فرصت پرواز را از دست ندهیم/ فضیلتهای ماه رمضان از منظر قرآن و معصومین
گروه اندیشه: رمضان پرفضیلتترین و بهترین ماه خدا برای اوج بندگی، عبادت و عبودیت انسانهاست و به بیان دیگر این ماه، ماهترین ماه خداست که درهای رحمت فراختر از هر زمان دیگری به روی بندگان گشوده میشود تا حتی جاماندگان نیز فرصت پرواز دوباره داشته باشند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان شرقی، رمضان در لغت از «رمض»، به معنی داغی سنگ در اثر شدت حرارت تابش خورشید و به معنی شدت گرما است. چون در این ماه گناهان انسان از سوی خداوند متعال بخشیده می شود، به این ماه مبارک، «رمضان» گفته اند. پیامبر اکرم (ص) فرمودند نام این ماه رمضان گذاشته شده، زیرا گناهان را میسوزاند و یکی از نامهای خداوند نیز رمضان است. به سخن دیگر، پس فلسفه اصلی روزه و روزه داری در ماه مبارک رمضان همان تقویت تقوای الهی و ایجاد رابطه بین بنده و خالق است.
چرا روزه می گیریم؟
حال فلسفه روزه در اسلام و سایر ادیان در ماه مبارک رمضان چیست؟ چرا روزه واجب شد؟ فایده روزه برای انسانها چیست؟ و چرا باید روزه گرفت؟ چرا خداوند متعال ماه رمضان را ماه مبارکی خوانده است. شب قدر کدام شب ماه رمضان است. چرا قرآن در ماه رمضان نازل شده است؟ و بسیاری از سوالات دیگر که در این زمینه مطرح بوده که به یقین در صورت پرداختن به این گونه مسائل و پاسخ به این پرسشها است که می توان در مسیر درست هدایت شد، چرا که با شناخت ارزش و اهمیت روزه، بهتر می توان در ایجاد انگیزه برای به جای آوردن یکی از فرایض و واجبات الهی شد و اگر شبهاتی هم در این راستا وجود داشت به آن پاسخ گفت.
بنابراین آنچه در این زمینه اهمیت دارد اینکه، روزه در همه ادیان پیشین وجود داشته است. بر این اساس، دین مقدس اسلام و سایر ادیان جایگاه ویژه ای را برای روزه و روزه داری قائل می باشند، به طوری که حتی در این خصوص در قرآن کریم در آیه 183 سوره بقره بر این موضوع تاکید شده است. «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ؛ اى کسانى که ایمان آوردهاید روزه بر شما مقرر شده است همان گونه که بر کسانى که پیش از شما بودند، مقرر شده بود، باشد که پرهیزگارى کنید. »
رمضان، بهار قرآن
از سوی دیگر، رمضان تنها ماهی است که خداوند متعال از آن در قرآن نام برده است. در قرآن، مستقیماً به کسانی که ایمان آوردهاند دستور داده شده که در این ماه روزه بگیرند. به طوری که در این خصوص هم در سوره بقره، آیه 185 بر اهمیت آن تاکید شده است. «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَمَن کَانَ مَرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ یُرِیدُ اللّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلاَ یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَلِتُکْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَلِتُکَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ. ماه رمضان، همان ماه است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است،کتابى که مردم را راهبر و متضمن دلایل آشکار هدایت و میزان تشخیص حق از باطل است پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد و کسى که بیمار یا در سفر است، باید به شماره آن تعدادى از روزهاى دیگر را روزه بدارد خدا براى شما آسانى مىخواهد و براى شما دشوارى نمىخواهد تا شماره مقرر را تکمیل کنید و خدا را به پاس آنکه رهنمونیتان کرده است به بزرگى بستایید و باشد که شکرگزارى کنید. »
روزه، کلاس کسب تقوا است
شکی نیست که هدف روزه تقواست. آنچه در این راستا حائز اهمیت است، اینکه روزه، روح تقوا و پرهیزگارى را در انسان پرورش مى دهد و مایه پاکى درون مى شد که در آیه 184 سوره بقره از مسلمانان خواسته شده به نحو احسن این فریضه الهی را بجای آورند: «أَیَّامًا مَّعْدُودَاتٍ فَمَن کَانَ مِنکُم مَّرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِینَ یُطِیقُونَهُ فِدْیَةٌ طَعَامُ مِسْکِینٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَیْرًا فَهُوَ خَیْرٌ لَّهُ وَأَن تَصُومُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ. روزه در روزهاى معدودى، بر شما مقرر شده است، ولى هر کس از شما بیمار یا در سفر باشد، به همان شماره تعدادى از روزهاى دیگر را روزه بدارد و بر کسانى که روزه طاقتفرساست کفارهاى است که خوراک دادن به بینوایى است و هر کس به میل خود بیشتر نیکى کند پس آن براى او بهتر است و اگر بدانید روزه گرفتن براى شما بهتر است.»
