مباهله؛ سند حقانیت دعوت پیامبر اسلام(ص) و عظمت مقام اهل بیت(ع)

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، آیه مباهله یکی از آیات بسیار مهم قرآن کریم از حیث اثبات حقانیت دین اسلام و نشان دادن جایگاه اهل بیت(ع) نزد پیامبر(ص) است. موضوع مباهله در آیه 61 سوره آل عمران مطرح شده است: 

«فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّهِ عَلَى الْکاذِبینَ؛ هر گاه بعد از علم و دانشی که (درباره مسیح) به تو رسیده (باز) کسانی با تو به بحث و ستیز برخیزند به آنها بگو: بیائید ما فرزندان خود را دعوت می‌کنیم و شما هم فرزندان خود را، ما زنان خویش را فرا می‌خوانیم، شما هم زنان خود را، ما از نفوس خود دعوت می‌کنیم، شما هم از نفوس خود، آنگاه مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار می دهیم».

مباهله از ریشه «بهل» و در لغت به معنی رها کردن، ترک کردن، به حال خود گذاشتن، نفرین کردن و لعنت کردن است. در منابع تاریخی آمده است که پیامبر گرامی اسلام(ص) از طریق نوشتن نامه و اعزام نماینده به ابلاغ پیام توحیدی دین اسلام پرداخت. یکی از بخش​های مسیحی‌نشین جزیره العرب در آن دوره منطقه نجران بود که نقطه‌ای در حدود مرزی یمن بود.

پیامبر اکرم(ص) با نوشتن نامه​ای به اسقف نجران، مردم مسیحی این بخش را به دین اسلام دعوت کرد. مسیحیان نجران پس از آنکه در جریان دعوت پیامبر(ص) قرار گرفتند، شورایی تشکیل دادند و مقرر شد گروهی نزد پیامبر اسلام(ص) رفته و دلایل نبوت ایشان را از نزدیک بررسی کنند. پس از آن هیئت نجران به مدینه آمدند و با حضرت محمد(ص) به مذاکره پرداختند.

در تفسیر المیزان ذیل آیه 61 سوره آل‌عمران در بحث روایتی، حدیثی از امام صادق(ع) پیرامون محاجه پیامبر(ص) با مسیحیان نجران آمده است که بخشی از آن را در زیر می‌خوانیم:

«مسیحیان به رسول خدا(ص) نزدیک شده، پرسیدند: مردم را به چه دینى دعوت مى‌کنى؟ فرمود: به شهادت دادن به اینکه جز اللّه معبودى نیست و اینکه من فرستاده خدایم و اینکه عیسى(ع) بنده‌اى است مخلوق که مى‌خورد و مى‌نوشید و سخن مى‌گفت. پرسیدند: اگر مخلوق و بنده بود پدرش که بود؟ در اینجا به رسول خدا(ص) وحى شد که به ایشان بگو: شما درباره آدم چه مى‌گویید؟ آیا بنده‌اى مخلوق بود، مى‌خورد و مى‌نوشید و سخن مى‌گفت؟ رسول خدا(ص) همین سؤالات را از ایشان پرسید، جواب دادند: بله بنده‌اى مخلوق بود و کارهایى که برشمردى مى‌کرد. فرمود: اگر بنده بود و مخلوق، پدرش که بود؟ مسیحیان مبهوت و مغلوب شدند و خداى تعالى این آیه را فرستاد: «ان مثل عیسى عند اللّه کمثل آدم خلقه من تراب» و نیز این آیه را که فرمود: «فمن حاجک فیه من بعد ماجاءک من العلم - تا جمله - فنجعل لعنت اللّه على الکاذبین».

رسول خدا(ص) به ایشان فرمود: پس با من مباهله کنید، اگر من صادق بودم لعنت خدا بر شما نازل شود و اگر کاذب باشم لعنتش بر من نازل شود، مسیحیان گفتند: با ما از در انصاف درآمدى، قرار گذاشتند همین کار را بکنند، وقتى به منزل خود برگشتند، رؤسا و بزرگانشان مشورت کردند و گفتند: اگر خودش با امتش به مباهله بیایند، مباهله مى‌کنیم چون مى‌فهمیم که او پیغمبر نیست و اگر خودش با نزدیکانش به مباهله بیاید مباهله نمى‌کنیم، چون هیچکس علیه زن و بچه خود اقدامى نمى‌کند، مگر آنکه ایمان و یقین داشته باشد که خطرى در بین نیست و در این صورت او در دعویش صادق است.

فردا صبح به طرف رسول خدا(ص) روانه شدند، دیدند که تنها رسول خدا (ص) و على بن ابى طالب(ع) و فاطمه(س) و حسن(ع) و حسین(ع) براى مباهله آمده اند، مسیحیان از اشخاص پرسیدند: اینان چه کسانى هستند؟ گفتند: این مرد پسر عم و وصى و داماد او است و این دخترش فاطمه(س) است و این دو کودک، دو فرزندانش حسن و حسین(ع) هستند. مسیحیان سخت دچار وحشت شدند و به رسول خدا (ص) عرضه داشتند: ما حاضریم تو را راضى کنیم، ما را از مباهله معاف بدار، رسول خدا (ص) با ایشان به جزیه مصالحه کرد و نصارا به دیار خود برگشتند».

در روایات برخی از ائمه اطهار همچون امام موسی کاظم(ع) و امام رضا(ع) به آیه مباهله برای اثبات فضیلت اهل بیت(ع) اسنتاد کرده و آن را نشانه جایگاه رفیع حضرت امیرالمؤمنین(ع) برشمرده​اند.

جریان مباهله در سال دهم هجرت پیامبر(ص) به مدینه و در روز 24 ذی الحجه اتفاق افتاد. در منابع اسلامی برای این روز فضایل و اعمالی ذکر شده است که شامل: اول غسل، دوم روزه، سوم خواندن دو رکعت نماز، چهارم خواندن‏ دعاى مباهله که از امام صادق(ع) روایت شده است، پنجم استغفار. در این روز صدقه به فقرا به پیروى از مولی الموحدین حضرت علی(ع) و زیارت ایشان نیز توصیه شده است.