مسیر علم در جاده دین باید به خشوع برابر پروردگار منتهی شود
گروه اندیشه: نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که علمی که دین بر فراگیری آن تأکید میکند دانشی است که با کشف حقایق عالم هستی و خدمت به بشر انسان را یک گام به فلسفه آفرینش او و معبودش نزدیکتر کند وگرنه صرف انباشت اطلاعات چه دردی را درمان میکند.
آن روز که محمد مصطفی(ص) در غار مشغول عبادت بود و جبرئیل امین بر او نازل گشت و فرمود: «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ؛ بخوان به نام پروردگارت که آفرید،انسان را از علق آفرید»علق/1 و 2 خداوند نشان داد که از بندگانش علم و خواندن و دانایی میخواهد.
آن لحظه که فرشته وحی در گوش رسول پاکیها زمزمه کرد: «ن وَالْقَلَمِ وَمَا یَسْطُرُونَ؛ نون سوگند به قلم و آنچه مىنویسند. قلم/ 1 پروردگار عالمین بر دوش بندگانش این وظیفه را محول کرد که ارزش قلم و دانش بدانند و برای اندیشمندان حرمت بگذارند.
وقتی رسول الله(ص) به اصحاب و یارانش فرمود: علم را بجویید حتی اگر در چین(دورترین سرزمین به مملکت های اسلامی باشد) نبی خدا یکی از نشانههای مسلمانی را در پیجویی دانش و توانایی در درک امور دانست و همین توصیههای او بعدها ابوعلی سیناها، ابوریحانها، فارابیها و صدها دانشمند دیگر در کشورهای اسلامی پرچم علم را برافراشتند.
آن زمان که از لسان مولای موحدان این سخن جاری شد که(علم را بیاموزید حتی اگر در سینه مشرک باشد)، پیروان و دوستداران او تحصیل و فراگیری علم برای خدمت به بشر را راه سعات یافتند.
صرف انباشت اطلاعات چه دردی را درمان خواهد نمود؟
اما نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که علمی که دین بر فراگیری آن تأکید میکند دانشی که با کشف حقایق عالم هستی و خدمت به بشر انسان را یک گام به فلسفه آفرینش او و معبودش نزدیکتر کند و گرنه صرف انباشت اطلاعات چه دردی را درمان خواهد نمود؟
قرآن کریم درباره تأثیر علم میفرماید: «إِنَّما یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ؛ ازمیان بندگان خدا، تنها عالمان در برابر خدا خشوع دارند» فطر /28، آری علمی مورد پذیرش و تأکید دین است که انسان را به خشوع و فروتنی وا دارد و گرنه دانشی که بر غرور و منیّت انسان بیفزاید چه ارزشی خواهد داشت.
از طرف دیگر صاحبان علم و دانش واقعی که در بندهای قبلی به آنان اشاره شد در نظر خداوند اهل فضیلت و برتری هستند و کلام وحی در این میان میگوید: «رْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ؛ خداوند کسانى را که ایمان آوردهاند و کسانى را که علم به آنان داده شده درجات عظیمى مىبخشد» مجادله /11
ارزش علم و عالم نباید فقط در توصیههای اخلاقی منحصر بماند
اما ارزش علم و عالم نباید فقط در توصیههای اخلاقی منحصر بماند، آنچه حائز اهمیت است این نکته است همانگونه که در قرآن میان دانایان و نادایان تفاوت گذاشته شده در ذهن و اعتقاد مردم مسلمان نیز عالمان با دیگر مردم باید جایگاه رفیعتری داشته باشد.
در جامعهای که یک اندیشمند برای کار پژوهشی مورد نیاز جامعه خویش معطل هزینه و اعتبار است چگونه میتوان سخن از جایگاه علم و عالم گفت. در محیطی که جوانی سالیان جوانیاش را برای کسب علم و آگاهی هزینه میکند اما بعد میماند که برای هزینههای زندگیاش باید چه کند آیا میتوان گفت علم جایگاه واقعی خویش را یافته است.
باید امیدوار به روزی بود که همگان به این باور برسد که علم را جایگاهی چون ماه در میان سایر ستارگان است که اگر ستارگان نیز نوری دارند از برکت ماه است.
حکیمه بهمنزاده/ خراسان جنوبی
