وقف؛ نشانه دوراندیشی و انفاق پایدار

به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، برنامه درس‌هایی از قرآن، امروز، پنج‌شنبه، 25 دی‌ماه با موضوع نقش وقف در آبادانی دنیا و آخرت با عناوین وقف، نشانه دوراندیشی و انفاق پایدار وقف، سیره اولیای الهی، وقف، مایه برکت یافتن اموال، وقف، نشانه دگرخواهی و دوری از خودخواهی، بازگشت به دنیا، خواسته همه درگذشتگان، وقف برای رشد علمی کشور و سازمان اوقاف، حافظ املاک موقوفه با سخنرانی حجت‌الاسلام قرائتی اجرا شد.

وی با بیان اینکه موضوع بحث ما امروز وقف است، تصریح کرد: اداره اوقاف از کلماتی که من در این سی و چند سال در تلویزیون گفتم، قسمت‌هایی را قیچی کرده و یک کتاب کرده است. یک کتاب هم برای من فرستاد و من دیشب مطالعه کردم و دیدم حرف‌های خوبی زدم. از همان حرف‌های خوب چند مورد را گزینش کردم برای شما بگویم. یکی سیمای وقف است. این خوب است بنر شود و در همه امامزاده‌ها نوشته شود. کلمات خوبی است و منبعش هم از قرآن و روایت است. وقف نشانه عشق به مردم است. آدمی که وقف می‌کند یعنی چه؟ یعنی مردم را دوست دارم و می‌خواهم خیر این مغازه و زمین به مردم برسد. وقف نشانه عشق به مردم و مکتب است. این جمله کوتاه، پلاکارد است.

وقف، نشانه دوراندیشی و انفاق پایدار

مؤلف تفسیر نور با بیان اینکه وقف نشانه‌ سعه صدر و سخاوت است، بیان کرد: آدمی که وقف می‌کند پیداست روح بزرگی دارد. همه را می‌بیند. معنای وقف یعنی سخاوت دارد. از خودش می‌کند و در اختیار دیگران می‌گذارد. وقف نشانه‌ دوراندیشی است. دولت و مجلس ما می‌گویند: برنامه توسعه پنجم، ششم توسعه و چهارم توسعه یا برنامه بیست ساله، کسی که وقف می‌کند یعنی برنامه ابدی. من اینجا این مغازه و قطعه زمین را می‌دهم، برای ابد. دوراندیشی! وقف نشانه‌ ایثار است. تمام آیاتی که می‌گوید: ایثار یعنی از خودت بگیر، به دیگران بده. خودت نداشته باش ولی دیگران داشته باشند.

وی با تأکید بر اینکه وقف مضاربه‌ بی‌ضرر با خداست، گفت: خیلی‌ها پول دارند در بانک می‌گذارند یک سودی بگیرند. با یک کسی شریک شوند، می‌گویند: این پول را بگیر و تجارت کن و یک چیزی هم به ما بده. منتهی آن تجارت‌ها گاهی سود می‌کند و گاهی ضرر می‌کند. وقف مضاربه با خداست. یعنی به خدا می‌دهم، خدا! وقف انفاق بی‌منت است. چون اگر شما چیزی را به کسی بدهید، ممکن است سر او منت بگذارید. من برای تو جهازیه دادم. من تو را داماد کردم. من به تو سرمایه دادم. ولی وقتی آدم وقف کرد و مرد، مردم بعد از مرگ من از این خانه و زمین و پاساژ استفاده می‌کنند و من هم نیستم که بر سر آنها منت بگذارم. وقف انفاق بی‌منت است.

