عیبجویی ممنوع/ محرومیت از هدایت الهی پیامد این گناه کبیره است
گروه اندیشه: عیبجویی نتایج و پیامدهای ناگواری برای فرد عیبجو دارد از جمله تنهایی و منزوی شدن است؛ یعنی عموم مردم از معاشرت با افراد عیبجو دوری میکنند؛ زیرا همیشه نگرانند که مبادا تعرضی به شخصیت آنها شود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، خداوند متعال برای سامان دادن به زندگی اجتماعی بشر، آنها را بهسوی اموری تشویق کرده و از اموری دیگر بازداشته است، یکی از این امور اصلاح عیوب خود، با منع از عیبجویی از دیگران است.
عیبجویی و تجسس در کار دیگران یکی از گناهان بزرگی است که اکثر انسانها به آن مبتلا هستند.این گناه بزرگ عیبجویان، از یک سوی به این صورت است که با علم و آگاهی از عیب و گناه دیگران، آنرا در میان مردم فاش میکنند و به این وسیله هم باعث آبروریزی ایشان میشوند، و هم ترویج کننده فساد و فحشا در میان مردم میشوند.
از لحاظ لغوی «عَیْب» بهمعنی، عیب، نقص، ناهنجاری، ناهنجاری اخلاقی و عار، و «تجسس» بهمعنی جاسوسی و عمل جاسوسی آمده است و از لحاظ اصطلاحی، یعنی تلاش در آگاهی از عیب دیگران و فاش کردن گناهان و لغزشهای پنهانی دیگران در بین مردم، و یا پیجویی و آشکار نمودن عیوب و نواقصی که از چشم دیگران پوشیده است.
قرآن کریم در آیه 12 سوره حجرات در این رابطه فرموده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا یَغْتَب بَّعْضُکُم بَعْضًا أَیُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَن یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتًا فَکَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِیمٌ». خداوند متعال در این آیه، جستوجو در عیوب و کاستیهای مؤمنان را ممنوع میکند و خواهان حفظ آبروی آنهاست.
علامه طباطبایی در تفسیر این آیه مینویسد: «تجسس بهمعنای پیگیری و تفحص امور پنهانی مردم است اموری که مردم عنایت دارند پنهان بماند و تو آنها را پیگیری کنی تا خبردار شوی».
در آیات دیگر با کلماتی مانند «هُمَزَةٍ» و «لُّمَزَةٍ» مردم را از این کار نهی کرده و فرموده است: «وَیْلٌ لِّکُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ».همزه از ریشه همز، در اصل بهمعنای شکستن است؛ از آنجایی که عیبجویان شخصیت دیگران را در هم میشکنند به آنها «همزه» اطلاق شده و اما «لمزه» از ریشه لمز بهمعنای طعنه زدن و عیبجویی نمودن است گرچه تفاوتهایی بین دو واژه همز و لمز وجود دارد اما در مجموع این دو واژه را به یک معنا و مفهوم وسیع میتوان برگرداند و آن هرگونه عیبجویی که موجب شکسته شدن شخصیت دیگران گردد. غیبت، طعن و استهزا بهوسیله زبان و علائم و اشارات سخنچینی و بدگویی را شامل میشود. خداوند متعال در آیه 11 سوره حجرات فرموده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَومٌ مِّن قَوْمٍ عَسَى أَن یَکُونُوا خَیْرًا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاء مِّن نِّسَاء عَسَى أَن یَکُنَّ خَیْرًا مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَکُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمَانِ وَمَن لَّمْ یَتُبْ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ».
کلمه «أَنفُسَکُمْ» با همه کوتاهیاش حکمت الهی را بیان میکند و آن این است که مسلمانان به منزله جان یکدیگرند و افشای عیب یک نفر در حقیقت افشای عیب خود است. همانطور که انسان عیب خود را نمیگوید نباید عیب دیگران را هم بازگو نماید.
آثار و پیامدهای عیبجویی
برای عیبجویی و خردهگیری، آثار و پیامدهای دنیوی و اخروی، فردی و اجتماعی متعددی در آموزههای قرآنی بیان شده است. از جمله این آثار میتوان به محرومیت از هدایت الهی اشاره کرد که در آیات 77 تا 80 سوره توبه به آن اشاره شده است. محرومیت از مغفرت الهی و عدم تاثیر حتی استغفار مکرر پیامبر(ص) نسبت به آنان نیز از دیگر آثار و پیامدهای عیبجویی و خردهگیری نسبت به دیگران است که همین آیات به آن توجه داده است.
حجتالاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولیفقیه در استان و امام جمعه خرمآباد در این رابطه به خبرنگار ایکنا گفت: عیبجویی نتایج و پیامدهای ناگواری برای فرد عیبجو دارد ازجمله تنهایی و منزوی شدن است؛ یعنی عموم مردم از معاشرت با افراد عیبجو دوری میکنند؛ زیرا همیشه نگرانند که مبادا تعرضی به شخصیت آنها شود.
وی افزود: در روایات هم از معاشرت با این افراد نهی شده است از امام علی(ع) نقل شده است که فرمود: «از معاشرت با عیبجویان بپرهیزید زیرا هیچکس از ضرر آنها در امان نمیماند».ایشان در روایت دیگری فرموده است: «کسیکه بهدنبال عیوب پنهان مردم باشد خداوند محبت و دوستی دلهای مردم را بر او حرام میکند».
حجتالاسلام میرعمادی اضافه کرد: اثر دیگر عیبجویی رسوایی و فاش شدن اسرار است کسیکه بهدنبال بیآبرو کردن مؤمنین است خداوند هم اسرار نهانی او را فاش میکند چنانکه امام علی(ع) فرمود: «کسیکه در جستوجوی اسرار مردم باشد خداوند اسرارش را آشکار میکند».
نماینده ولیفقیه در لرستان نداشتن آرامش روانی، شکلگیری عداوت علیه فرد و شریک بودن در گناهی که فاش شده از آثار دیگر عیبجویی بیان کرد و گفت: در اسلام توصیه به عیبپوشی شده است، عیبپوشی در مقابل عیبجویی قرار دارد و یکی از صفات خداوند ستارالعیوب بودن او است.
وی افزود: اینکار از اخلاق انسانهای کریم و بزرگوار است که با وجود آگاهی نسبت به عیوب دیگران چشمپوشی میکنند چنانکه امام علی(ع) در اینباره میفرماید: «یکی از باارزشترین کارهای کریمان، «تغافل» از چیزهایی است که از آن آگاهند».
