نگاهی بر کارآمدی فیلترینگ شبکههای اجتماعی/ لزوم هوشمندی در مدیریت فرهنگی
کانون خبرنگاران نبأ: بحث کاهش آسیبهای شبکههای اجتماعی موبایل که امروزه رواج فراوانی یافته است، مدت زیادی است که در دستور کار مسئولان فرهنگی قرار دارد و یکی از سریعترین راهحلها پیشنهادی فیلترینگ هوشمند است؛ سؤال اینجاست که این موضوع تا چه میزان عملیاتی شده است.
به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، چنانکه میدانیم امروزه برنامههای شبکههای اجتماعی به پرکاربردترین ابزار اطلاعرسانی، تفریحی و سرگرمی تبدیل شدهاند؛ این برنامهها در کنار مزایا، آسیبهای فراوانی برای سلامت فردی و اجتماعی جامعه دارند. در گزارشات پیشین آن پرداختیم.
از اینرو معمولا سریعترین و راحتترین راهحلی که مسئولان میتوانند در پیش میگیرند جلوگیری از دسترسی کاربر از طریق فیلترینگ این شبکههاست. اساسا فیلترینگ محدود کردن فضای سایتها و وبگاههایی است که مسئولان سیاسی و فرهنگی یک کشور آنها را برای عموم مناسب نمیدانند.
از سوی دیگر بسیاری از افراد در جامعه از اقشار مختلف و سنین کم یا زیاد حداقل یکی از این برنامهها را بر روی تلفن همراه یا رایانه شخصی خود استفاده میکنند. البته این نرمافزارها هر کدام مزایای مختلفی دارند و افراد ممکن است به مقاصد مختلف از آنها بهره ببرند.
نرمافزارهای لاین، وایبر، واتس اپ، ایسنتاگرام و... برای اهداف مختلفی همچون گسترش ارتباطات یا اطلاعات و اهداف کاری و تجاری برای سرگرمی و بسیاری امور دیگر استفاده میکنند. لذا نمیتوان ماهیت یاریگر و تسهیلکننده این برنامهها را انکار کرد. این خصوصیات باعث شده که این نرمافزارها برای برخی تبدیل به عادات شود و یا حتی از آن بیشتر بخشی از زندگی روزانه افراد را در برگیرد.
این برنامههای اجتماعی مانند دیگر دستاوردهای تکنولوژی مزایای فراوانی برای بشر داشتهاند. شاید مهمترین دلیلی که در ابتدا به عنوان جذابیت مطرح میشود، رایگان بودن این ارتباطات است؛ در کنار آن این برنامهها دسترسی انسان را به جدیدترین اشکال اطلاعات چه از لحاظ چغرافیایی و چه از لحاظ زمانی تسهیل و تقریبا نامحدود کردهاند.
سرعت انتقال اطلاعات در این برنامهها بسیار بالا است. جلوههای دیداری و شنیداری این برنامهها از مزایای جذاب آنها است که روز به روز مخاطبانش را بیشتر میکند. مخاطبان هر روز با ولع بیشتر به استفاده از قسمتهای مختلف این برنامهها میپردازند، بدون آنکه حتی بدانند کمترین مشکلی که ممکن است برای آنها به وجود آورد اعتیاد بیش از حد آنها به استفاده این برنامهها است.
این عوامل در کنار هم باعث میشوند تا استفاده نادرست و افراطی از این برنامهها تبعات روحی و فکری منفی برای آن در بر داشته باشد که برای کاهش آن، اعمال فیلترینگ ممکن است سریعترین راهحل به نظر برسد.
مزایای اعمال فیلترینگ
مزایای زیر را برای اعمال فیلترینگ برشمردهاند:
|
جلوگیری از ضربههای اقتصادی به سازمانها و نهادها. |
|
ممانعت از افزایش سریع فسادهای اخلاقی |
|
کاهش سستی ایمان در جامعه |
|
جلوگیری از کلاهبرداریهای کلان اینترنتی |
|
ممانعت از گسترش اطلاعات غلط و نادرست |
|
پیشگیری از زیرسوال رفتن شخصیت اشخاص |
معایب اعمال فیلترینگ
در کنار این مزایا، فیلنرینگ معایبی دارند که برخی معایب آن را چنین برشمردهاند:
|
کندی سرعت اینترنت و اتلاف وقت کاربران و قشر تحصیل کرده میشود. |
|
تضعیف حوزهٔ فناوری اطلاعات و کاربردهای آن در بخش تجارت میشود. |
|
بی جهت فیلتـر شدن بسیاری از سایتهای علمی (مخصوصا پزشکی) میشود. |
|
از بین رفتن حرمت قانون و قبح قانون شکنی میشود. |
|
کاهش ارتباطات مفید در سطح جهانی میشود. |
|
صرف وقت و هزینههای بسیار زیاد میشود. |
|
استفادهی سود جویان برای کاهش امنیت اطلاعات میشود. |
|
گاهی از انتشار بعضی خبرهای واقعی و لازم برای جامعه جلوگیری میکند. |
فیلترینگ هوشمند
حسین بصیریان، مدرس و پژوهشگر حوزه ارتباطات در گفتگو با کانون نبأ در پاسخ به این پرسش که فیلترینگ هوشمند را در مورد شبکههای جتماعی چگونه و با چه مرز و محدودههایی میتوان تعریف کرد، گفت: فیلترینگ هوشمند شیوه آرمانی حراست و صیانت از فضای مجازی است. مزیت فیلترینگ هوشمند آن است که به جای اینکه یک آدرس، کاملاً فیلتر شود بخشی از «محتوای» صفحات آن را مسدود میکنند تا به طور کاملاً از دسترس خارج نشود.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا زمینه و امکانات کافی برای فیلترینگ هوشمند در ایران وجود دارد؟ عنوان کرد: اگر بتوانیم راهحلی پیدا کنیم که از منفعتهای این شبکهها استفاده کنیم و در عین حال جلوی ضررهای آن را بگیریم فکر نمیکنیم بر سر این مدل مسدودسازی اختلاف نظری وجود داشته باشد. چون همه معتقدند این روش مناسبی است. ولی ما کجا به اختلاف سلیقه میرسیم؟ در واقع در روش اجراست که دیدگاهها متفاوت میشود.