وقف، سیره اولیای الهی

حجت‌الاسلام قرائتی افزود: وقف یعنی من در خط خدیجه هستم. وقف نکردن یعنی در خط قارون هستم. دو پولدار داریم: قارون و خدیجه. کسی که وقف کند در خط خدیجه می‌رود. در خط امیرالمؤمنین(ع) می‌رود. کسی که وقف نکند، «إِنَّما أُوتیتُهُ عَلى‏ عِلْمٍ عِنْدی‏» (قصص/78) من یک علمی دارم، یک فوق تخصص اقتصاد دارم، به خاطر آن دوراندیشی و اقتصادی که دارم توانستم پول پیدا کنم. به قارون گفتند: «أَحْسِنْ» به فقرا احسان کن. «کَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْک‏» (قصص/77) خدا به تو داده، تو هم به فقرا بده. گفت: خدا به من نداده است. خودم پیدا کردم. «إِنَّما أُوتیتُهُ عَلى‏ عِلْمٍ عِنْدی‏» خودم زرنگ بودم.

وی با بیان اینکه وقف، قلیل را کوثر می‌کند عنوان کرد: وقف من را ما می‌کند. قلیل را زیاد می‌کند. وقف کنترل تبذیر وارثان است. من اگر بخشی از مالم را وقف کنم، وارثان یک مقدار کمتر گیرشان می‌آید. وقتی چیزی وقف نکردم و مُردم و همه‌ مال من به وارث‌ها رسید، وارث‌ها یک پول هنگفت و راحتی گیرشان آمده و پولی هم که راحت به دست آمد، راحت خرج می‌کند. بنابراین من اگر وقف کنم کنترل کردم و بریز و بپاش وارثان را کم کردم. البته معنای وقف این نیست که چیزی برای وارث نگذاریم. برای وارث هم باید چیزی گذاشت. اسلام گفته دو سوم از هرچیز برای وارث‌ها است. یعنی اگر نود میلیون داری شصت میلیون برای وارث‌ها و سی میلیون باقی را حق داری که وصیت کنی. اگر خواستی بیش از یک سوم وصیت کنی باید وارثان اجازه بدهند. اسلام نخواسته وارثان بعد از مرگم بگویند: عجب کسی مرد! یک لقمه برای ما نگذاشت.

رئیس ستاد اقامه نماز کشور افزود: شخصی همه اموالش را وقف کرده بود. حضرت ناراحت شد. فرمود: اگر به من می‌گفتید، نمی‌گذاشتم در قبرستان مسلمان‌ها خاکش کنند. انسان باید زن و بچه‌اش هم در رفاه باشند. ولی هستند آدم‌هایی که الحمدلله دخترش عروس شده، پسرش داماد شده، پیر است، می‌میرد، بخواهد یا نخواهد می‌میرد. من هفتاد سال سن دارم. خودم را بکشم، 75 سال، 80 سال عمر کنم. دیگر آن طرف هشتاد نادر هستند. عمر بین 60 تا 80 است. بچه‌هایت را عروس کردی، یک چیزی از باقیات الصالحات برای خودت بگذار. حالا برای بچه‌هایت می‌گذاری که خیلی عیاشی کنند. کمتر عیاشی کنند! وقف تعدیل ثروت است. وقف صدقه جاریه است. وقف کنترل تبذیر وارثان است. وقف مصداق باقیات الصالحات است. وقف مصداق این آیه است: « کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَة» (ابراهیم/24) وقف یک پس‌انداز است.

وقف، مایه برکت یافتن اموال

وی با بیان اینکه وقف نشانه‌ برکت مال است، تصریح کرد: بعضی مال زیاد دارند، اما برکت ندارند. من در آفریقا رفتم، یک طلبه سیاه پوست مرا به خانه‌اش برد. یک اتاق کوچک بود که من الآن شک دارم 12 متر بود یا نبود. گفت: آقای قرائتی من در این اتاق 12 متری، هزار نفر بچه را آوردم و برایشان کلاس گذاشتم و همه را با اسلام آشنا کردم. خیلی مال‌ها برکت ندارد. ما مدرسه داریم در کوچه و پس کوچه‌های تهران مثل مدرسه آیت الله مجتهدی، چند هزار روحانی خوب تحویل داده است. مدرسه هم داریم دور تا دورش خیابان است. حاج شیخ عباس قمی یک کتاب مفاتیح نوشت، ایشان مجتهد نبود، مقلد بود. اما یک کتاب مفاتیح نوشت که این کتاب تمام کتب علما را کنار زد و بغل قرآن رفت. در هر خانه یک قرآن است، کنارش یک مفاتیح است. این را برکت می‌گویند که آدم مجتهد نیست ولی همه را کنار می‌زند. آدم هم هست تیتر که می‌دهد می‌گوید: استاد حوزه و دانشگاه! لقب خوب است هم دکتر و هم آیت الله. اما سال می‌آید و می‌رود ممکن است یک جلسه با بچه‌های فامیل نداشته باشد. یعنی به این آیه عمل نکند. «وَ أَنْذِرْ عَشیرَتَکَ الْأَقْرَبین‏» (شعرا/214)

