درکودکان و نوجوانان است.
این روانشناس با اشاره به اینکه متأسفانه در برخی از خانوادهها رفتار پرخاشگری نشانه شهامت و قدرت تلقی میشود، افزود: متأسفانه در بعضی از پدر و مادرها دیده شده که بیش از اندازه به خواستهها یا فراخواستههای فرزندانشان تن میدهند.
الگوگیری و تقلید؛ عوامل مهم در یادگیری خشونت
منافی الگوگیری و تقلید از عوامل مهم در یادگیری خشونت ذکر کرد و ادامه داد: والدینی که دائماً در حال مشاجره و پرخاشگری کلامی در حضور کودکان هستند باید انتظار بروز رفتارهای پرخاشگرانه در کودکان خود را در آیندهای نه چندان دور داشته باشند.
وی ادامه داد: در دوران نوجوانی پرخاشگری بیشتر دیده میشود و تا جایی که با میزان افرایش هورمون تستوسترون ارتباط دارد طبیعی است ولی در غیر این صورت به عنوان یک رفتار اشکالدار بهگونهای رخ میدهد که در پارهای از موارد هم جنبه اختلال را به خودش میگیرد.
این روانشناس با بیان اینکه عدم بازداری پرخاشگری و خشونت در کودکی میتواند به تداوم آن در بزرگسالی بیانجامد، افزود: خانوادهها باید بتوانند این رفتارها را در دوران کودکی شناسایی کرده و آنها را کنترل کنند.
مؤثر بودن نوازش و توجه والدین به فرزندان
منافی نوازش و توجه والدین به فرزندان را بسیار تأثیرگذار دانست و گفت: همه توجه والدین فقط به نمرات فرزندان است و این خیانتی است که به فرزندانشان میکنند و یک بچه یک بُعدی نمره بیستی بار میآورند.
وی بیان کرد: پرخاشگری در کودکان و بزرگسالان میتواند دلیل عمده افسردگی نیز باشد اما بررسی دلایل ناکامی در کودکان و افسردگی در بزرگسالان در درمان پرخاشگری نتیجهبخش و اثربخشتر است.
مسعود طاهری، مشاور خانواده در خراسان جنوبی گفت: خشونت پدیدهای پیچیده است که در آن خصوصیات ارثی، عوامل زیستی و هورمونی، نیروهای روانشناختی و شاخصهای فرهنگی و اجتماعی میتوانند با هم در تعامل باشند.
وی با بیان اینکه پدر و مادر بودن مسئولیت سنگینی است، ادامه داد: فرزندان ما جامعه آینده ما را میسازند پس در آموزش و پرورش آنها باید روشهای درستی را به کار برد.
ریشه ناسازگاری فرزندان؛ تن دادن والدین برای تأمین خواستههای آنان
این مشاور خانواده در خراسان جنوبی ریشه ناسازگاری فرزندان را تن دادن والدین برای تأمین خواستهها فرزندان ذکر و مطرح کرد: تن دادن به خواستهها و فراخواستهها باعث میشود که وقتی سن فرزند بالاتر رفت با ناسازگاری فراخواستههایش را بخواهد و اگر چنانچه تأمین نشوند به سمتوسوی خشونت میروند.
طاهری بیان کرد: بسیاری از والدین اسیر نحوه تربیت پدرسالاری یا مادرسالاری دوران کودکی خود بودهاند بنابراین سعی میکنند که توجه بیش از اندازهای به فرزندانشان داشته باشند که این توجه تأثیرات منفی مثل لوس شدن را در پی دارد.
وی با اشاره به اینکه پرخاشگری خانوادگی به شکلهای مختلف پرخاشگری جسمی، جنسی و روانی رخ میدهد، بیان کرد: از پرخاشگری خانوادگی در جوامع مردسالار دیده میشود که خود موجب پیدایش الگوهای پرخاشگرانه برای نسلهای آتی میشود.
این مشاور خانواده در خراسان جنوبی با اشاره به اینکه با صنعتی شدن زندگی آپارتمان نشینی و گرفتاریهای شغلی والدین بازیهای رایانهای در بین کودکان رواج بیشتری یافته است، افزود: تماشای برنامههای خشن تلویزیونی احتمال پرخاشگری و بروز رفتارهای عصبی در کودکان و نوجوانان را افزایش میدهد و زمینه پرخاشگری دوران بزرگسالی را فراهم میکند.
طاهری یادآور شد: اگر پدر و مادر برای جلوگیری از بروز رفتارهای خصومتآمیز کودکان به همه خواستههای آنها تن دهند بهمرور زمان و ناخواسته به آنها یاد میدهند که پرخاشگری و ابراز خشم وسیله مناسبی برای به دست آوردن خواستههایشان است.
