آیتالله شیخ محمد فاضل قائنی؛ آیت فضیلت و الگوی کمک به مردم
گروه اندیشه: مرحوم آیتالله فاضل با مردم و شاگردان خود خوش رفتار بود؛ مخصوصاً برای جوانان، احترام زیادی قائل بود و به آنان علاقه داشت. به مسائل دینی افراد با تأنی و حوصله تمام جواب میداد و هیچ احساس خستگی نمیکرد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، محقق و علاّمه فرزانه، آیتالله شیخ محمد فاضل قائنی نجفی از جمله کسانی است که به دست تقدیر و لطف الهی، توانست در رشتههای مختلف علوم و فرهنگ اسلامی؛ از قبیل فقه، اصول و علم کلام آثار ارزشمندی از خود به جای گذارد.
تیخ تولد ایشان در حدود سال 1310 ه. ق.. زادگاه ایشان، روستای خرمنج، که اخیراً به پاس احترام معظّم له به «فضل آباد» تغییر نام داده شده، یکی از روستاهای حومه پسکوه شهرستان قائن در جنوب استان خراسان است.
پدرشان، مرحوم آقا شیخ عبدالکریم بنی اسدی، از معمرین آن دیار بوده و از علم و فضل بهرهای داشته است. وی همواره فرزند خویش را به فراگیری علوم و معارف حیات بخش اسلام ترغیب و راهنمایی میکرد.
اجداد مرحوم آیت الله فاضل، از طایفه بنی اسد میباشند. آنان بعد از دفن اجساد مطهر شهدای کربلا، از ترس تعقیب مأمورین ابن زیاد به ایران آمده و در اطراف شهرستان قائن ساکن شدند و به جهت دفن شهدای کربلا، مورد تکریم و محبت سلاطین صفویه قرار گرفتند. در اولین سالهای سلطنت شاه اسماعیل، او فرمان معافیت این طایفه از مالیات را صادر کرد که سلاطین بعدی نیز از او تبعیت نمودند. این اسناد در میان این طائفه حفظ و تا به امروز نگهداری شده است
تحصیلات
وی پس از طی دوران کودکی و تربیت درمحیط صمیمی خانواده و پرورش در دامان پک مادری مهربان و پدری فاضل، برای فراگیری خواندن و نوشتن به روستای مجاور (نوغاب پسکوه)، رهسپار شد و در محضر یکی از علمای عارف آن محل، به نام مرحوم ملاّ عبدالجواد، حاضر شد و شب و روز از فضل و دانش وی بهرهمند گردید؛ بهطوری که مرتب سؤالات درسی خویش را از استاد میپرسید و از پاسخهای وی استفاده مینمود.
هجرت به نجف
تقدیر الهی سبب شد تا پس از مراجعت ایشان از بیرجند ومدتی توقف در شهرهای میان راه، از قبیل سبزوار و تهران، سرانجام این سفر به عراق و نجف اشرف بیانجامد. معظّم له جوار مولا امیرالمؤمنین(ع) را برای اقامت دائم برگزید و در مدرسه بزرگ مرحوم آخوند خراسانی - که در «محله حویش» قرار داشت. - به تحصیل خود ادامه داد. عاقبت پس از سالها تلاش و تحقیق و تدبّر در علوم و معارف اسلامی به مقام اجتهاد نایل گردید.
اساتید فاضل قائنی در نجف اشرف
چنان که گذشت، آیت الله فاضل قاینی سالها در حوزه نجف اشرف به تحصیل پرداخته و از محضر بزرگان و اساتید آنجا کسب فیض کرده است؛ که به نام بعضی از این بزرگواران اشاره میشود: آیت الله میرزا حسین نائینی(ره)، (1277 - 1355 ق.)، آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی(ره)، آیت الله سید ابراهیم میرزا آقا اصطهباناتی(ره)، (1297 - 1378 ق.)، آیت الله سید ابوتراب خوانساری، (1291 - 1346 ق.) در حدیث و رجال.
وی مدتی طولانی در درس آیت الله نائینی و درس سید ابوالحسن اصفهانی، که مرجع تقلید شیعیان در آن زمان بود، شرکت کرد. سطوح عالی را هم نزد آیتالله سیدابراهیم میرزا آقا اصطهباناتی گذراند و از محضر ایشان خارج فقه و اصول را فرا گرفت. رابطه ایشان با مرحوم اصطهباناتی از حد ارتباط بین استاد و شاگرد، فراتر و صمیمی تر بود و علاقه ای طرفینی بین آنان برقرار بود.
