نمایشهای صوتی؛ سبب شهرت برخی از قاریان/ لازمه تلاوت استادانه، دانستن مقامات نیست+ فیلم
کانون خبرنگاران نبأ: یکی از اساتید بینالمللی قرآن، قاریان را به پرهیز از خودنمایی دعوت کرد و گفت: باید فرهنگسازی را از نسل جوانان آغاز کنیم تا محصول این قرآن آموزان در ۱۰ تا ۲۰ سال آینده، دیگر قاریانی نباشند که تنها در جهت جلب توجه دیگران و خودنمایی قرآن بخوانند.
غلامرضا شاهمیوه، استاد بینالمللی قرآن کریم در گفتوگو با کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، به تبیین نقش تقوی در تلاوت صحیح پرداخت و قاریان را به پرهیز از خودنمایی و آوازهخوانی در امر قرائت دعوت کرد.
بخش اول این گفتوگو را اینجا ببینید!
وی در ادامه گفتوگوی خود با کانون خبرنگاران نبأ، القای حس معنویت را به مستمع، از طریق رویکرد معنامحوری قاریان در قرائت قرآن کریم دانست و گفت: میتوان چند منبع را معرفی کرد که در آن به ویژگیهای قرائت صحیح در امر تلاوت قرآن اشاره شده است، نگاشتن چنین کتابهایی نشانه این است که قاری باید به معنا توجه نشان دهد، همانگونه که خود شما شاهد هستید که تلاوتهای امروزی بدین نحو خوانده نمیشود.
تنها قاری مصری که در زمان اوج شهرت به ایران آمد
وی عنوان کرد: نتیجه این سخن آن است که آن زمان شما تلاوتی را میشنوید ممکن است از استماع آن شاد و مسرور شوید و حتی با لبخند به آن پاسخ دهید، اما احساس معنویت در درون شما ایجاد نمیشود؛ به این معنا که این تلاوتها، یادآور ذکر خدا و قیامت نیست، اما آن زمان که شحات انور تلاوت میکند و تلاوت ایشان را میشنوید با آنکه از همان صدا، نغمات و تحریرها بهره میگیرد اما حس نزدیک شدن به خدا، در درون شما ایجاد میشود.
این استاد بینالمللی قرآن کریم با بیان اینکه شحات انور تنها قاری مصری بود که در زمان اوج شهرت خود به ایران آمد، افزود: اما سایر قاریان در زمان بازنشستگی خود به ایران سفر کردند به گونهای که از زمان اوج شهرتشان فاصله گرفته بودند؛ یکی از افتخارات نظام این است که از یک قاری در دوران اوج خود دعوت به عمل آورد.
وی به بیان خاطرات خود از سالهای حضورش در عرصه فعالیتهای قرآنی پرداخت و گفت: شبی، یکی از افرادی که از آمریکا به ایران آمده بود در جلسه قرآنی بنده حضور داشت و تا آخر برنامه نیز در این جلسه شرکت کرده بود، آن زمان که قصد خروج از آن جلسه را داشتم به نزدم آمد و به بنده گفت که مطلبی هست که باید با شما آن را در میان بگذارم.
عقاید ضداسلامی یک آمریکایی با نوای قرآن دگرگون شد
وی افزود: این شخص به بنده گفتند که ایشان در آمریکا یک فرد (آنتی مسلم) بوده؛ یعنی فردی با فعالیتهای ضد اسلامی که در صحت و درستی فعالیتهایش به شدت اعتقاد داشته است تا اینکه از جانب شرکتی، یک سفر کاری به هندوستان برایش پیش آمد و به ناچار با یک از همکاران خود، دو هفته با یکدیگر همسفر شدند، همکار وی، فردی مذهبی بود که شبها هدفنی در گوش خود قرار میداد و نوایی را میشنید و هرگز کسی را از محتوای آن نوایی که به آن گوش میسپرد، مطلع نمیکرد.
