قاریان قرآن برای تک‌تک نفس‌هایشان استدلال داشته باشند

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) سومین و آخرین قسمت از ویژه‌برنامه زنده و رادیویی «فرهنگ تلاوت» با حضور سیدعلی سرابی، قائم مقام شورای عالی قرآن و حسن ربیعیان، قاری بین‌المللی قرآن از رادیو قرآن پخش شد.
سیدعلی سرابی، در ابتدای این برنامه با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری در طلیعه ماه مبارک رمضان که در جمع قرآنیان انجام شد، گفت: در بیانات رهبر معظم انقلاب به این نکته اشاره شد که جریان قرائت قرآن در کشور یک جریان پیش‌رونده بوده است؛ شاید بیش از دو دهه است که قاریان و اساتید ما متوجه این موضوع شده‌اند که در حین تلاوت باید به معنا و مفاهیم آیات نیز توجه داشته باشند و سعی کنند این معنا و مفاهیم را با لحن مناسب به شنوندگان خود القا کنند.

پیشرفت ما در تلاوت معنامحور، قدری کُند است
سرابی افزود: گویا پیشرفت در این مقوله قدری کند است و با وجودی که قاریان ما به القای معنا در تلاوت خود توجه داشته‌اند اما پیشرفتشان کامل نشده است و برای پیشرفت بیشتر هنوز جای کار زیادی داریم که به نظر می‌رسد دلیل این مسئله که در فرمایشات رهبر معظم انقلاب نیز آمده است این است که زبان قرآن زبان مادری ما نیست و به طور طبیعی برای اینکه قاری قرآن معنای آیات را درک کند باید تلاش زیادی کند و همچنین باید تلاش زیادی داشته باشد تا بتواند این معنا و مفهوم را به شنونده نیز القا کند.
وی ادامه داد: همچنین الحان و زبان موسیقیایی که در زبان عرب وجود دارد برای ما بومی و محلی و مأنوس نیست، بیش از یک دهه است که اسامی الحان و فروع و مقام‌های فرعی را یاد گرفته‌ایم و این امر از جامعه قاریان نیز تجاوز کرده و مردم نیز این الحان را یاد گرفته‌اند، اما به هر حال نحوه استفاده از این الحان، تبحر زیادی را می‌طلبد و مثل اینکه این پیشرفت، پیشرفت کندی است و جامعه قرآنی ما و اساتید باید اهتمام یبشتری بر این امر داشته و بر مبانی مطالبی که مقام معظم رهبری فرموده‌اند تأکید بیشتری داشته باشند.

اساتیدی داریم که از نظر لحنی و القای معانی رقیب قاریان مصری هستند
قائم مقام شوری عالی قرآن یادآور شد: البته در این شرایط هم قاریان و اساتیدی داریم که از نظر لحنی و القای معانی رقیب قاریان مصری هستند؛ این پیشرفت امکان ذاتی دارد و محقق هم شده است اما اگر بخواهد به یک جریان در کشور تبدیل شود نیازمند اهتمام بیشتری از سوی قاریان و اساتید قرآن است.
در این بخش از برنامه فرهنگ تلاوت، حسن ربیعیان اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند که باید جلساتی را ارائه کنیم که در آن قاری بیاید تلاوت قرآن کند و نه سخنرانی باشد و نه گفت‌وگویی باشد، این نگاه، نگاه بسیاری عمیقی است و یک تلاوت معنامحور و موثر است. رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند؛ قاری باید به گونه‌ای تلاوت کند که گویی قرآن در آن لحظه برای او نازل می‌شود، قاری باید خودسازی داشته باشد و به رفتار و سکنات خود توجه کند و همچنین باید معنا را بداند و آنجایی که اوج مطلب است، تکرار کند.
ربیعیان ادامه داد: قاری که خودساخته است، گوش‌نواز می‌خواند و احساس می‌کند که در آن لحظه، قرآن بر او نازل می‌شود. تلاوت ترتیل‌گونه دارد و نیازی نیست دیگر در کنار این تلاوت، سخنرانی‌هایی هم باشد، چرا که همین تلاوت بر دل و جان مردم می‌نشیند.