حجت‌الاسلام قرائتی با تأکید بر اینکه وقف برکت است، اظهار کرد: حدیث داریم بعضی جاها افرادی یک گناهی می‌کنند، این را از کامپیوتر پیدا کنید. «نزع‏ الله‏ منه البرکة و لم ینفعه بشی‏ء» (کافی/ج2/ص147) پول دارد و سواد هم دارد اما هیچ کس از آن استفاده نمی‌کند. گاهی یک رادیوی کوچک 12 موج را می‌گیرد. گاهی رادیو اندازه بشکه است و موج تهران را هم نمی‌گیرد. داشتن ارزش نیست. نگو من چه دارم، بگو چقدر خیر داری. چقدر وجدان دارند آنهایی که روزی چند ساعت با غیر خدا حرف می‌زنند. با مشتری، با شاگرد، با استاد، با دانشجو، با همسر، با بچه، روزی چند ساعت حرف می‌زند اما دو دقیقه با خالق حرف نمی‌زند. اینها چه احساسی دارند؟ آدم دلش می‌خواهد بداند اینها وجدانشان چیست؟ چند ساعت با کسانی حرف می‌زنند که از ترس پشه در پشه‌بند می‌روند و انسان‌های ضعیف. ولی با خالق خودش دو دقیقه نماز نمی‌خواند. وجدان اینها چیست؟ اگر می‌شد آدم وجدان اینها را... مثل اینکه یک کسی با همه‌ زن‌ها و مردها تماس دارد اما پنج دقیقه با مادرش نمی‌نشیند. برای این چه قضاوتی دارید؟ حدیث داریم بعضی افراد گناهی می‌کنند، خدا اولین سیلی که به این افراد می‌زند مزه‌ نماز را از اینها می‌گیرد. از نماز بدش می‌آید. لذا نماز هم که خواند می‌گوید: السلام علیکم و رحمة و برکاته و می‌دود! بابا تو الآن چهل دقیقه تخمه کدو شکستی. دو دقیقه هم نماز بخوان. نماز برای او به اندازه تخمه کدو هم ارزش ندارد. وقف نشانه این است که مال ما برکت دارد.

وقف، نشانه دگرخواهی و دوری از خودخواهی

وی افزود: وقف یعنی من از خود محوری خارج شدم و در فضای جامعه محوری قرار می‌گیرم. قرآن یک سری آیه دارد که می‌گوید: پولدارها هنگام مردن ناله می‌کنند. «ما أَغْنى‏ عَنِّی مالِیَه‏» (حاقه/28) چقدر ثروت داشتم هیچ به درد من نخورد. اگر کسی وقف کند لحظه مرگ این آیه را نخواهم خواند. عربی‌هایی که می‌خوانم قرآن است. «ما أَغْنى‏ عَنِّی مالِیَه‏» لحظه مرگ می‌گوید: دارم دست خالی می‌روم. هیچ خیر و اثری از من نیست.

این مفسر قرآن کریم با بیان اینکه وقف باید برای خدا باشد، گفت: بعضی‌ها نزد من می‌آیند و می‌گویند: ما یک چیزی داریم می‌خواهیم وقف کنیم. بعد معلوم می‌شود این با خانمش و بچه‌هایش دعوا دارد گفته: همه اموالم را وقف می‌کنم که هیچ چیز به شما نرسد. اینها برای خدا نیست. اینها مثل کسانی هستند که سینما می‌روند و می‌بینند جا نیست، در خیابان هم باران می‌آید، مسجد می‌روند. این مسجدها ارزش ندارد، چون باران آمده مسجد می‌روند. به یک کسی گفتند: روضه برویم، گفت: من شام خوردم. (خنده حضار) این روضه‌ها فایده ندارد. به خاطر فشار باران به مسجد آمده است. چون با خانم و بچه‌هایش دعوا کرده آمده اموالش را وقف کرده است. وقف باید برای خدا باشد. باید با حفظ حقوق زن و بچه باشد. زن و بچه‌ات تأمین باشند و یک زندگی عادی و محترمانه داشته باشند، باقی‌اش را وقف کنی.