شاهمیوه اظهار کرد: مرد آمریکایی گفت که همکارم در رابطه با نماز نخواندم چیزی نمیگفت و حتی در بسیاری از مواقع که بنده با سخنان خود اسلام را زیر سؤال میبردم خاموش بود و توجهی نمیکرد و تنها لبخند میزد، تا اینکه شبی از همکارم پرسیدم که چه نوایی را میشنود، در پاسخ گفت که دانستن آن به درد بنده نمیخورد، اصرار کردم و ایشان در نهایت در پاسخ گفتند که به تلاوت قرآن گوش فرا میدهد، هدفن را از دستانش گرفتم و به تلاوت روحافزای قرآن گوش سپردم، هنوز یک دقیقه نگذشته بود که اشک از چشمانم جاری شد و از او پرسیدم که خواننده این نوا چه کسی است؟ گفت نامش شحات انور است و پس از شنیدن آن تلاوت، شبی دو ساعت آن نوا را میشنیدم و میگریستم.
جرقه تحول، از شنیدن تلاوت یک دقیقهای قرآن زده شد
وی ضمن اشاره به خاطره خود از علاقهمندی آن مرد آمریکایی به نوای قرآن عنوان کرد: مرد آمریکایی به بنده گفت که هماکنون نیز که در خدمت شما هستم هنوز اعتقادهای ضداسلامی و قرآنیام تغییر نکرده و همچنان ثابت است، اما از آن زمان که آن تلاوت را شنیدم برزخی در پیش رویام پدید آمده است و در سر دوراهی قرار گرفتهام، حسی من را به سمتی میکشاند، از سوی دیگر درسهای که فرا گرفتهام و تعلیماتی که سمت و سوی ضد اسلامی دارد مرا در جایم نگه میدارد.
این استاد بینالمللی قرآن کریم با بیان اینکه مرد آمریکایی را به یکی از علمای اسلام معرفی کرده است، افزود: عالمی که قرار شد راهنمای ایشان باشد معلوماتش مطابق با علم روز بود، بر این مبنا میتوانستم وی را به آن عالم معرفی کنم، می خواهم بگویم که جرقه این تحول از شنیدن تلاوت یک دقیقهای قرآن زده شده است، پس از مدتی ایشان سه چهار ماه در ایران ماند و همسرش را نیز که یک «آنتی مسلم» بود طلاق داد و هماکنون نیز به انجام فعالیتهای مذهبی میپردازد.
وی ادامه داد: آن زمان که یک تلاوت میتواند در افراد تا این حد از معنویت ایجاد کند و موجب نزدیکی آنها به خدا شود حال این تلاوت را مقایسه کنید با برخی از تلاوتهایی که هنوز به دقیقه سه چهار نرسیده است شنونده میگوید که کاش تلاوت هر چه زودتر تمام شود، تمامی این موارد به مسئله تقوای تلاوت برمیگردد به این بیان که ما باید در درون خودمان، آن زمینهها را ایجاد کنیم تا آن زمان که سخن خدا جریان مییابد تأثیر خودش را بگذارد، همانند مثل معروفی که میگوید که سخن که از دل برآید، لاجرم بر دل نشیند.
تأثیر تلاوت بر مبنای تقوای تلاوت است نه خوشالحانی قاری
شاهمیوه در رابطه با تأثیری که تلاوت معناگرا میتواند بر روی مستمع بگذارد، عنوان کرد: آن زمان که شخص، نزد عارفی حضور مییابد و دو کلمه سخنان ایشان را میشنود، تحول درونی در مستمع ایجاد میکند، بسیاری از وعاظ و بهترین سخنوران نیز هستند که بسیار خوب به گفتوگو میپردازند اما سخنانشان هیچ تأثیری بر روی مردم نمیگذارد.
وی افزود: بنده میگویم چنین رویکردی نیز در تلاوت قرآن وجود دارد؛ یک قاری خوش صدا، خوش الحان و پرتحریر گاهی هیچ تأثیری در افراد ایجاد نمی کند اما در برابر آن یک قاری دیگر ممکن است صدایش بسیار برجسته نباشد اما تأثیرگذار بخواند.
