مقوله وقف در بیانات آیت اللهالعظمی جوادیآملی
کانون خبرنگاران نبأ: آیتالله العظمی جوادیآملی احیای این سنت حسنه را در گرو فرهنگسازی صحیح از طرف مسئولان امر میداند که در پرتو فهم درست وقف و تبیین صحیح آن برای مردم امکانپذیر است.
به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، 18 آذرماه به نام روز وقف نامگذاری شده است، این مهم ما را بر آن داشت تا بار دیگر تأکیدات آیتالله العظمی جوادیآملی بر احیای سنت حسنه وقف و تبیین ایشان از از چگونگی احیاء این سنت را بیان کنیم.
احیای سنت وقف نه صرفا احیای موقوفات
مفسر تفسیر تسنیم همواره در دیدارها و سخنان خود بر احیای سنت حسنه وقف و نه صرفا احیای موقوفات، تأکید داشته و در دیدارهای مختلف خصوصا با دستاندرکاران و مدیران سازمان اوقاف، بر این مهم تأکید داشته و حتی موفقیت این سازمان را در احیای سنت حسنه وقف میداند: «هر چند سازمان اوقاف و امور خیریه در احیای موقوفات توفیق نسبی داشته است، اما رسالت این سازمان تنها احیای موقوفات نیست، بلکه باید نسبت به احیای وقف اهتمام بیشتری داشته باشد و این سنت را احیا و زنده کند».(دیدار ریاست سازمان اوقاف و امور خیریه، بهمن 1389)
موفقیت سازمان اوقاف در احیای وقف است نه موقوفات
آیتالله العظمی جوادیآملی در جایی دیگر اظهار میدارد: سازمان اوقاف و امور خیریه وقتی موفق است که وقف را احیا کند نه موقوفات را، اگر هم ما موفق شویم کسی زمینی را وقف کند خانهای وقف کند این را باز نمیگویند، احیای وقف، چون از این کارها قبلاً فراوان بود این هم بر میگردد به احیای موقوفات، اگر کسی به جایی برسد که چیزهایی که قبلاً وقف نمیکردند اکنون وقف کنند این میشود احیای وقف، اگر ما به آن مرحله والا نرسیدیم لااقل به این مرحله میانی برسیم که مردم، وقف را به عنوان یک عمل دینی بپذیرند و انجام بدهند».(دیدار مسئولین سازمان اوقاف و امور خیریه استان مازنداران، مرداد 1391)
فرهنگسازی صحیح جهت سنت حسنه وقف
آیتالله العظمی جوادیآملی احیای این سنت حسنه را در گرو فرهنگسازی صحیح از طرف مسئولان امر میداند که در پرتوی فهم درست وقف و تبیین صحیح آن برای مردم امکانپذیر است و لذا تأکید دارد: «موفقیت در احیاء فرهنگ وقف کردن، نیازمند یک کار علمی عمیق است، احیاء فرهنگ وقف نیازمند تعریف دقیق وقف از سوی متولیان این امر است لذا اگر سازمان اوقاف بتواند وقف را به درستی برای مردم معنا کند وقف احیاء میشود».(دیدار مدیر کل اوقاف و امور خیریه استان قم، آبان 1391)
این مرجع معظم تقلید بیان میدارد: «در کنار احیای وقف باید بدانیم در چه مسیری آن را وقف کنیم که این امر نیز نیازمند یک مدیریت قوی است، تا نیازهای امروز جامعه را تشخیص و وقف را در این مسیر هدایت کند».(دیدار رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه کل کشور، دیماه 1391)
آموزش صحیح وقف
حضرت آیتالله العظمی جوادیآملی یکی از روشها جهت احیای وقف را، آموزش صحیح وقف کردن توسط مردم میداند و لذا در وقفنامه الصاق یک قطعه زمین به حوزه علمیه امام حسنعسکری(عج) شهرستان آمل، وقف را صدقه جاریه و پویا بیان میدارد و به واقفان نیز توصیه میدارد که در انشای صیغه وقف، کاربری خاصی را در نظر نگیرند تا اینکه متولیان بعدی مجبور باشند در مدار بسته و جامدی حرکت کنند، چرا که قوام وقف به جریان و پویایی آن است و لذا بیان میدارند که واقفان نحوه بهرهبرداری از موقوف را مطلق و آزاد قرار دهند، چون آنچه باید از طلق بودن به در آید و مقیّد و بسته شود خود عین است نه بیش از آن.
معظمله تأکید میکند: «کسی که زمینی را برای انجام امور هبه میکند، گرچه به مقصد رسیده است اما کار او تأثیر وقف را ندارد».
چگونگی انشای صیغه وقف
مفسر تفسیر تسنیم جهت تبیین هر چه بهتر موضوع مثالی نیز بیان می دارد که اگر کسی خواست زمینی را وقف بهداشت و درمان جامعه کند چنین انشا کند: 1ـ این زمین مشخص، وقف بهداشت و درمان است؛ 2ـ تمام منافع و درآمدِ متطوّر آن در هر عصر و نسلی در مصرف یادشده صرف شود؛ 3ـ اگر غبطة وقف و مصلحت جامعه در این است که در این زمین بیمارستان، درمانگاه و سایر مراکز درمانی ساخته شود با کارشناسی اهل خبره، متولّی به احداث بناهای مذکور اقدام کند و اگر تغییر کاربری سودآورتر است و غبطة وقف و مصلحت امت بهتر تأمین میشود تغییر یادشده صورت پذیرد.
تأکید آیتالله العظمی جوادی آملی بر انشای اینگونهای وقف، برای این است که واقف بداند که این تا روز قیامت باید قابل استفاده باشد، اما اگر زمینی را کسی وقف کند به شرط اینکه این زمین همین گونه باشد و تکان نخورد، این پویا نیست بلکه این جامد است، چرا که اگر بعد از چند سال این بافت فرسوده شود و نتوان آن را تغییر کاربری داد، این دیگر جاری نخواهد بود.
آیتالله العظمی جوادیآملی وقف را از برجستهترین آموزههای دینی میداند و بیان میدارد انسان همواره باید بداند که طیبترین اموال خود را با وقف آنها، در زمین میخکوب کرده، بر روی آن پا گذاشته و پرواز کند و این عمل، الگویی برای آیندگان نیز باشد.
در پایان میتوان خلاصه مباحث حضرت آیتالله العظمی جوادی آملی را در باره وقف اینگونه بیان کرد که 1ـ وقف عبادت ویژهای است که مایة تصدیق ایمان واقف است لذا از آن به صدقه یاد میشود، 2ـ وقف، جاری است نه جامد لذا تحبیس اصل (عین)، کافی است و تحبیس عرصه لازم نیست، 3ـ مصرف آن، خیرِ مطلق است نه معیّن، هر چند تعیین آن صحیح است.
امیرمحسن سلطاناحمدی
