کنترل خشم؛ مهارتی که نداریم! / خشم باید مدیریتشده و بر مدار حق باشد
گروه اجتماعی: خشم باید مدیریتشده و بر مدار حق باشد و برای اینکه انسان به تقوا دست یابد و نفس او پاکیزه شود باید بر قوای نفسانی خویش از جمله غضب چیره شود و آن را با عقل مدیریت کند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، در بسیاری از جوامع و فرهنگها از جمله فرهنگ ایرانی، خشم و عصبانیت بهعنوان یک حالت بد و یا نقطه ضعف دیده میشود، درنتیجه شخص عصبانی کسی است که باید از او دوری جست و یا مورد سرزنش قرار داد.
مهمترین اصلی که در مورد خشم و عصبانیت باید بدانیم این است که یک احساس طبیعی و ذاتی است و مانند هر احساس دیگری مثل غم، ناامیدی، شادی و یا ترس در همه انسانها وجود دارد. پس احساس عصبانیت بهخودی خود بد و نادرست نیست، بلکه نحوه ابراز آن است که میتواند مشکلساز باشد.
خشم و عصبانیت از احساسات اولیهای است که حتی در حیوانات نیز دیده میشود. در حقیقت، خشم و عصبانیت یکی از مکانیزمهای دفاعی انسان است. نوزاد انسان وقتی بهدنیا میآید با صدای بلند گریه میکند و دست و پا میزند.
سیدهفاطمه سیادت، کارشناس علوم تربیتی در خراسان جنوبی در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با اشاره به اینکه انسان میتواند از دریچه عقل و اندیشه فرجام و آثار خشم را ببیند و با تأمل در عاقبت آن از به کاربردن خشم چشم بپوشد، اظهار کرد: بررسی و وارسی فرجام کارها انسان را از بسیاری از خطرها میرهاند.
وی با بیان اینکه خشم حالت ایستادگی و تعرض موجود زنده به هنگام روبهرو شدن با انگیزه یا عاملی که منافع و مصالحش را تهدید میکند است، اظهار کرد: سربلندی، مقاومت، پایمردی و سرفرازی یک ملت تا حدود بسیار زیادی وابسته به نحوه بهرهگیری صحیح و درست از این غریزه است.
خشم؛ تسلط احساسات برعقل و منطق انسان
کارشناس علوم تربیتی در خراسان جنوبی خشم را تسلط احساسات برعقل و منطق انسان توصیف کرد و گفت: خشم بهعنوان مهمترین ابزار و شعلهاى از آتش شیطان، یک حالت طغیانی در نفس است که عوامل منتظره و غیر منتظره در انسان بهوجود میآورد که عقل را از فعالیت باز داشته و تسلط بر اعضا و جوارح بدن را متوقف میکند.
سیادت با بیان اینکه اگر آدمی در اختیار خشم قرار گیرد برای او زیانبار خواهد بود، ادامه داد: خشم چون دیگر غرایز حالت دوگانهای دارد اگر راهبردی شود و به اندازه و بههنگام به کاربرده شود زمینه و وسیله نیکبختی، اصلاح و کمال ولی اگر رها شود باعث سرافکندگی خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه بشر در حالت عادی دست به جنایت نمیبرد، اظهار کرد: بلکه تنها در حالت بحرانی و بیخودی است که خون چشم را میگیرد و دیدگاه عقل را میپوشاند و سینه را از خشمی طوفانی میجوشاند و جنایتی پیش میآید.
کارشناس علوم تربیتی در خراسان جنوبی با تأکید بر اینکه کنترل خشم تنها با تمرین تقوا و یاد خدا امکانپذیر است، اظهار کرد: ریشهکن کردن خشم و غضب بهعنوان یکی از نیازهای حیاتی وجود انسان امری کاملاً غیر ممکن است.
سیادت عقل را مانند خورشیدی در شبهای تیره زندگی و چراغی روشن در تاریکیهای راه معیشت دانست و اظهار کرد: عقل چنان نیرو ندارد که توشه راه و در برابر غرایز احساسات یاوری کامل کند.
وی افزود: علاوه بر پرورش عقل و استفاده از آن در کنترل خشم نابهجا به نیرویی دیگر مانند اراده نیاز داریم.
راههای پیشگیری از خشم آنی و ناگهانی
کارشناس علوم تربیتی در خراسان جنوبی درباره راههای پیشگیری از خشم آنی و ناگهانی گفت: نگهداری قطعی خشم با تقویت اراده ممکن است و تقویت اراده نیز از طریق تحصیل ایمان و داشتن دین انجام میپذیرد.