بازگشت به دنیا، خواسته همه درگذشتگان

وی افزود: آیه قرآن می‌گوید: لحظه‌ای می‌آید که انسان می‌گوید: «یا لَیْتَنی‏ قَدَّمْتُ لِحَیاتی‏» (فجر/24) کاش یک چیزی برای قیامتم ذخیره می‌کردم. اگر کسی وقف کند دیگر این یا لیتنی را نمی‌گوید. اینهایی که می‌خوانم قرآن است. لحظه‌ای برای انسان پیش می‌آید که می‌گوید: «قالَ رَبِّ ارْجِعُون‏» (مؤمنون/99) خدایا مرا برگردان و جان مرا نگیر. یک مدت دیگر به من فرصت بده. عمر مرا تمدید کن. مرا برگردان یک عمل صالح انجام بدهم. می‌گوید: فایده ندارد. کسی که وقف کند، «رَبِّ ارْجِعُون‏» نمی‌گوید. کسی که وقف کند «ما أَغْنى‏ عَنِّی مالِیَه‏» نمی‌گوید. کسی که وقف کند «یا لَیْتَنی‏ قَدَّمْتُ لِحَیاتی‏» نمی‌گوید. وقف یعنی عمرت را طولانی کن. آدمی که از دنیا رفته ولی از اموال موقوفه‌اش استفاده می‌کنند، این یعنی زنده است. چون مردم از مالش استفاده می‌کنند. مرده آن است که نامش به نکویی نبرند!

حجت‌الاسلام قرائتی با بیان اینکه وقف جبران کمبودهاست، اظهار کرد:  در جاهایی که شهرک‌هایی داریم جمعیت چندین هزار نفری دارند، مسجد ندارند. خود امام حسین(ع) باشد، حسینیه می‌سازد یا مسجد؟ عزاداری امام حسین(ع) را در مسجد کنید. شما می‌توانید یک گوشه‌ مسجد را بگویید: آقا این گوشه مسجد نباشد که آدم‌های عادی هم خواستند بیایند، حالا وضو نداشتند یا مشکل داشتند، همین‌جا مثلاً بگوییم: دو سوم مسجد، با یک کاشی بگوییم این قسمت مسجد، این قسمت هم... روضه را بیایند آنجا بخوانند. کدام عاقل برای یک گونی آرد، یک نانوایی می‌سازد؟ برای پنج روز عزاداری یک حسینیه می‌سازیم. در طول سال هم حسینیه باد درونش می‌رود. ما خوب از مکان‌های مذهبی استفاده نمی‌کنیم.

وقف برای رشد علمی کشور

وی با اشاره به ثمرات وقف برای رشد علمی تصریح کرد: وقف برای کسانی که در تحصیل شکست خوردند. این قدر آدم داریم که می‌تواند بوعلی سینا شود ولی پدرش پول نداشته است. می‌توانسته یک مرجع تقلید شود، می‌تواند یک حوزه علمیه بسازد. مردم ایران 35 سال است با شما حرف زدم. شما را هم نمی‌شناسم ولی آنچه می‌گویم اشهد بالله خودم داشته باشم انجام می‌دهم. بیایید یک مدرسه علمیه بسازید. بیایید جاهایی که چند هزار نفر هستند و مسجد ندارند، مسجد ساده! بیایید یک مسجد بسازیم. هر فامیلی یک مسجد بسازد اشکال دارد؟ آقا فامیل قرائتی را جمع کنیم، بگوییم: آقاجان می‌خواهیم یک مسجد بسازیم، چهارصد میلیون خرج دارد. از دم نفری دو میلیون پول یک موتورگازی بگذارید. حدیث داریم اگر  پولت را در راه حق ندهی، این را امام کاظم فرمود. هرکس پولش را در راه حق ندهد، خدا زندگی‌اش را چنان می‌پیچاند، که دو برابر را در راه باطل بدهد. حدیث داریم که کسی که پولش را در نصرت دین خرج نکند خدا طوری زندگی‌اش را تاب می‌دهد که در یاری کفر خرج کند. بیاییم چهار جوان را داماد کنیم. ایجاد اشتغال کنیم. خوابگاه برای دانشجو بسازیم. مدرسه برای طلبه بسازیم. مسجد بسازیم.