نا گفته نماند، در حقیقت بزرگترین فلسفه روزه اثر روحانی و معنوی آن بوده که در این راستا هم در قرآن و در احادیث مختلف دیگر از ائمه اطهار(ع) بر اهمیت آن پرداخته شده است. چنانکه رسول خدا (صلى الله علیه وآله وسلم) مى فرماید: «صوُمُوا تَصِحّوُا»( بحارالانوار، ج 93، ص 255) «روزه بگیرید تا سلامت باشید.»
همچنین از پیامبر(ص) داریم :«اِنَّ فِى الْجَنَّةِ باباً یُقالُ لَهُ الرَّیانُ یَدْخُلُ مِنْهُ الصّائِموُنَ یَوْمَ القِیامَةِ".( صحیح بخارى، کتاب الصوم، باب الریان للصائمین) «در بهشت درى است به نام «ریّان» (سیراب شدن) که فقط روزه داران از آن وارد بهشت مى شوند.»
امام علی (ع) هم می فرمایند: «فرض الله ... الصیام ابتلاء لاخلاص الخلق؛ خداوند روزه را واجب کرد تا به وسیله آن اخلاص خلق را بیازماید.(نهج البلاغه، حکمت 252 )»
امام صادق(ع) وقتی هشام بن حکم از علّت روزه پرسید، فرمود: «خداوند روزه را واجب کرد تا فقیر و غنی مساوی باشند و اغنیاء نیز طعم گرسنگی را بچشند و به نیازمندان رحم کنند.( من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 73، ح 1766، باب علة فرض الصیام) امام رضا (ع) نیز مشابه همین مطلب را فرمود و اضافه کرد که روزه شهوات را می شکند.( عیون اخبار الرضا (علیه السلام)، ج 2، ص 116، باب 34، ح1)
آثار و برکات روزه
بدون شک برای روزه گرفتن دلایل بسیاری وجود دارد که از جمله این ها می توان به اثر معنوی( پرورش روح تقوا و پرهیزگارى در انسان، پاکى درون، ترک گناهان، تقویت صله رحم، نیکی کردن، خوش اخلاقی، عفو و گذشت و ... )، اثر اجتماعی( تمرین درس مساوات و برابری در میان افراد اجتماع، افزایش روحیه تساهل و سازش، همدردی با فقرا، افزایش انسجام و همبستگی اجتماعی، بالا رفتن اعتماد به نفس، کاهش رفتارهای خشونت آمیز و پرخاشگرانه، بالارفتن روحیه کار جمعی، کاهش استرس و اضطراب، تحمل گرسنگى و تشنگى و ...)، اثر عرفانی( موجب تقرب به خداوند متعال، کنترل شهوت نفس، رهایی از وسوسه های شیطان و ...)، اثر بهداشتی و درمانی(مایه صحت و سلامت بدن، افزایش طول عمر، درمان انواع بیماری ها، تلطیف روح و تقویت اراده و تعدیل غرائز آثار جسمی و ...) اشاره کرد.
رمضان فرصت پرواز دوباره
بدینسان، رمضان ماه، جشن بندگی، ماه مهمانی خدا، ماه ذکر و تسبیح، ماه آمرزش و رحمت، ماه ضیافت عشق، ماه مهربانی و مهرورزی، ماه از اسارت خویش در آمدن، ماه کمک به مستمندان، ماه شهادت، ماه قدر و تقدیر، ماه دعا و مناجات عبد با معبود، ماهی برای بخشش و در نهایت فصلی برای آغاز دیگر است. از این رو، در حقیقت روزه و روزه داری همان خانه تکانى دل از گناه و آلودگى، شکوفاکننده نهال ایمان در بوستان جان انسان، تودهنى زدن به شیطان، میدان صبر و بردبارى و نجات دهنده گناه کاران پشیمان، از دهانه دوزخ و به بیان دیگر روزه، زیباکننده چهره شخصیت انسان در پرتو عبادات و پاک کننده چهره دل، از غبار گناه و لغزش است.
موسی کاظمزاده، خبرنگار شعبه آذربایجان شرقی
