ضرورت طراحی مدل در حوزه اخلاق پرستاری/ بیان مقام والای پرستار در حدیث پیامبر(ص)

به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا)، سومین کنگره اخلاق پرستاری گرامیداشت مقام حضرت زینب کبری(ص) و اسوه اخلاق امروز چهارشنبه 16 اردیبهشت ماه، با حضور محمود خدا دوست معاون طب سنتی و اسلامی و محمد میرزا بیگی معاون پرستاری وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در دانشکده پرستاری و مامائی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی برگزار شد.

در ابتدای این نشست عباس عباس‌زاده رئیس دانشکده پرستاری و مامائی ضمن قرائت پیام وزیر بهداشت به جایگاه پرستاری در ایران پرداخت و عنوان کرد: امسال صدمین سالگرد آغاز دوره پرستاری آکادمیک در ایران است در طول این صد سال همواره بزرگان و پیشکسوتانی تلاش کردند که ما به جایگاه رفیعی در حوزه پرستاری برسیم.

وی افزود: در سال‌های اخیر شتاب بسیاری را به خود گرفته است که یکی از دلایل آن وجود مباحث اخلاقی در این حوزه و همچنین توجه به بیانات مقام معظم رهبری مبنی بر آموزش اخلاق پرستاری است.

عباس‌زاده در ادامه اظهار کرد: اولین کنگره اخلاق پرستاری پس از بیانات رهبر معظم انقلاب برگزار شد که در آن فضای مناسبی برای حضور دانشجویان پرستاری و مامائی ایجاد شد.

وی اظهار کرد: امروزه گفتمان ایثار و فداکاری در شغل پرستاری به گفتمان علمی تبدیل شده است و در واقع می‌توان گفت گفتمان علمی نیز به گفتمان‌های رایج در پرستاری اضافه شده است. یکی از این مباحث علمی بحث اخلاق در پرستاری است که در همه دروس پرستاری در دانشگاه‌های علوم پزشکی وارد مباحث درسی شده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ادامه داد: باید در حوزه اخلاق پرستاری مدلی بدست آوریم که به رفتار مناسب خانواده بزرگ پزشکی و پرستاری منجر شود.

اگر بخواهیم به سلامت معنوی دست یابیم راهی جز پیمودن مسیر اخلاق نداریم

وی تاکید کرد: حداقل انتظاری که باید برآورده شود جلب رضایت مردم و حداکثر آن رسیدن به سلامت معنوی است، اگر بخواهیم به سلامت معنوی دست یابیم راهی جز پیمودن مسیر اخلاق نداریم در واقع سلامت معنوی از مسیر اخلاق عبور می‌کند.

در ادامه این کنگره محمود عباسی، رئیس مرکز اخلاق و حقوق دانشگاه شهید بهشتی نیز با تاکید به رسیدن  سلامت معنوی در اخلاق پرستاری عنوان کرد: اگر می‌گویم طبابت امر مقدس است از آموزه‌های اخلاقی و دینی خود بهره می‌گیریم.

وی افزود: پرستاری شغل ایثار گونه و اخلاقی است واژه پرستار از پرسیدن آمده و به معنای غمخوار و محافظ است، کسی که از تمام وجود خود برای معبود می‌گذرد.

عباسی ادامه داد: پرستاری در اسلام به ویژه احکام قرآن بسیار برجسته و عالی توصیف شده است رأفت و محبت بهترین لغتی است که برای یک پرستار عنوان شده است.

وی با بیان حدیثی از پیامبر اکرم(ص) در رابطه با مقام پرستار اظهار کرد: «آن کس که به پرستاری بیماری یک روز و یک شب را بیدار بماند خداوند او را با حضرت ابراهیم(ع) محشور می‌دارد»

عباسی ادامه داد: امام صادق(ع) نیز تاکید می‌کند آن کسی که از وظیفه خود در قبال درمان مجروح، سرباز زند شریک مجروح شدن اوست.

وی بیان کرد: بحث‌های زیادی در حوزه اخلاق پرستاری وجود دارد که مباحث فقه و اصول پرستاری را به اذهان متبادر می‌کند، اخلاق پرستاری شاخه‌ای از اخلاق انسانی است که به مجموعه‌ای از رفتارها و کردارهای انسانی و حرفه‌ای مورد انتظار در پرستاران گفته می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با اشاره به روحیه آسیب پذیر بیماران گفت: با توجه به اینکه پرستاران ارتباط زیاد و رو در رویی با بیمار دارند باید توجه کنند که بیماران انسان‌ها آسیب‌پذیر بوده  و آنها مسئول اصلی سلامت آنها هستند.

وی تاکید کرد: اخلاق پزشکی یعنی اخلاق در تمامی حوزه‌های پزشکی و برای اینکه بتوانیم اخلاق را در جامعه گسترش دهیم باید هر چه بیشتر خود آن را به کار ببریم.

وی خاطر نشان کرد: مفاهیم اخلاق پرستاری از ارتباط، حمایت، مراقبت، همکاری با بیمار، پاسخگویی و مسئولیت شناسی است که در تمامی حالات باید مورد توجه قرار گرفته و برای حمایت از حقوق بیمار در سیستم بهداشتی و درمانی وارد شده و این نکات را مد نظر قرار دهند.