رئیس ستاد امر به معروف و نهی از منکر افزود: وقف ماهی نیست، ماهی‌گیری هم نیست، تور ماهی‌گیری است. می‌گویند: هرکسی را دوست نداری ماهی به او بده. می‌خورد و می‌خوابد. هرکسی را دوستش داری ماهی‌گیری یاد او بده که خودش شغل داشته باشد. هرکسی را خیلی دوست داری، توربافی یاد او بده. چون ممکن است تور ماهی‌گیر هم پاره شود. وقف یعنی ماهی نیست. ماهی‌گیری هم نیست، توربافی است. یعنی کار کلیدی است، نقشی در اقتصاد مقاومتی می‌تواند داشته باشد. الآن بنده که برای شما حدیث می‌خوانم بچه کجا هستم؟ بچه کاشان هستم. آب کاشان اخیراً چند سالی است که لوله‌کشی شده است، ولی قبلاً از آب انبارها بود. آب‌انبارها همه وقف بود. کاشان هم کویر است، آب را در آب انبار می‌کنند، یعنی بنده چند قرن قبل یک کسی آب انبار ساخته، آبی را وقف کرده، آن آبِ آب انبار در آب انبار رفته، بنده کاشان بودم خوردم و درس خواندم. حالا برای جمعیت ایران حدیث می‌خوانم. آن آقایی که آب انبار را وقف کرده، در حدیثی که امشب من برای شما می‌گویم، در ثوابش شریک است. چرا ما خودمان را شریک نمی‌کنیم؟ بیاییم خودمان را میلیاردی کنیم.

وی با بیان اینکه هرکسی می‌تواند میلیاردی شود، اظهار کرد: یک مثل بزنم فردی و میلیاردی. در رکوع نماز خم می‌شویم. سبحان الله، سبحان الله، سبحان الله! سمع الله لحمدی، این فردی می‌شود. یعنی خدا ستایش مرا می‌شنود. این می‌شود یک نفر! اما اگر گفتی: سمع الله لمن حمده! این من حمده میلیاردی می‌شود. یعنی خدا حمد همه حمدکنندگان را می‌شنود. چه انسان، چه جنی، چه ملک! سمع الله لحمدی فردی است. سمع الله لمن حمده، میلیاردی شد. ما می‌توانیم میلیاردی کنیم. همین صدقه که می‌دهی برای سلامتی من فردی است. برای دفع بلا از همه‌ موجودات میلیاردی است. آب می‌خورم، الحمدلله که آب خوردم، گنجشک و گربه هم تشنه می‌شود آب می‌خورد. اما اگر گفتی الحمدلله برای هر تشنه‌ای که سیراب شده، الحمدلله! یک الحمدلله هم بیشتر نمی‌گویی. اما میلیاردی کنیم. بیاییم پولدار و بی‌پول همه از این به بعد خودمان را میلیاردی کنیم. دعا که می‌کنیم بگوییم: پروردگارا کسانی که در این هیأت سینه زدند را ببخش و بیامرز. ای بی‌انصاف بگو: همه را بیامرز. حالا کسانی که در هیأت دیگر سینه زدند.