سیادت با اشاره به اینکه انسان با تقویت و تمرین تقوی و ایمان به خداوند خشم خود را تحت رهبری نیروی عقل و شرع قرار دهد بهگونهای که امام صادق(ع) در همین رابطه فرمودند «کلید هر شری خشم است»، اظهار کرد: فرد خشمگین پس از احساسات حالت غیر طبیعی که دستاورد خشم آنی است باید فوراً خود را به کاری مشغول تا فکر از پیشامد خشم بیرون آید.
وی با اشاره به اینکه ما میتوانیم در تنفس خود دخالت و یک حالت استراحت به عضلات خود بدهیم، افزود: در این حالت پاها را دراز، مشتهای گره شده را از هم باز و گردن را پایین و اخم ا را بگشایم اگر این کارها را انجام دهیم چنان است که در قسمتی از اعمال غیر ارادی که نتیجه خشم است دخالت کردهایم.
کارشناس علوم تربیتی در خراسان جنوبی با اشاره به اینکه آب سرد التهاب و هیجانات بدنی را تسکین گردش خون را کند و ضربان قلب را آرام میکند، افزود: کوشش برای فراموش کردن حادثهای خشمآفرین به فرو نشاندن خشم کمک میکند.
سیادت بیان کرد: عامل دیگری که میتواند بیش از هر چیز موجب آرامش شود و طغیان خشم را فرو نشاند یاد خدای مهربان و ارتباط روحی با پروردگار است.
حجتالاسلام محمد نخعی، کارشناس دینی در خراسان جنوبی با اشاره به اینکه در رفتارهای دینی در هنگام رویارو شدن با بزهکاران و دشمنان دین خشم یک فریضه است، گفت: هنگامی که انسان با دشمنان روبهرو میشود اگر خشم در اختیار آدمی باشد سلاحی گرم دارد چراکه سینه دشمن را میشکافد.
ایجاد زمینههای خشم در انسان؛ ترفندهای شیطان
وی ایجاد زمینههای خشم در انسان را از ترفندهای شیطان دانست و اظهار کرد: شیطان این کار را میکند و وقتی این حاصل شد انسان وجودش شیطانی و تابع او میشود و دیگر از خداوند تبعیت نمیکند.
کارشناس مذهبی در خراسان جنوبی با بیان اینکه اولین کاری که شیطان در ایجاد غضب انجام میدهد این است که شخصیت خود انسان را تخریب میکند و شخصیت الهی او را از بین میبرد و هلاکش میکند، گفت: شیطان میخواهد انسان را با غضب از شخصیت انسانیش دور کند و او را به گناهان کبیره وادارد و زندگی را برای او تلخ کند، خداوند انسان را امر کرده که غضب نکند زیرا غضب انسان را از خدا دور میکند.
سیادت با اشاره به اینکه قرآن یکی از کردارهای مردمان با ایمان را خویشتنداری در خشم بیان میکند، ادامه داد: خود بزرگبینی و تکبر از ریشههای اصلی خشم در انسان است.
اعتدال در خشم؛ یکی از معیارهای انتخاب دوست
وی نشناختن خداوند را یکی از دلایل پرخاشگری عنوان کرد و گفت: انسان باید به تربیت خشم خود بپردازد زیرا اگر کسی میخواهد با ادب باشد نمیتواند با خشم ادب داشته باشد لذا برای اینکه ادب داشته باشیم باید غضب را از خود دور کنیم چرا که غضب موجب میشود که رفتارهای غیرمتعادل و غیرعقلانی داشته باشیم.
این کارشناس دینی با بیان اینکه غضب و شهوت از قوای انسانی هستند که بهطور طبیعی بر انسان تسلط دارند، بیان کرد: انسان نباید کاری کند که این سلطه تقویت و کامل شود و انسان به خشم دایمی و زودخشمی گرفتار و از مدیریت آن توسط عقل و فطرت ناتوان شود.
نخعی با تأکید بر اینکه خشم باید مدیریت شده و بر مدار حق باشد بیان کرد: برای اینکه انسان به تقوا دست یابد و نفس او پاکیزه شود باید بر قوای نفسانی خویش از جمله غضب چیره شود و آن را با عقل مدیریت کند.
وی اعتدال در خشم را یکی از معیارهای انتخاب دوست در اسلام ذکر کرد و یادآور شد: برای رسیدن به این معنا باید چندبار فرد را آزمود تا دانست که در مدیریت خشم چگونه است تا او را بهعنوان دوست برگزید زیرا چنانکه آیات و روایات بیان کردهاند، خشم و شیطان دوستان یکدیگرند و کسی که با انسان زود خشم رفاقت میکند قرین بدی از جنس شیطان برای خود برگزیده است.
