جایگاه بررسی چالش‌های جامعه ایرانی در پژوهش‌های علوم انسانی

یه گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، هر کجا آسیب و مشکلی هست دغدغه و دل نگرانی به همراه خود دارد و همگان تلاش دارند تا به گونه‌ای این آسیب‌های را رفع کنند. اما نکته‌ای که باید به آن توجه کرد این است که پیش نیاز رفع هر مشکل یک کار تحقیقی جامع درباره ریشه‌های آسیب و چرایی آن است.

اما برخی عقیده دارد که پژوهش‌هایی که پژوهشگران ایرانی به ویژه در حوزه علوم انسانی در حال حاضر انجام می‌دهند صرفاً برای ارتقاء علمی است و توجه چندانی به آسیب‌ها و مشکلات جامعه اطرافشان ندارند و گاه تنها یک کپی ساده از کار دیگران است.

این گزارش به دنبال پاسخ به این سؤال است که پژوهش‌های علوم انسانی تا چه اندازه در بررسی‌های خود مشکلات و چالش‌های جامعه ایرانی را مد‌نظر قرار می‌دهند؟ وضعیت مقالات بین‌المللی در این زمینه چگونه است؟

حجت‌الاسلام جواد اکبری‌مطلق، مسئول دفتر نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی در این‌باره گفت: در حوزه پژوهش به نظر می‌رسد همواره کمیت بر کیفیت غلبه داشته که دلایل عدیده‌ای دارد.

وی اظهار کرد: وقتی که استادی مجبور به دادن آمارهای کمی به مقامات رده بالا است و از طرف دیگر کار در حوزه پژوهش علوم انسانی و نتایج آن ممکن است مدتی طول بکشد استاد ممکن است از کیفت کار کاسته و کمیت آن را مد نظر قرار دهد.

این مدرس حوزه و دانشگاه با اشاره به وضعیت پژوهش‌های پژوهشگران ایرانی در حوزه بین‌المللی بیان کرد: مقالاتISI  هر چند دارای قوت علمی بالایی است اما از آنجایی که آنچه در این مقالات بررسی می‌شود عمدتاً دغدغه‌ها و مشکلات جامعه ایرانی نیست نمی‌تواند تأثیر زیادی در حوزه پژوهش علوم انسانی داشته باشد.

اکبری‌مطلق ادامه داد: برای کاستن از تقلب‌های علمی در حوزه علوم انسانی بهتر است کار به صورت گروهی انجام شده و این گروه حتماً اساتیدی به عنوان ارزیاب داشته باشد که وضعیت این کار پژوهشی را پیگیری کند و مطمئناً در حوزه علوم انسانی کار گروهی نتیجه بخش‌تر خواهد بود.

وی یادآور شد: به نظر می‌رسد پژوهشگران علوم انسانی باید در زمینه‌های چون فلسفه علوم بیشتر کار پژوهشی انجام دهند زیرا دانشجوی ما در رشته‌ای فعالیت می‌کنند اما ممکن است از فلسغه و هدف اصلی آن علم اطلاع چندانی نداشته باشد.

فرامرز سنگری‌آبیز، پژوهشگر علوم اجتماعی نیز در این‌باره گفت: بسیاری از پژوهش‌هایی که انجام می‌شود توسط ادارات به پژوهشگران ارجاع می‌شود که جدای از مشکلات موجود در جامعه نیست اما مسئله قابل تأمل اینجاست که نتایج این پژوهش‌ها در عرصه عمل مورد توجه قرار نمی‌گیرد.

پژوهش‌هایی که یافته‌هایش مورد توجه مسئولان قرار نمی‌گیرد

وی اظهار کرد: به عنوان مثال من پژوهشی در زمینه بایدها و نبایدهای انتخاب همسر انجام دادم و به نتایجی رسیدم اما مسائلی که در آنجا مطرح کردم و یافته‌های تحقیق هیچ‌گاه به صورت جدی مورد توجه مسئولان قرار نگرفت.

این پژوهشگر علوم اجتماعی بیان کرد: در بحث مقالات بین‌المللی و ICI نیز به نظر می‌رسد که کشورهای دیگر تمایل کسب اطلاعات درباره ایران را دارند و البته ممکن است از این قضیه سوء استفاده‌هایی بشود.

سنگری ادامه داد: ما در پژوهش‌ها باید مشکلات جامعه را بیان کنیم و نباید صرفاً با به تصویر کشیدن جامعه‌ای آرمانی از پیرامونمان و اینکه همه چیز در وضعیت ایده‌آل است نسبت به معضلات و مشکلات بی‌توجه باشیم.

وی یادآور شد: پژوهش پشتوانه کارهای اجرایی ما باید باشد، به عنوان مثال اگر تاکنون در زمینه پوشش و پوشاک موفق نبوده‌ایم به این دلیل است که کارهای ما پشتوانه علمی و پژوهشی در حوزه علوم اجتماعی نداشته است.

رضا دستجردی، معاون فرهنگی ـ دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: در وهله اول ما باید تفکیکی بین انواع پژوهش قابل شویم. چرا که پژوهش‌ها به دو دسته کاربردی و نظریه‌ای تقسیم می‌شوند.

وی اظهار کرد: پژوهش‌های کاربردی مشکل و مسئله خاصی را مدنظر داشته و به دنبال راهکار برای آن هستند و در حقیقت به‌طور مستقیم در رفع مشکل ارائه طریق می‌کنند، اما دسته دوم پژوهش‌هایی هستند که به توسعه نظریات علمی و نظریه‌پردازی می‌پردازند که این گروه نیز هر چند بسیار مهم‌اند اما به طور غیرمستقیم مشکلات را حل می‌کنند.

معاون فرهنگی ـ دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند بیان کرد: این که چند درصد از پژوهش‌های ما به دنبال حل مشکل هستند خود نیاز به یک کار تحقیقاتی میدانی دارد و نمی‌توان بر مبنای حدسیات نظری داد.

دستجردی یادآور شد: مشکلی که در حال حاضر در بحث پژوهش وجود دارد، تحقیقاتی است که صرفاً برای ارتقاء سطوح علمی و کسب رتبه و نه حل مشکل صورت می‌گیرد که البته نمی‌توان این مسئله را به همه پژوهشگران نیز نسبت داد.