این استاد بینالمللی قرآن کریم به بیان توصیههای دکتر عبدالوهاب در حیطه تأثیرگذاری قاریان بر مستمع پرداخت و اظهار کرد: دکتر عبدالوهاب آن زمان که به ایران سفر کرده بودند جملهای را عنوان کردند که برای بنده بسیار مطلوب و جالب توجه بود، ایشان گفتند که قاریان سه دسته هستند، دسته نخست کسانی هستند که تنها صدایشان شنیده میشود، دسته دیگر کسانی هستند که صدایشان شنیده میشود اما از گوش فراتر نمیرود؛ یعنی نفوذ به قلب نمیکند و احساس در افراد ایجاد نمیکند، یک دسته از قاریان دیگر نیز هستند با آنکه طنین صدایشان، برجسته نیست اما آن زمان که شما به آن گوش میسپاری حسی معنوی درونتان پدید میآید.
سبب شهرت برخی از قاریان، صرفاً نمایشهای صوتی است
وی در ادامه سخنانش افزود: بسیاری از افراد، صدای محمد رفعت را صدای فاخری نمیدانند اما از این صدا بسیار متأثر میشوند و عدهای دیگر نیز هستند که هر دو مؤلفه را دارند؛ به این معنا که هم طنین صدایشان زیبا است و هم حس خوبی را در تلاوت بر افراد ایجاد میکنند، هماکنون بسیاری از قاریانی که به شهرت دست یافتهاند به سبب نمایشات صوتی به این جایگاه رسیدهاند نه به جهت تأثیرگذاری خود بر روی قلب و روح شنونده.
شاهمیوه ضمن اشاره به فاصلهای که میان وضعیت فعلی و مطلوب در فضای قرآنی کشور وجود دارد، عنوان کرد: این پرسش مطرح است که وضعیت مطلوب و وضعیت فعلی ما به چه نحو است؟ وضعیت فعلی نسبت به اوائل انقلاب بسیار خوب است؛ زیرا بسیاری از مؤسسات و دانشکدههای قرآنی در این زمینه ایجاد شدند، از این جهات پیشرفت خوبی داشتهایم، اما در رابطه با وضعیت مطلوب باید گفت که خیر، آنچنان مطلوب نیست و مراحل بسیاری در پیش رو داریم تا به این نقطه دست یابیم.
وی بیان کرد: فرض بفرمایید که کلاسهایی در این رابطه گذاشته شد، آکادمیک پیش رفتیم و تمامی این مقدمات صورت گرفت، اما این مسئله، یک امر شخصی است؛ یعنی اینکه یک فرد بتواند با تلاوت خود در میان مردم تأثیر بگذارد باید ابتداً طهارت قلب داشته باشد، درون خود را از آلودگیها پاک کند و ما هیچ تضمینی در این زمینه نداریم که اگر کسی تمامی این کلاسها را بگذراند و آن زمان که تصمیم بر فارغالتحصیلی داشته باشد بار دیگر در این حیطه دچار مشکل نشود.
با فرهنگسازی، مانع تلاوت قاریان در جهت خودنمایی شویم
این استاد بینالمللی قرآن کریم ادامه داد: بسیاری از علما هستند که کتب اخلاقی نوشتهاند مانند شیخ علی تهرانی و بسیاری از افراد دیگر، برخی از افراد نیز مفسران قرآن هستند و ترجمه قرآن میدانند، اما در عمل ممکن نیست به این کتبها عمل شود و این یک مسئله شخصی است و تضمینی برای آن نیست، تنها باید فرهنگسازی شود؛ یعنی ما باید این فرهنگسازی را از نسل جوانان آغاز کنیم تا محصول این قرآن آموزان در 10 الی 20 سال آینده، دیگر قاریانی نباشند که تنها در جهت جلب توجه دیگران و خودنمایی قرآن بخوانند.
وی با بیان اینکه تربیت، نسبت به واژه آموزش از اهمیت بیشتری برخوردار است، افزود: آموزش با تربیت متفاوت است، بر همین مبنا آموزش و پرورش گفته شده است؛ ما میتوانیم آموزشهایی به افراد ارائه دهیم اما اینکه آموزش، تأثیرگذار و معنوی باشد متفاوت است و ما نیازمند الگوسازی هسیتم؛ بدین معنا که اساتید ما نخست باید به سخنان خود عامل باشد تا آن زمان که سخنی میگویند گفتههایشان بر روی دیگران تأثیر بگذارد، همانگونه که شاعر چنین میسراید: درس معلم ار بود زمزمه محبتی/ جمعه به مکتب آورد طفل گریز پای را.
