آوینی؛ شهیدی که گفتمان انقلاب را در عرصه فرهنگ و هنر جاری ساخت

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، سالروز شهادت سیدمرتضی آوینی در تقویم رسمی کشور به روز «هنر انقلاب اسلامی» نام‌گذاری شده و از 20 تا 27 فروردین‌ماه جاری به‌عنوان هفته «هنر انقلاب» یاد می‌شود.

تلاقی نام مرتضی آوینی با هنر انقلاب در این است که آوینی گفتمان انقلاب اسلامی را در عرصه فرهنگ و هنر جاری و ساری ساخت و بین هنر و انقلاب، انقلابی به پا کرد.

شهید آوینی نه‌تنها آثار ارزشمندی را در باره رشادت‌های رزمندگان هشت سال جنگ تحمیلی به تصویر کشیده، بلکه آثار او همواره مورد توجه ویژه مخاطبان داخلی و خارجی بوده است.

شهید آوینی در ارتباط با هنر و تعهد بر این باور بود که هنرمند باید از «غرض‌اندیشی» آزاد باشد، اما در عین حال هنر عین تعهد اجتماعی است چراکه وجود انسان عین تعهد است و هنر نیز به مشابه جلوه انسان نمی‌تواند از تعهد فارغ باشد.

تلاش‌های شهید مرتضی آوینی در زمینه مستندسازی و رسیدن به شیوه خاصی از مستند که هم به واقعیت وفادار باشد و هم دغدغه‌های دینی و اجتماعی سازنده‌اش را نشان دهد قابل توجه است، مستندهای او که در دهه 60 و 70 تولید و پخش شدند بیشتر درباره جنگ بودند. او در مجموعه مستندهای «روایت فتح» با آزمون و خطا تلاش کرد شیوه بیانی و ساختاری خود را پیدا کند.

یادآور می‌شود، شهید سید مرتضی آوینی در شهریور سال 1326 در شهر ری متولد شد تحصیلات ابتدایی و متوسطه‌ی خود را در شهرهای زنجان، کرمان و تهران به پایان رساند و سپس به‌عنوان دانش‌جوی معماری وارد دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد او از کودکی با هنر انس داشت؛ شعر می‌سرود داستان و مقاله می‌نوشت و نقاشی می‌کرد تحصیلات دانشگاهی‌اش را نیز در رشته‌ای به انجام رساند که به طبع هنری او سازگار بود ولی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی معماری را کنار گذاشت و به اقتضای ضرورت‌های انقلاب به فیلم‌سازی پرداخت.

شهید آوینی فیلم‌سازی را در اوایل پیروزی انقلاب با ساختن چند مجموعه درباره‌ی غائله‌ی گنبد (مجموعه‌ی شش روز در ترکمن صحرا)، سیل خوزستان و ظلم خوانین(مجموعه‌ی مستند خان گزیده‌ها) آغاز کرد.

گروه جهاد اولین گروهی بود که بلافاصله بعد از شروع جنگ به جبهه رفت دو تن از اعضای گروه در همان روزهای او جنگ در قصر شیرین اسیر شدند و نفر سوم، در حالی که تیر به شانه‌اش خورده بود، از حلقه‌ی محاصره گریخت. گروه بار دیگر تشکل یافت و در روزهای محاصره‌ی خرمشهر برای تهیه‌ی فیلم وارد این شهر شد.

مجموعه‌ی یازده قسمتی «حقیقت» کار بعدی گروه محسوب می‌شد که یکی از هدف‌های آن ترسیم علل سقوط خرمشهر بود.

کار گروه جهاد در جبهه‌ها ادامه یافت و با شروع عملیات والفجر هشت، شکل کاملاً منسجم و به هم پیوسته‌ای پیدا کرد آغاز تهیه‌ی مجموعه‌ی زیبا و ماندگار روایت فتح که بعد از این عملیات تا پایان جنگ به‌طور منظم از تلویزیون پخش شد به همان ایام بازمی‌گردد. شهید آوینی درباره‌ی انگیزه‌ی گروه جهاد در ساختن این مجموعه که نزدیک به هفتاد برنامه است چنین می‌گوید: «انگیزش درونی هنرمندانی که در واحد تلویزیونی جهاد سازندگی جمع آمده بودند آن‌ها را به جبهه‌های دفاع مقدس می‌کشاند وظایف و تعهدات اداری».

اواخر سال 1370 «موسسه‌ی فرهنگی روایت فتح» به فرمان مقام معظم رهبری تاسیس شد تا به کار فیلم‌سازی مستند و سینمایی درباره‌ی دفاع مقدس بپردازد و تهیه‌ی مجموعه‌ی روایت فتح را که بعد از پذیرش قطع‌نامه رها شده بود ادامه دهد.

شهید آوینی و گروه فیلم‌برداران روایت فتح سفر به مناطق جنگی را از سر گرفتند و طی مدتی کم‌تر از یک سال کار تهیه‌ی شش برنامه از مجموعه‌ی ده قسمتی «شهری در آسمان» را به پایان رساندند و مقدمات تهیه‌ مجموعه‌های دیگری را درباره‌ آبادان، سوسنگرد، هویزه و فکه تدارک دیدند.

شهری در آسمان که به واقعه‌ محاصره، سقوط و باز پس‌گیری خرمشهر می‌پرداخت در ماه‌های آخر حیات زمینی شهید آوینی از تلویزیون پخش شد، اما برنامه‌ وی برای تکمیل این مجموعه و ساختن مجموعه‌های دیگر با شهادتش در روز جمعه، بیستم فروردین‌ماه 1372 در قتلگاه فکه ناتمام ماند.