پژوهشگر حوزه ارتباطات افزود: یک دیدگاه مطرح میکند تا زمانیکه ما نتوانیم جلوی ضررها را به طور کامل بگیریم پس نباید اصلا اجازه داد که این شبکهها داخل کشور رونق پیدا کنند. منظور من از شبکه، شبکههای اجتماعی مجازی خارجی هستند نه داخلی. در مقابل، دیدگاه دیگر معتقد است که باید این شبکهها بهصورت آزاد در دسترس عموم قرار بگیرد و مردم فعالیت کنند و در ضمن به مرور زمان راهحلهایی پیدا کنیم و جلوی ضررهای آن را بگیریم. این دو دیدگاه کاملا متفاوت است.
وی با بیان اینکه متأسفانه هنوز جمعبندی واحدی وجود ندارد، تصریح کرد: این معضل کلید راهحلش در دست دولت است. به این دلیل که همواره، چه در این دولت، چه در دولتهای قبلی مجری فیلترینگ در کل کشور وزارت ارتباطات است. البته ما مجموعهای داریم که در حوزه سیاستگذاری تصمیم میگیرند. جاهایی مانند قوه محترم قضاییه و کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه، تشخیص میدهند که چه محتوایی مبتذل قلمداد شود.
بصیریان اظهار کرد: در این خصوص تردیدی وجود ندارد زیرا همه میدانند که چه محتوایی مجرمانه بهحساب میآید. با این حال، امر فیلترینگ در اختیار وزارت ارتباطات و دولتهاست. در یکی دوسالی که از عمر این دولت میگذرد، در این حوزهها تفاوت خاصی رخ نداده است. دلیلش این است که بیش از مسائل و دیدگاههای سیاسی، آنچه باید تاثیر بگذارد توان فنی بدنه اجرایی کشور ماست.
وی با بیان اینکه نیرو و بستر مناسب وجود ندارد، عنوان کرد: البته مشابه سیاستها و دیدگاههای ما در خصوص اینترنت در تمام کشورها وجود دارد یعنی خاص نظام جمهوری اسلامی ایران نیست ولی آنجا بهحدی ظریف و هوشمندانه این مسائل پیاده میشود که کاربر احساس نارضایتی ندارد.
پژوهشگر حوزه ارتباطات در پاسخ به این پرسش که آینده برنامههای اجتماعی در بین نسل آینده کاربران که قطعا نسلی با زندگی مدرنتر خواهد بود، چگونه پیش بینی میکنید؟ پاسخ داد: مشکل ما این است که در تجربه ایرانی ضرورت داشتن هویت واقعی، در فضای مجازی به عنوان یک عنصر کلیدی مورد توجه قرار نگرفته است. نمونههایی از این ناشناس بودن و عدم رعایت اخلاق را در حوزه شبکههای اجتماعی شاهد هستیم.
وی با بیان اینکه ما کمتر به هویت ملی و حقیقیمان توجه کردهایم، گفت: در همه کشورهای در حال توسعه این اجبار نه از جنبه امنیت، بلکه از جنبهای فرهنگی و اجتماعی، کپی رایت، خدمترسانی و خدمتگرفتن اِعمال میشود. در مورد شبکههای اجتماعی هم، اینجا نمیشود رها کرد و یا در برابرش مقاومت شدید کرد. پس لازم است «بهرهمندی مدیریت شده و عاقلانه» کرد و این امر، مستلزم روابط صحیح بین کاربران و سیاستگذاران است.
بصیریان افزود: بهترین راه این است که برخورد فعال داشته باشیم و بتوانید تحولات آینده را پیشبینی کنیم تا خودمان را با آن نوع سرویس و محتواها و نیازهای درحال ظهور منطبق، و زودتر از نمونههای خارجی آنها را در داخل کشور (با اپلیکیشنها و سرورهای داخلی) عرضه کنیم.
وی با تأکید بر اینکه قوانین بازدارنده کنونی جوابگوی ذایقه نسلهای آینده برای دسترسی به سواد و تکنولوژی ارتباطی نخواهد بود، گفت: کاربران مسلح به سواد رسانهای همیشه راهی برای رسیدن به آنچه دلخواهشان است، مییابند.
* گزارش از بدریه جوکاری