محمود خدا دوست معاون طب سنتی و اسلامی وزارت بهداشت نیز طی سخنانی به سیری از اخلاق و آداب پزشکی در سیره پزشکی نیاکان پرداخت و عنوان کرد: در سیره پزشکی نیاکان اخلاق پزشکی برای شاغلان حرف پزشکی برجسته بوده و به صورت عام همه آن کسانی را که در حوزه سلامت خدمات ارائه می‌دادند را شامل می‌شد.

وی افزود: رویکرد حکمای ایرانی به جایگاه پزشک و وابستگان پزشک به مباحث اخلاقی و قانون بایدها و نبایدها برمی‌گردد.

وی تصریح کرد: اگر قانون و ضابطه‌ای برای یک چیز وجود داشته باشد نباید هرگز در انجام آن تاخیر کنیم قانون از هر چیزی بالاتر است قانون خود از فقه ریشه می‌گیرد یعنی فقه از قانون بالاتر است این در حالی است که تنها اخلاق است که در مرتبه والاتری از فقه قرار می‌گیرد.

تقوا و خیر خواهی پیشه کنید

خداد‌دوست عنوان کرد: هر کسی که به کار پزشکی مشغول است باید تقوا و خیر خواهی پیشه کند و نهایت کوشش خود را برای ارائه صحیح‌ترین و منطقی‌ترین خدمات پزشکی به کار گیرد.

وی ادامه داد: ما و دین ما برای انسان جایگاه ملکوتی در نظر گرفته است نماد پزشکی در ایران باستان، سیمرغ و بیماری مار بوده است جایگاه سیمرغ در واقع همان جایگاه جبرئیل است و این یعنی اینکه جایگاه پزشکی همان جایگاه جبرئیل امین و کسی است که درد و رنج را دور می‌کند.

وی ادامه داد:حال که جایگاه پزشکی و پرستاری جبرئیلی است و جایگاه انسان ملکوتی است بحث اخلاق مطرح می‌شود از سوی دیگر طبیعت یک قوه لایتغیر کوچک شده قدرت خداوند در آدم است در وجود هر آدمی که به آن می‌خواهیم خدمت کنیم جلوه‌ای از فیض الهی در آن است. لذا وقتی قرار است به یک انسان خدمت شود باید این سه جایگاه را در نظر بگیریم.

خداوند شافی است/ هنگام طبابت، یک طبیب نباید خود را عامل اصلی سلامت بداند

وی خاطر نشان کرد: حکمای ایرانی در طول تاریخ به مراتب نفس و آداب طبابت سر و کار داشتند آنها پیش نیاز طبابت را ادب دانستند؛ حکیم اهوازی در قرن چهارم پند نامه‌ای پزشکی می‌نویسد و در آن می‌گوید پزشک باید پاک، پاکیش و خدا پرست باشد و در حین درمان تدبیر و خرد را برای سعادت بیمار در نظر گیرد. همچنین حکمای دیگری تاکید کردند که هنگام طبابت، یک طبیب نباید خود را عامل اصلی سلامت بداند بلکه باید همیشه خداوند را شافی بدانند.

خدا دوست یادآور شد: در نظر گرفتن شافی حقیقی، ستایش از استاد، عدم تحقیر بیمار، حسن خلق، حفظ اسرار تحقیق و پژوهش باید در اصول اخلاقی یک پزشک و یک پرستار در نظر گرفته شود.

همچنین در ادامه، حجت‌الاسلام و المسلمین محمد جواد ابوالقاسمی عضو هیئت علمی سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی نیز در این نشست توجه به سلامت معنوی را منجر به تعالی انسان در تمامی امور دانست.

سلامت معنوی از قلب انسان نشأت می‌گیرد

وی کانون سلامت معنوی را قلب انسان و آنچه که به روح و نفس شناخته می‌شود، دانست و اظهار کرد: اگر به دنبال سلامت معنوی در جامعه هستیم باید به تقویت روح، قلب و روان انسان توجه داشته باشیم. حال با توجه به آنچه مطرح شد باید بگوییم سلامت معنوی از قلب انسان نشأت می‌گیرد.

وی ادامه داد: گاه یک پرستار در دل شب و حین رسیدگی به بیماران ممکن است به مرحله‌ای از معنویت برسد که هیچ عالمی تا کنون به آن نرسیده و این به دلیل سلامت معنوی او رخ داده است.

ابوالقاسمی خاطرنشان کرد: پرستاران و طبیبانی که دارای سلامت معنوی هستند  و اعمالشان خدمت به خلق است موجب قرب به خداوند می‌شوند و همان طور که می‌دانیم کوتاهترین راه رسیدن به خدا جلب رضایت خلق الله و نشاندن لبخند بر لب مردم است. شاخصه یک پرستار حلم و بردباری اوست و این همان چیزی است که پیامبر فرمود که خداوند چنان اجر بالای چون محشور شدن با ابراهیم خلیل‌الله را نصیب او می‌کند.