جلسات قرآن در کشور باید با حضور تمامی اقشار باشد
وی اظهار کرد: در جلسات قرآن باید همه اقشار وجود داشته باشند؛ بچه کوچکی که چیزی نمی‌داند باید با حضور در جلسات قرآن به تلاوت قرآن تشویق شود و در کنار آن کسانی که تخصصی می‌خوانند نیز باید باشند. متأسفانه برخی افراد که ذی‌نفوذ هستند تأکید می‌کنند که بچه‌ها به سمت معنا بروند و لازم نیست که تلاوت داشته باشند اما ما باید اصل را برای جذب حداکثری در نظر بگیریم و در مراحل بعد سطح‌بندی انجام دهیم.
در این بخش از برنامه، سیدعلی سرابی با بیان اینکه رهبر معظم انقلاب در بیانات خود چندین راهکار را پیشنهاد کردند، گفت: ایشان فرمودند: قاری قرآن، اولین کسی است که به معنا، مفاهیم، معارف و دستورات  و ارزش‌های آیاتی که می‌خواند اعتقاد داشته باشد. اگر کسی به مطالبی که می‌خواند اعتقاد ندارد و گاهی معنای آن را هم نمی‌فهمد مانند یک طوطی است که یک چیزهایی را می‌خواند اما از معنای آن چیزی درک نمی‌کند.

برنامه‌های آموزشی باید با نگاه تربیتی براساس آیات قرآن دنبال شوند
وی افزود: ما باید در برنامه‌های آموزشی خود، نگاه تربیتی براساس آیات قرآن داشته باشیم؛ ما احساس می‌کنیم در یک دهه اخیر برنامه‌های آموزشی در مراکز آموزش قرائت قرآن از جمله؛ موسسات قرآنی، جلسات قرآن و ... یک مقداری به سمت نغمه‌پردازی‌ها و خوانندگی‌ها میل پیدا کرده است و به تعبیر بهتر انحراف پیدا کرده است و از آن آموزش اصولی که در گذشته در جلسات سنتی ما مرسوم بوده است فاصله گرفته است.
سرابی ادامه داد: پرداختن بیش از حد به برخی مسائل قرائت، فرد قرآن‌آموز را از مسائل زیربنایی قرائت دور می‌کند و مسیر او را به مسیر غیراصولی هدایت می‌کند. ممکن است یک قاری داشته باشیم که تفسیر آیه را هم مثل بلبل بگوید اما اینکه اعتقاد راسخ داشته باشد خیلی متفاوت است و اگر در شخصیت یک قاری قرآن این موضوع نهادینه نشده باشد که خود را ملتزم به قرآن بداند حتی اگر معنای آیات را هم بداند معلوم نیست در کار تبلیغ قرآن موفق باشد.
وی در ادامه گفت: همچنین در گام دوم، قاری قرآن باید معنای قرآن را بداند و تجزیه و ترکیب و نقش کلمات را بداند. آموزش زبان قرآن در بخش‌های مختلف به سبک و سیاق متفاوت دنبال می‌شود، اما به هر حال باید یکی از علوم پایه قرائت قرآن را آشنایی با زبان قرآن و زبان عربی در حد کمال داشته باشیم و در مرحله بعد که قاری با تجوید و فصاحت قرآن آشنا شد با مقام‌ها و یافتن الحان مناسب به کمال قرائت قرآن می‌رسد.

اگر معنا را بدانیم نغمات مناسب را نیز پیدا می‌کنیم
قائم مقام شورای عالی قرآن عنوان کرد: چند سالی است که در شورای عالی قرآن، نشست‌های تخصصی خود را با عنوان معیارهای تلاوت استادانه دنبال کرده‌ایم و مقالات متعددی نیز با این موضوع تهیه و ارائه شده است. اگر ما معنا را بدانیم و نغمه مناسب هم برای آیات انتخاب کنیم اما اگر تلاوت ما انسجام و برنامه نداشته باشد و مهندسی یکپارچه نداشته باشد باز هم موفق نخواهیم بود.
وی ادامه داد: اگر در تلاوت قاریان مصری توجه کنید صدر و ذیل تلاوت اساتید مصری یک معنایی دارد؛ هر تلاوتی که قاری ما انجام می‌دهد باید با منظور خاصی این تلاوت را انجام دهد؛ یک تلاوت خوب، تلاوتی است که قاری محاسبه کرده است که چه نوع تلاوتی داشته باشد.
سرابی عنوان کرد: اگر یک قاری قرآن بر روی کرسی تلاوت می‌نشیند بعد از تلاوت باید بتواند توضیح دهد و برای تک‌تک نفس‌هایش دلیل و استدلال داشته باشد؛ اگر تلاوت قرآن را تحلیلی آموزش دهیم بچه‌های ما یاد می‌گیرند که با برنامه‌ریزی بخوانند. با برنامه‌ریزی خواندن در قاریان ما کم است اما در قاریان مصری بسیار می‌بینیم.