رازی؛ نابغهای کمنظیر در جهان/ دانشمندی که ارزش اخلاق پزشکی را بالا برد
گروه اندیشه: رازی دارای معلومات عمیقی بود، او بهطور خستگیناپذیری به وسعت معلوماتش میافزود این دانشمند ایرانی ارزش اخلاقی شغل پزشکی را نزد شاگردانش بالا برد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، محمدبن زکریای رازی یکی از معروفترین شیمیدانان و طبیبان جهان اسلام است که در 251 هجری قمری در ری به دنیا آمد و در 313 هجری قمری در همین شهر وفات یافت و اروپائیان او را با نامهای «رازس»، «رازی» و «الرازی» میشناسند.
در سده سوم هجری در بغداد، مرکزی فرهنگی به نام «دارالحکمه» آغاز بهکار کرد که در کتابخانهاش آثار دانشمندان ایرانی گردآوری شده بودند. محمد بن زکریای رازی در اوج شکوفایی علم و فرهنگ و تمدن اسلامی، یعنی در سده سوم هجری قمری به دنیا آمد و جو پویا و سرزنده این دوران، زمینه رشد تفکر و خلاقیت این نابغه کمنظیر جهان را فراهم آورد.
در آغاز زندگی محمد بن زکریای رازی بهدلیل گرایش روزافزون خلفای عباسی به تجمل و اشرافیت و گسترش تجلیات ظلم و بیدادگری در دستگاه خلافت، نهضتهای سیاسی و اجتماعی استقلالطلبانه روز به روز گسترش یافتند.
ری در آن زمان یکی از مراکز علمی و فرهنگی جهان اسلام به شمار می آمد و رازی نیز به یقین از این محیط مناسب بهره برده است. به نظر میرسد که رازی بیش از 30 یا 35 سالگی شیمیدان، فیلسوف و طبیعیدان کمنظیر و صاحب ابداعاتی عظیم بود.
وی پزشکی را بعد از این سن، یعنی در سالهای 30 تا 40 عمر فرا گرفت در مدت کوتاهی حاذقترین پزشک جهان اسلام شد بهطوریکه او را «پدر طب عرب» و «جالینوس عرب» نامیدهاند.
رازی طب را در بغداد فرا گرفته است در نیمه دوم قرن سوم هجری قمری به بغداد رفت و بهطور قطع در زمان خلافت معتضد، خلیفه عباسی در بیمارستان بغداد کار میکرد.
محمد بن زکریا در بغداد شهرت و اعتبار فراوانی داشت و قدرت و مهارتش در طبابت، زبانزد خاص و عام بود. او پس از بازگشت به زادگاهش (ری)، ریاست بیمارستان ری را به عهده گرفت. در این زمان، ابوصالح منصوربن اسحاق بر ری حکومت می کرد و با رازی رابطه خوبی داشت.
رازی به شیوه زمان خود، تسلط کاملی برعلوم آن روز داشت. تعداد تالیفات و نوشتههای وی را در علوم مختلف از جمله طب، داروشناسی، فلسفه، کیمیا، نجوم، الهیات و ... حدود 273 اثر تخمین زدهاند که بیشتر آنها در طب و فنون وابسته به آن است.
محمد بن زکریا در شیمی تالیفات مهمی دارد که دو کتاب «المدخل التعلیمی» و «الاسرار» جزو آنها بهشمار میآید. وی از نخستین دانشمندانی است که ابزارهای مختلف گداختن فلزات را طبقهبندی کرده است.
«الحاوی»؛ عظیمترین، معتبرترین و طولانیترین تالیف رازی
کتاب «الحاوی» عظیمترین، معتبرترین و طولانیترین تالیف رازی میباشد و نخستین دایرةالمعارف پزشکی در جهان اسلام و یکی از نخستین دایرةالمعارفهای پزشکی جهان است. از دیگر آثار مهم طبی این پزشک بزرگ، میتوان از کتاب «المنصوری» نام برد.
در کتابهای مورخان اسلامی آمده است که رازی طب را در بیمارستان بغداد آموخته است، در آن زمان بغداد مرکز بزرگ علمی دوران و جانشین دانشگاه جندیشاپور بوده است و رازی برای آموختن علم به بغداد سفر کرد و مدتی نامعلوم در آنجا اقامت گزید و به تحصیل علم پرداخت و سپس ریاست بیمارستان معتضدی را برعهده گرفت. پس از مرگ معتضد خلیفه عباسی به ری بازگشت و عهدهدار ریاست بیمارستان ری شد و تا پایان عمر در این شهر به درمان بیماران مشغول بود
زکریای رازی در آخر عمرش نابینا شد، درباره علت نابینا شدن او روایتهای مختلفی وجود دارد، بیرونی سبب کوری رازی را کار مداوم با مواد شیمیایی چون بخار جیوه میداند.
