باغ عمارت‌های بیرجند جلوگاه هنر ایرانی ـ اسلامی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی،آن گاه که در دل یک باغ زیبا و با شکوه عمارتی ساخته می‌شود که در ساخت آن هنر ایرانی ـ اسلامی جلوه گری می‌کند، بی شک مشاهده آن تحسین بینندگان را بر می‌انگیزد. از این باغ عمارت ها در بیرجند کم نیست که معرفی آن‌ها خالی از لطف نخواهد بود.
باغ عمارت اکبریه میراث جهانی یونسکو
مهمترین نکته ای که در باب باغ عمارت اکبریه می توان گفت این است که این باغ و عمارت زیبا در سال 1378 در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و در سال 2011 میلادی به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
این مجموعه شامل چند عمارت است که قدیمی‎ترین آن مربوط به عمارت حشمت الملک در منتهی الیه شرقی، که شامل دو طبقه است می‎باشد. طبقه همکف که دارای دو دالان و راهرو نسبتا طویل است و ارتباط میان سه بخش مهم مجموعه، یعنی باغ اصلی، باغ جنوبی و اصطبل را برقرار می‎کند.
عمارت مرکزی در جبهة غربی و با عملکرد تشریفات و پذیرایی از مهمانان که تقریبا به عنوان هسته مرکزی باغ به حساب می‎آید از تزیینات و چشم‎انداز بسیار عالی برخوردار است. این کوشک در دو طبقه ساخته شده است که دارای تزیینات منبت، مشبک و نیز ارسی با شیشه‎های رنگی، تزیینات گچی با طرحهای اسلیمی و هندسی می‎باشد. وجود درختان بلند قامت کاج در دو طرف خیابان و نیز خیابانهای منتهی به خیابان اصلی عمارت مرکزی بر‌ زیبایی و طراوات باغ و نمای آن افزوده است.
 باغ جنوبی واقع در جبهة جنوبی و کوچکتر از باغ شمالی است. این باغ بوسیلة فضاهایی چون فضاهای خدماتی، عمارت مرکزی و دیواره غربی اصطبل احاطه شده است. یکی از عناصر مهم، استخر نسبتا بزرگ با طرح مربع است که بخش عمده فضای باغ را به خود اختصاص داده است. استخر در وسط دارای سکویی مربع شکل است.
درختان موجود در این باغ شامل کاج، انار و توت می‎باشد و گوشه‎هایی از باغ گلهای تاج خروس به چشم می‎خورد. از جبهة جنوبی این باغ ورودی به روستای اکبریه تعبیه شده است که با گسترش شهر بیرجند اکنون داخل محدوده شهر بیرجند قرار گرفته است.
 باغ عمارت شوکت آباد و هنرمندی معماران دوره قاجاریه
باغ بزرگ و میوه‌دار شوکت آباد و عمارت زیبای وسط آن که هنرمندی معماران دوره قاجاریه را نشان می‌دهد در ۵ کیلومتری شرق بیرجند قرار دارد. از نظر معماری فضاهای احداث شده در باغ و عمارت شوکت آباد دارای ویژگی‌های خاصی هستند که در دیگر نمونه‌های مشابه آن کمتر می‌توان یافت بطوری‌که فضا سازی در این باغ با هماهنگی خاصی انجام پذیرفته است که بیانگر وجود طرح و نقشه از فبل تعیین شده برای ساخت بنا می‌باشد. این مجموعه نیز همانند سایر مجموعه‌ها شامل بخش‌های متعددی است که هر بخش تزئینات خاص خود را دارد، از جمله حوض‌خانه که دارای بیشترین ویژگی‌های معماری و تزئینی است. این قسمت دارای گنبدی بزرگ است که در مرکز آن یک کلاه فرنگی با پنجره‌هایی که از طریق آن بخشی از نور حوضخانه تامین شده تعبیه شده است.
محوطه‌سازی باغ از نقطه نظر درختان و فرم به صورت منظم و دارای مسیرهای ارتباطی به طرف همدیگر است که تقاطع‌هایی را نیز در آن به وجود آورده و این بخش‌ها را گل‌هایی زینت می‌دهند که در حاشیه این مسیرها چشم‌نوازی می‌کند.
وجود یک استخر و کانال‌های متعدد که آبیاری درختان تسهیل گردد موجب شه درختان میوه موجود در این ومحوطه شامل انار، سیب ، انگور ، گلابی درختان تزئینی به ثمر رسد.  
باغ عمارت رحیم آباد و معماری ممتاز و ویژه
باغ و عمارت رحیم آباد به دلیل خصوصیات ویژه معماری و تزئینی در باغ‌های ایرانی جایگاه ویژه ای دارد.  این باغ دارای دو درب ورودی است. که فضای دسترسی به داخل از همین دو درب میسر می‌باشد. مجموعه تاریخی رحیم آباد شامل حصار برج های نگهبانی، باغ، عمارت اصلی، حوض‌خانه، عمارت کلاه فرنگی ، اصطبل و فضاهای خدماتی می‌باشد.
همچنین این عمارت دارای طاق‌نماهای تزئینی و تزئینات رسمی بندی می‌باشد. قدمت این بنا حداقل به دوره زندیه بر می‌گردد. در مرکز باغ عمارتی ساخته شده که ویژگی‌های معماری آن تداعی کننده نوع معماری اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی است. در بنای عمارت تزئیناتی شامل قرنیزهای گچی که البته به عنوان سرستون نیز محسوب می‌شود به چشم می‌خورد. نقشه بنا به گونه ای طراحی شده که با تعبیه درهای متعدد ، دستیابی به فضاهای گوناگون به راحتی صورت می‌گیرد.
در مقابل عمارت، استخری در وسط خیابان اصلی باغ واقع شده است. باغ دارای دو خیابان اصلی است که عمارت مرکزی در مرکز تقاطع این دو خیابان قرار دارد. درختان باغ عمدتا شامل کاج، سپیدار و درختانی چون زردآلو  و زرشک است.
 باغ و کوشک امیرآباد
باغ و کوشک امیرآباد در غرب شهر بیرجند در روستایی به همین نام امیرآباد در حاشیه‌ی جاده‌ی بیرجند به خوسف و در فاصله‌ی ۵ کیلومتری شهر بیرجند قرار دارد. کوشک امیرآباد دو طبقه است که در طبقه‌ی اول دو ایوان با ستون‌های متفاوت در دو ضلع شرقی و غربی بنا نظر هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند.
این بنا، دارای پلان ۸ ضلعی است و ورودی آن در ضلع شرقی قرار دارد، پس از ورودی فضای پلکان که به طبقه‌ی فوقانی راه دارد قرار گرفت است.
در امتداد ورودی، دالانی است که به یک حوض‌خانه در بخش مرکزی بنا منتهی می‌شود. طبقه‌ی فوقانی دارای یک شاه‌نشین با پلان چلیپایی است که دارای درگاه‌ها و پنجره‌هایی با طاق نیم دایره است. نمای کوشک، تزئینات آجری از نوع هندسی دارد.