پیمانشکنی از نگاه قرآن/ گناه کبیرهای که رشته اطمینان را میپوساند
گروه اجتماعی: عهد و پیمان همانند قلادهای بر گردن انسان تا روز قیامت باقی است و پیمانشکنی عقوبت شدیدی بهدنبال دارد چنانکه پیامبر اکرم(ص) فرمود «آنکس که به پیمان خود پایبند نیست، دین ندارد».
احترام به پیمان و لزوم عمل به آن ریشه فطری دارد. هر انسانی لزوم عمل به پیمان را در نخستین مدرسه تربیت، یعنی فطرت و سرشت انسانی میآموزد و از آن الهام میگیرد.
پیمانشکنی از گناهان کبیرهای است که رشته اطمینان و اعتماد را در جامعه میگسلد و زیربنای روابط اجتماعی را سست میکند و خشم خدای متعال را برمیانگیزد از اینرو پیمانشکنی از رحمت الهی به دور است.
براساس آیات و روایات، عهد و پیمان همانند قلادهای بر گردن انسان تا روز قیامت باقی است و پیمانشکنی عقوبت شدیدی بهدنبال دارد چنانکه پیامبراکرم(ص) فرمود: «آن کس که به پیمان خود پایبند نیست، دین ندارد».
در آیه 77 سوره آلعمران آمده است: «إِنَّ الَّذِینَ یَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللّهِ وَأَیْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِیلًا أُوْلَئِکَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِی الآخِرَةِ وَلاَ یُکَلِّمُهُمُ اللّهُ وَلاَ یَنظُرُ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَلاَ یُزَکِّیهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ؛ کسانىکه پیمان خدا و سوگندهاى خود را به بهاى ناچیزى میفروشند آنان را در آخرت بهرهاى نیست و خدا روز قیامت با آنان سخن نمیگوید و به ایشان نمینگرد و پاکشان نمیگرداند و عذابى دردناک خواهند داشت».
این آیه، کسانى را که پیمانشکنى مى کنند، به پنج نوع قهر الهى از جمله بىبهرگى در آخرت، محرومیت از خطاب الهى، محرومیت از نظر لطف الهى، محرومیت از پاکى از گناه و گرفتارى به عذاب دردناک تهدید میکند.
قرآن کریم در آیه 25 سوره رعد زیانکارترین مردم را کسی دانسته که پیمان الهی را میشکند و در روی زمین فساد میکند و در این رابطه فرموده است: «وَالَّذِینَ یَنقُضُونَ عَهْدَ اللّهِ مِن بَعْدِ مِیثَاقِهِ وَیَقْطَعُونَ مَآ أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَن یُوصَلَ وَیُفْسِدُونَ فِی الأَرْضِ أُوْلَئِکَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ؛ و کسانىکه پیمان خدا را پس از بستن آن میشکنند و آنچه را خدا به پیوستن آن فرمان داده میگسلند و در زمین فساد میکنند بر ایشان لعنت است و بد فرجامى آن سراى ایشان راست».
همچنین در آیه یک سوره مائده در این رابطه آمده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَکُم بَهِیمَةُ الأَنْعَامِ إِلاَّ مَا یُتْلَى عَلَیْکُمْ غَیْرَ مُحِلِّی الصَّیْدِ وَأَنتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللّهَ یَحْکُمُ مَا یُرِیدُ؛ اى کسانىکه ایمان آوردهاید به قراردادها[ى خود] وفا کنید براى شما [گوشت] چارپایان حلال گردیده جز آنچه [حکمش] بر شما خوانده میشود در حالىکه نباید شکار را در حال احرام حلال بشمرید خدا هر چه بخواهد فرمان میدهد».
همچنین آیه 34 سوره مبارکه اسراء در این رابطه فرموده است: «وَلاَ تَقْرَبُواْ مَالَ الْیَتِیمِ إِلاَّ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ حَتَّى یَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُواْ بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کَانَ مَسْؤُولًا؛ و به مال یتیم جز به بهترین وجه نزدیک مشوید تا به رشد برسد و به پیمان [خود] وفا کنید زیرا که از پیمان پرسش خواهد شد».