شاهمیوه بیان کرد: شاگرد اگر عاشق استاد خود باشد و استاد وی نیز الگوی مناسبی برای شاگرد باشد ناخودآگاه صفات استاد را می پذیرد، البته توجه به این نکته ضروری است که ما در این سالها قاریانی داشتهایم که از نظر اخلاقی حقیقتاً الگو و نمونه بودند و به رتبه بینالمللی نیز دست یافتهاند، مانند حاج محمد عباسی که برای بسیاری از افراد الگو بودند.
وی ادامه داد: حاج محمد عباسی نه تنها بالاترین عنوانی که یک قاری میتواند آن را کسب کند از آن خود کرده است، بلکه به گفته تمامی قاریان، در زمره اسوههای اخلاقی ما محسوب میشود، موقعیت خاص ایشان، به این جهت است که آن زمان که قرآن را به نحو حرفهای فرا میگرفتند استادان خوبی نیز داشتند و از لحاظ اخلاقی و تربیتی روی ایشان کار میشد.
در مؤسسهای، قرآنآموز حق اعتراض در زمینه نمرات را ندارد
این استاد بینالمللی قرآن کریم ضمن اشاره به فرهنگسازی برخی از نهادهای قرآنی در رابطه با پرورش و تربیت قاریان در اوائل تعلیم خود گفت: اگر به اصفهان بروید مشاهده خواهید کرد که در یک مؤسسهای بیش از 400 نوجوان به تعلیم قرآن میپردازند، در این جلسات قرآنی، به احکام شرعی و اخلاق نوجوانان توجه میشود و از حلقههای فرهنگی نیز برخوردار هستند.
وی اظهار کرد: ابعاد تربیتی این مؤسسه به گونهای است که اگر در مسابقهای نمرهای کسب نکنند حق کوچکترین اعتراضی در این زمینه ندارند به گونهای که ابعاد شخصیتی قرآنآموزان در این مؤسسه مورد توجه و دقت قرار میگیرد؛ در آن جلسات ما این اجازه را نمیدهیم که در رابطه با مقامات بحث شود و در مرحله نخست که شاگردان در مبحث صوت و لحن قرار دارند تنها باید به شیوه تقلیدی به تعلیم قرآن بپردازند، پس از آنکه تقلید را ارائه دادند در میان یادگیری و فراگیری خود، نکات تجویدی و اخلاقی نیز برای این نوجوانان گفته میشود.
شاهمیوه با بیان اینکه در حیطه آموزش قرآن باید یک دستهبندی صورت پذیرد، افزود: این دستهبندی تعیین کننده جایگاه این نغمات و آواها در سلسله مراتب است، آموزش نغمات و مقامات لازم و ضروری است اما نه برای سطوح مبتدی و متوسط، بلکه سطوح عالی نیازمند دانستن آن هستند؛ همچنانکه شورای عالی قرآن، در طی روند آموزش و تعلیم، آن را تنها در اختیار سطح بالای تلاوت قرار میدهد.
لازمه تلاوت زیبا و استادانه، دانستن مقامات نیست
وی افزود: بنده اعتقادی ندارم که بحث صوت و لحن برای سطوح پایین مطرح شود، این امور همانند دروس تخصصی پزشکی هستند که تا به دانشگاه ورود پیدا نکنی و چند ترم آن را نگذرانی، نمیتوانی وارد بحث آناتومی و بحثهای تخصصی دیگر شوی.
این استاد بینالمللی قرآن کریم در رابطه با روند یادگیری قرآنآموز و مراحلی که باید بگذراند، گفت: مقدمه و شرط اساسی یادگیری احکام تلاوت، اصول وقف، ابتدا و تجوید و به میزان کمی آشنایی با مفاهیم و حتی گذراندن این مراحل نیست؛ یعنی بنده معتقدم یک نفر می تواند قرآن را بسیار زیبا و استادانه تلاوت کند اما مقامات آن را نیز نداند، البته دانستن مقامات فوایدی دارد و موجب میشود نسبت به کسی که آن را نمیداند در رتبه بالاتری از یادگیری قرار بگیرد.