بعد از رحلت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، عده ای از اهالی نجف و اهل علم از آیت الله فاضل درباره تقلید پس از مرحوم اصفهانی(ره) سؤال میکردند و ایشان آنها را به مرحوم اصطهباناتی معرفی و ارجاع مینمودند و ضمناً به اعلمیت ایشان هم شهادت میدادند. این عمل آیت الله فاضل قاینی، در رجوع مردم واهل علم به تقلید از آیت الله اصطهباناتی، تأثیر زیادی داشت.
ویژگیهای اخلاقی؛ رفع نیازهای مردم
مرحوم آیت الله فاضل با مردم و شاگردان خود خوش رفتار بود؛ مخصوصاً برای جوانان، احترام زیادی قائل بود و به آنان علاقه داشت. به مسائل دینی افراد با تأنی و حوصله تمام جواب میداد و هیچ احساس خستگی نمیکرد.
در برآوردن حاجات مردم، سعی وافر داشت. هنگامی که برخی از طلاب غریب، احتیاج به سکونت در مدرسه داشتند و از ایشان میخواستند سفارش به متولّیان مدارس کند، بیتکلّف همراه آنان میرفت و واسطه میشد و برای آنان حجره تهیه میکرد و شهریه و مایحتاج ضروری زندگی آنان را، مخصوصاً در زمان مرحوم آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی، که احترام زیادی به ایشان قائل بود، فراهم میکرد.
زهد و سادهزیستی
یکی از صفات پسندیده مرحوم آیت الله فاضل، زندگی ساده و بیتشریفات او بود. وی، خود تمام خرید خانه حتی نان را به عهده داشت. در فکر تجملات زندگی نبود. لباس و خورک ساده داشت. در تمام مدت زندگی در نجف اشرف چندین خانه استیجاری عوض نمود.
وقتی که به ایران آمد نیز همان زندگی ساده را پیش گرفت و در خانهای که مربوط به مسجد بود زندگی میکرد و تا هنگام رحلت، خانه ملکی تهیه نکرد.
تألیفات
آیتالله فاضل قاینی از دانشمندانی به شمار میآید که در بارور کردن فرهنگ غنی اسلام سهم به سزایی داشتهاند. وی در علوم مختلف، مانند: فقه، اصول و کلام، آثار فراوانی از خود به جای گذاشت که به طور خلاصه به معرفی آنها میپردازیم:
الف: آثار خطی) آثار ایشان در فقه عبارت است از: «الدرر النجفیة»، که مشتمل بر مباحث مختلف فقهی است؛ رساله ای در رضاع؛ رسالهای نیز در ارث؛ شرح استدلالی مختصر بر «عروةالوثقی» از آیت الله سید کاظم یزدی(ره)؛ شرح استدلالی مختصر بر تبصره علامه حلی(ره).
2) آثار ایشان در علم اصول: یک دوره علم اصول به نام «الؤلؤة الغرویّة»، که در سه جلد آماده چاپ میباشد.
3) و اما تألیف ایشان در علم کلام، عبارت است از: کتابی بزرگ، که مشتمل است بر: اثبات توحید و صفات جمال و جلال، اثبات نبوّت خاتم الانبیا، حضرت محمد(ص)، اثبات معاد جسمانی، اثبات امامت دوازده امام(ع)، اثبات عدالت حضرت باری تعالی، اثبات اختیار و نفی جبر و تفویض و بیان فلسفه و حکمت تشریع فروع دین و بسیاری از آثار دیگر.
وفات و آرامگاه
سرانجام پس از سالها تلاش در راه اسلام و نشر احکام دینی، عمر شریفش به سرآمد و در روز جمعه، سیزدهم ربیع الاول سال یک هزار و چهارصد و پنج هجری قمری در ساعت سه بعد از ظهر، در شهر قم روحش به سوی حضرت حق پرواز نمود و بعد از تشییع و گزاردن نماز به وسیله حضرت آیتالله حاج سید محمد شاهرودی، در قبرستان باغ بهشت قم، در قطعه معروف به مقبره علما، دفن شد.