نبی مکرم اسلام فرموده است: «آنکس که به خدا و روز قیامت ایمان دارد باید به وعدهای که میدهد وفا کند» و نیز امام علی(ع) فرموده است: کسیکه عهد و پیمان خود را رعایت نکرد، به خدای سبحان یقین نیاورده است و نیز فرموده است: بر دوستی کسیکه به عهد و پیمان خود وفا نمیکند اعتماد نکن».
حضرت علی(ع) همچنین، در حدیث دیگری در این رابطه میفرمایند: «همانا عهد و پیمانها گردنبندهایی هستند در گردنها تا روز قیامت، کسیکه پیوند آنها را نگهدارد ﴿وفای به عهد کند﴾، خداوند او را به مقصود میرساند و کسیکه آن عهدها را بشکند، خداوند او را به خودش واگذارد» و نیز فرموده است: هرگاه مردم پیمانشکنی کنند، خداوند دشمنان را بر آنها مسلط میکند».
در نامه 53 نهجالبلاغه آمده است: ﴿ای مالک﴾ اگر بین خود و دشمنت پیمانی بستی و یا پیمان و پناه دادن را به او دادی، جامه وفا را بر عهد خویش بپوشان و تعهدات خود را محترم بشمار و برای حفظ آنها سینه خود را سپر قرار بده.و نیز فرموده است: سریعترین چیزها به کیفر مرد آن است که با او پیمان بندی و قصدت وفای به آن باشد و او قصد خیانت به تو را داشته باشد.
همچنین، امام علی(ع) در این نامه فرموده است: ﴿ای مالک﴾ هیچگاه به عهد و پیمات خیانت نکن و پیمانشکنی ننما و دشمنت را فریب مده، زیرا غیر از نادان و شقی کسی گستاخی بر خداوند روا نمیدهد ﴿چون عهدشکنی، گستاخی بر خداوند است﴾. خداوند عهدی را که به نام ا و منعقد میشود از روی رحمت، مایه آسایش بندگان قرار داده و حریم امنی است که در سایه نیروی آن، سکونت و آرامش پیدا میکند و با سرعت بهسوی آن پناه میبرند.
امام صادق(ع) نیز میفرمایند: وعده مؤمن به برادر دینیاش همچون نذر است که کفاره ندارد. کسیکه به آن وفا نکند، به مخالفت با وعده خدا برخاسته و خود را در معرض غضب خدا قرار داده است. امام رضا(ع) نیز فرموده است: ما خاندانی هستیم که وعدههای خود را قرضی بر گردن خود میبینیم، چنانکه رسول خدا(ص) چنین بود.
امام صادق(ع) فرموده است: «خلف وعده و پیمانشکنی از نشانههای منافق است» و در حدیث دیگر فرمود: «سه چیز است که خداوند به هیچ کس اجازه تخلف آنرا نداده است: یکی ادای امانت در مورد هرکس خواه نیکوکار باشد یا بدکار، دیگری وفای به عهد درباره هرکس خواه نیکوکار باشد یا بدکار، سوم نیکی به پدر و مادر خواه نیکوکار باشند یا بدکار».
آنچه که موجب خشم بیشتر خداوند و موجب تسریع در عقوبت میشود آن است که شخصی برعهد و پیمان خود وفادار باشد اما طرف مقابل بدون دلیل، پیمانشکنی کند و به انسان خیانت ورزد، برای اینکه چنین شخصی فرمان الهی را نادیده گرفته چون خدای متعال در آیات متعدد از جمله آیه یک سوره مائده و 34 سوره اسراء از مؤمنان خواسته است به عهدها و پیمانهای خود وفادار باشند.
مهناز عالینژاد از ایکنای لرستان