وی در این رابطه به ذکر شاهد مثالی پرداخت و عنوان کرد: به عنوان مثال اگر شما مقامات را بدانید میتوانید در این زمینه ابداع داشته باشید، اما با ندانستن مقامات تنها میتوانید یک مقلد بسیار توانمند و متبحر باشید.
نیازمند ارائه طرح جامع درسی از سوی مؤسسات قرآنی هستیم
شاهمیوه با بیان اینکه در کتابها و مصاحبههای مختلف خود بر ضرروت یکسانی تعلیمات قرآنی تأکید داشته است، افزود: یکسانی آموزش قرآن به این معنا است که سازمان اوقاف و مؤسساتی که در این زمینه به فعالیت میپردازند، نخست باید یک طرح جامع درسی از نقطه آغاز، تا نطقهای که قرآنآموز را به قله میرساند به قلم تحریر درآورند، بنده نیز کتاب معماری تلاوت خود را با تحقق چنین هدفی نگاشتهام؛ یعنی به تبیین تمامی گامهایی که یک نفر برای رسیدن به قله تلاوت به آن نیازمند است، پرداختم.
وی ادامه داد: در این کتاب به نیت خالصانه، بحث درستی صوتی، تقلید و سایر امور پرداخته شده و در مرحله آخر، معناگرایی و خشوع در تلاوت مورد بررسی قرار گرفته است، برای افرادی که که کارهای آموزشی در کشور انجام میدهند این یک مانیفست بود، که آنها میتوانند براساس این مانیفست یک طرح درسی تدوین کنند.
این استاد بینالمللی قرآن کریم ضمن اشاره به نقائصی که در این حیطه برای قرآن آموزان وجود دارد، عنوان کرد: نبود طرح درسی یکی از مشکلاتی است که در این زمینه وجود دارد، مشکل دیگر ما این است که اساتیدی که دراین زمینه تبحر دارند و میتوانند این علم را در اختیار دیگران قرار دهند معمولاً تنها در دو یا سه شهر گرد هم آمدهاند، ما فعالیتهای جهادی نداریم، همانند نحوه عملکری که دانشگاه در رابطه با ساخت و سازهایی که توسط دانشجویان صورت میگیرد دارند، دانشجویان در این طرح به روستاهای محروم فرستاده میشوند؛ باید در جامعه قرآنی ما نیز مطابق این حرکت انجام گیرد.
هیچ حرکت جهادی در فضای قرآنی وجود ندارد
وی اظهار کرد: به عنوان مثال اگر بررسی شود در سیستان و بلوچستان که دارای 50 تا 100 روستا است به یک دوره روخوانی قرآن نیاز دارد، باید این نیازمندی به جامعه قرآنی اعلام عمومی شود و از اساتید پرسیده شود که آیا کسی حاضر به شرکت در این امر جهادی است یا خیر؟ با پذیرفتن این طرح از سوی داوطلبان، آنها در فصل تابستان به سیستان و بلوچستان اعزام شوند و سالهای پس از آن به نقاط دیگر بروند و یا هم زمان در چند استان مشغول به کار شوند.
شاهمیوه با بیان اینکه این حرکتهای جهادی باید توسط یک نهادی سازماندهی شود، افزود: بنده گمان میکنم که این مسئله به سازمان دارالقرآن یا سازمان توسعه و ترویج سازمان ارشاد مرتبط باشد؛ اگر این حرکتها صورت پذیرد در طی چهار یا پنج سال، سطح قرآن ما در سراسر کشور پیشرفتهای فوقالعادهای خواهد داشت؛ به این معنا که حرکتهای جهادی و نهضت قرآنی نیازمند چنین برنامههایی است.
وی در پایان عنوان کرد: گمان میکنم اگر این دو مشکل به واسطه یاری برخی از اساتید، حتی با تدریس موقتی آنان برای نقاط محروم و همچنین داشتن طرح درسی مناسب حل شود، دیگر مشکلی در این زمینه نخواهیم داشت.
ادامه دارد...
