فصلی برای عاشقی
گروه اجتماعی: اعتکاف در آموزههای قرآنی از اهمیت خاصی برخوردار است و از آن به عنوان راهی برای تقوا یاد شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، بیگمان تقوا محوریترین و کلیدیترین واژه در فرهنگ قرآن و ادبیات اسلامی است. به سخن دیگر تقوا در فرهنگ قرآن نمود عینی توحید محض در انسان و نمایش همه باورها و اندیشهها و اعمال صالح و پاکی است که انسان را به خدا میرساند. از این روست که تقوا هدف هر مؤمنی است که میکوشد تا به کمال مطلق دست یابد و به او تقرب جوید و از کمالات آن بهرهمند شود.
راههای رسیدن به تقوا همان چیزی است که در قرآن به صراط مستقیم و راه راست از آن یاد شده است. صراط مستقیم تمام آموزههای وحیانی است که از سوی خداوند به بشر برای هدایت و رسیدن به خدا مطرح شده است.
از این رو، مجموعه آموزههای دین را میبایست، راهی به سوی تقوا دانست. با این همه برخی از این آموزههای دینی به دلایلی از برتری و خصوصیات ویژهای برخوردار است که موجب شده تا بر آنها تأکید بیشتری شود. از جمله در قرآن نماز و روزه و انفاق به عنوان کوتاهترین، بهترین و آسانترین راه رسیدن به تقوا شمرده شده است.
از دیگر راههایی که مورد تاکید ویژه قرار گرفته است، اعتکاف است. در این نوشتار به بررسی این راه در آموزههای قرآنی پرداخته میشود.
چیستی اعتکاف
اعتکاف و عکوف در واژهشناسی تازی به معنای مواظبت و ایستادگی بر چیزی و یا مکانی است.( لسان العرب؛ ابن منظور ) و عاکف و معتکف به معنای اقامت کننده است که در برخی آیات( مانند آیه 138 سوره اعراف ) به همین معنا اقامت کننده به کار رفته است.
در اصطلاح شرعی اعتکاف به معنای ماندن و اقامت کردن در مسجد به قصد قربت همراه با مراعات برخی احکام و شرایط است که از مهمترین آنها روزه و عدم خروج از مسجد مگر به ضرورت است.
پیشینه اعتکاف
در گزارش قرآن اعتکاف را از اموری دانسته که پیش از این نیز در میان پیامبران و شرایع پیشین نیز وجود داشته است. قرآن گزارش میکند که خداوند به حضرت ابراهیم(ع) پس از بنیانگذاری کعبه دستور میدهد تا آن را برای طواف کنندگان و معتکفان آماده سازد: وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ أَنْ طَهِّرَا بَیْتِىَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاکِفِینَ ؛ از ابراهیم و اسماعیل پیمان گرفتیم تا خانه خدا(کعبه) را برای طواف کنندگان و معتکفان پاک و تطهیر نمایند». بقره/ 125
این آیات به خوبی مینماید که این سنت ابراهیمی است و اگر نگوییم که پیش از این نیز به طرقی وجود داشته است ؛ چنانکه در برخی روایات آمده است که پیش از این خانه خدا وجود داشته و در توفان نوح آسیب دیده و حضرت ابراهیم (ع) به بازسازی آن اقدام کرده است، بنابراین میتوان تصور کرد که اعمالی مشابه اعتکاف و طواف در این خانه انجام میشده است. با این همه دست کم این حکم را میتوان از احکام شریعت ابراهیمی بر شمرد که خود آن حضرت(ع) آغازگر آن بوده است.
در برخی از گزارش های قرآنی سخن از اعتکاف حضرت زکریا(ع) و حضرت مریم (س) در مسجد اقصی و معبد عظیم اورشیلم حکایت میکند. به نظر می رسد که امر روزه و اعتکاف در گذشته به عنوان یک سنت ابراهیمی در میان شرایع وجود داشته و حضرت موسی(ع) آن را تایید و تاکید کرده است.
اهمیت اعتکاف
اعتکاف در آموزههای قرآنی از اهمیت خاصی برخوردار است و از آن به عنوان راهی برای تقوا یاد شده است . خداوند در آیه 187 سوره بقره میفرماید: وَلاَ تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاکِفُونَ فِىَ الْمَسَاجِدِ تِلْکَ حُدُودُ اللهِ فَلاَ تَقْرَبُوهَا کَذَلِکَ یُبَیِّنُ اللهُ آیَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ؛ و در حالى که در مساجد به اعتکاف پرداخته اید، با زنان آمیزش نکنید. این، مرزهاى الهى است، پس به آن نزدیک نشوید! خداوند، این چنین آیات خود را براى مردم روشن مىسازد، باشد که پرهیزگار گردند.
از آیه 125 سوره بقره بر میآید که مکان اصلی و یا به عبارت دیگر بهترین مکان برای اعتکاف مجاورت کعبه و مسجد است؛ زیرا اعتکاف دست کم از سنتها و آئینهای شریعت ابراهیمی است و خداوند در این آیه به خوبی و روشنی بیان میکند که هدف از بازسازی و یا ساخت خانه خدا برگزاری مراسم اعتکاف و طواف است.
از دیگر مراکزی که برای اعتکاف معرفی میشود مساجد هستند. در آیات قرآن تفاوتی میان مسجدی با مسجد دیگر نهاده نشده است و همه مساجد از یک ارزش و اعتبار برخوردارند. به این معنا که جز کعبه و خانه خدا که برای کار طواف و اعتکاف ساخته شده و مأموریت و کارویژه اساسی آن قلمداد شده است، دیگر مساجد از ارزش یکسانی برخوردارند و شخص میتواند در هر مسجدی از مساجد اعتکاف کند.
با توجه به آیه 187 سوره بقره که میفرماید زنان در زمانی که در مساجد معتکف هستید مباشرت و نزدیکی نکنید. این حدود و قوانین مشخص خداوندی است و به این حدود و خطوط قرمز نزدیک نشوید و تجاوز نکنید، در حقیقت با تأکید بر این که اعتکاف در مساجد حکم و حدود الهی است نشان میدهد که تنها مکانی که مجاز به اعتکاف در آن هستند، مسجد است و اماکن دیگر نمیتواند مرکزی برای اعتکاف باشد.
از احکام اعتکاف که در این آیه به صراحت از آن سخن به میان آمده است دوری از زنان در هنگامه اعتکاف است و این که جواز جنسی در این زمان برداشته شده و شخص معتکف نمیتواند در این مدتی که معتکف است به روابط جنسی خود را ادامه دهد.
از دیگر احکام اعتکاف که در آیات قرآنی بیان شده است، روزه است. خداوند میفرماید: سپس روزه را تا هنگام شب ادامه داده و به تمام رسانید، بنابراین از مهمترین و اساسیترین ویژگیها و احکام اعتکاف میتوان به حرمت آمیزش جنسی در حال اعتکاف ، وجوب روزه ، اعتکاف در مسجد و حرمت تعدی و تجاوز به حدود الهی و احکام خاص اعتکاف اشاره کرد.
به هر حال اعتکاف اگر با شرایط خود و به صورت دقیق انجام پذیرد، میتواند بستری مناسب برای رسیدن به تقوای الهی باشد.