سازمان اوقاف، حافظ املاک موقوفه

 حجت‌الاسلام قرائتی وی با بیان اینکه وقف کار را از فرد به جمع بردن است، گفت: هیأت امنا حق دارند تغییر بدهند. باسمه تعالی نه! گاهی به افرادی می‌گویند: آقا! مالت را به اوقاف ندهی، می‌گیرد. اوقاف مال کسانی را می‌گیرد که تولیتش فسادی کرده است. مردم می‌روند می‌گویند: این متولی از این درآمد، از این عنوان، از این مُهر سوء استفاده کرده است. اگر متولی سوء استفاده کند و ثابت شود بله، آن هم می‌اندازند و مالش را می‌گیرند. اما تا مادامی که زمینی تولیت داشته باشد، چه خودش، چه نسلش، چه پسرش، ممکن است من یک چیزی را وقف کنم بگویم: تا خودم هستم، خود متولی. بعد هم پسران متولی. تا متولی دسته گل آب ندهد از او نمی‌گیرند. منتهی آن آقایی که اداره اوقاف تولیتش را گرفته هرجا می‌نشیند می‌گوید: آقا، مالت را به اوقاف ندهی، از شما می‌گیرد. دهها هزار موقوفه داریم متولی افرادی هستند. فقط اوقاف ثبت می‌کند. شما بچه‌دار که شدی اداره ثبت برای شما ثبت می‌کند. در چند جا هم ثبت می‌شود که دیگر فردا یک کسی نتواند بخورد. هم در وزارت کشور می‌رود، هم در اوقاف می‌رود. چند جا در کامپیوترها می‌رود که دیگر کسی نتواند قورت بدهد. اموالتان را ثبت بدهید... در وقف با یک عالم ربانی مشورت کنید. گاهی ممکن است چیزی را وقف کنیم که نیاز نباشد یا ضرورت نداشته باشد. بهترین وقف‌ها وقف برای نماز، وقف برای ازدواج، وقف برای تحصیل هست.

وی اذعان کرد: حرف آخر من است... من چون با کسی رودروایسی ندارم. من طوری حرف می‌زنم که اگر دو ساعت دیگر سکته کردم رو سفید باشم. بسم الله الرحمن الرحیم، تمام کسانی که در مغازه‌های اوقاف نشستند، همسایه‌هایی که می‌دانند زمین وقفی است و ایشان کم کرایه می‌دهد، همه باید نهی از منکر کنند. منکر فقط بی‌حجابی نیست. این حاج آقا هم منکر انجام می‌دهد و مال امام حسین(ع) را می‌دزدد.  به رفیقت، به پسرعمو و پسرخاله‌ات بگو: آقاجون! این مغازه شما وجداناً کرایه‌اش چقدر است. چرا حالا که برای امام حسین(ع) است کم می‌دهید. چرا کم می‌گذاری، کم فروشی با امام حسین(ع) برای چه؟ این لقمه حرام در نسلت چه خواهد کرد؟

حجت‌الاسلام قرائتی در پایان اظهار کرد: خدایا کسانی که در طول تاریخ وقف کردند به نفع اسلام و مسلمین، همه را با خدیجه و امیرالمؤمنین محشور بفرما. کسانی که الآن وضع مالی‌شان خوب است و می‌توانند یک گره باز کنند، خدایا پایشان دم مرگ است، پیر شدند ولی مال دارند، اینها را سخاوت و توفیق وقف مرحمت بفرما. آنهایی که وقف را می‌خورند اگر قابل هستند هدایت کن. آنهایی که وقف را می‌خورند، و دلشان و گوششان بدهکار نیست، خدایا به آبروی مظلومیت امام حسین، به امام حسین ظلم کردند، این هم به امام حسین ظلم می‌کند. او به خود امام حسین سنگ زد و سیلی زد، این به اموال امام حسین سیلی می‌زند. فرق نمی‌کنیم. ما کربلا باشیم یزیدی هستیم. شوخی نداریم! من از طرف اوقاف مأمور نیستم و کسی به من نگفته که این حرف‌ها را بزنم. من هیچ رابطه‌ای با اوقاف ندارم. هرچه گفتم از خودم گفتم و ترسیدم اگر نگویم، در قیامت به من بگویند: تو دوربین داشتی چرا نگفتی؟