رازی در شعبان سال 251 هجری قمری در ری به دنیا آمد و در شعبان سال 313 هجری قمری در همین شهر وفات یافت.
استادان زکریای رازی
مورخان طب و فلسفه در قدیم به تفاریق استادان رازی را سه تن یاد کردهاند، ابن ربن طبری که زکریا در طب شاگرد وی بوده است، ابوزید بلخی که حکیم زکریای رازی در فلسفه شاگرد وی بوده است، ابوالعباس محمد بن نیشابوری که استاد محمد بن زکریا رازی در حکمت مادی (ماتریلیسم) یا گیتیشناسی بوده است.
هونکه در رابطه با کتابهای زکریای رازی میگوید: «کتاب پرعظمت و گرانقیمت الحاوی تنها در فاصله سالهای 1486 و 1542 میلادی پنج بار بهطور کامل در اروپا انتشار مییابد به اضافه اینکه چند برابر آن هم بخشهای مختلفش بهطور جدا منتشر میشود.نوشته دیگری از این دانشمند درباره آبله و سرخک در فاصله سالهای 1498 و 1861 میلادی بیش از چهلبار در اروپا به چاپ میرسد این نوشته کوچک موفق شد مدت یک هزار سال مورد توجه و تمایل قرار بگیرد امروزه این نوشته هنوز جزء آثار اسکولاستیک به حساب میآید».
همچنین، نویسنده کتاب «فلاسفه شیعه» درباره زکریای رازی مینویسد: «زکریای رازی بهعنوان پدر طب عرب و یا جالینوس عرب و کتابهای زیادی در طب نوشته از جمله کتاب الحاوی و الاسرار فیالکمیا که اعجاب پزشکان غرب را برانگیخته و به زبانهای متعدد لاتین و غیره ترجمه شده و کتاب الجدری و الحصبه که تاکنون بیش از چهل بار به زبان انگلیسی چاپ شده است.
ویلدورانت درباره او نوشته است: «معروفتر از همه اینان محمد رازی است که در اروپا بهنام رازس معروف بود وی چون غالب عالمان و شاعران بزرگ دوران خود ایرانینژاد بود و به عربی چیز مینوشت زادگاهش شهری نزدیک تهران کنونی است کیمای خرافی و علم طب را در بغداد آموخت و 132 کتاب تالیف کرد که قسمت اعظم آن نابود شده است از جمله کتابهای معروف وی «الحاوی» در بیست جلد مفصل بود که از همه فروغ طب سخن میگفت، این کتاب بهعنوان «لبپریک نقفیس» به لاتین ترجمه شد و به احتمال قوی تا چند قرن معتبرترین کتاب طبی و مهمترین مرجع این علم در قلمرو و انسان سفیدپوست بهشمار میرفت و یکی از نه کتابی بود که در سال 1359 میلادی کتابخانه دانشکده طب پاریس را تشکیل میدادند.
منصوری؛ معروفترین کتاب رازی
رساله رازی از سال 1498 تا 1866 میلادی چهل بار به زبان انگلیسی چاپ شده و این نشان از میزان نفوذ و شهرت این کتاب دارد.
معروفترین اثر رازی کتاب منصوری شامل ده جلد بود که به یکی از امرای سامانی اهدا کرده بود این کتاب را «گراردوس کرموتسیس» به لاتین ترجمه کرده بود و جلد نهم آن که در نزد مردم مغرب زمین بهنام کتاب نهم منصوری شهره بود تا قرن شانزدهم در میان دانشجویان طب اروپا متداول بود.
حجتالاسلام محمدتقی صرفیپور، از کارشناسان مذهبی در گفتوگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با زکریای رازی گفت: هونکه درباره اهمیت کتابهای رازی گفته است: کتاب الحاوی زکریای رازی آنچنان کامل است که بهطور کلی یک کتاب میتواند باشد، تا جاییکه معتقدند عصاره تمام کتابهای طب در الحاوی است.
وی افزود: رازی دارای معلومات عمیقی بود، او بهطور خستگیناپذیری به وسعت معلوماتش میافزود این دانشمند ایرانی ارزش اخلاقی شغل پزشکی را نزد شاگردانش بالا برد.
