تلاقی فرهنگ و دین در شب یلدا

به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، آیین شب یلدا ترکیب آیین باستانی و وظیفه دینی است. شب یلدا یک دقیقه وقت اضافه برای تجدید دیدار است. این شب، شب فراوانی نعمت است.

واژه «یلدا» واژه‌ای‌ برگرفته از زبان «سریانی» و به معنای «تولد» است. زبان سریانی از لهجه‌های متداول زبان «آرامی» یکی از زبان‌های رایج در منطقه خاورمیانه بوده است که در زمان ساسانیان وارد زبان پارسی شده است.

از دیرباز آیین شب یلدا در جای جای ایران به اشکال مختلف برگزار می‌شود: در آذربایجان برای نوعروس هدیه می‌برند، در شیراز حافظ‌خوانی برپا می‌کنند و در خراسان شاهنامه‌خوانی.

شادی در شب یلدا یک سنت باستانی است که از هزاران سال پیش تا کنون، همه ساله در ایران در حال برگزاریست. از همان زمان ایرانیان در شب شروع دی‌ماه سفره می‌گستراندند و دعای شکرانه نعمت می‌خواندند. در این شب، جوانان پای صحبت بزرگتر‌ها می‌نشینند و از لابه‌لای قصه‌های زندگی پند و عبرت بی‌شمار برای خود می‌اندوزند.

در شب یلدا اسراف نکنیم

خداوند برای رفاه و آسایش بندگان خود، نعمت‌های بسیار آفریده و به آنها امر فرموده در استفاده از این نعمت‌ها اسراف نکنند زیرا خداوند اسراف را دوست ندارد. امام علی (ع) اسراف را موجب هلاکت دانسته‌اند. امام سجاد (ع) در دعا و مناجات خویش می‌فرماید: «و مرا از زیاده‌روی باز دار و روزی‌ام را از تلف شدن نگاهدار و دارایی‌ام را با برکت دادن به آن افزون کن و راه مصرف آن را در کارهای خیر به من بنمایان».

رسم زیبای دیدار یکدیگر در شب یلدا وقتی زیباتر می‌شود که با زیاده‌روی نکردن در مصرف خوردنی‌ها بخشی از آنها را به دست یتیمان و افراد بی‌بضاعت برسانیم که توانایی تهیه چنین اقلامی را در این شب ندارند.

به یکدیگر هدیه بدهیم

ایران کشوری گسترده با اقوام مختلف است که هر یک از آنها در پرتو رسوم ویژه منطقه خود، شب یلدا را به گونه‌ای خاص برگزار می‌کنند. از جمله رسوم ایرانی که در شب یلدا در میان اقوام مختلف برگزار می شود، رسم پسندیده هدیه دادن و هدیه گرفتن است.

سنت نیکوی هدیه دادن در اسلام بسیار سفارش شده و پیامبر (ص) فرموده است: «به یکدیگر هدیه بدهید تا دل‌هایتان به هم مهربان شود. به یکدیگر هدیه دهید؛ زیرا کینه‌ها را از بین می‌برد».

پیامبر خدا (ص) همواره به این امر نیکو اهتمام می‌ورزیدند و هر هدیه‌ای که به آن حضرت داده می‌شد با روی باز می‌پذیرفتند؛ زیرا آن را نوعی احترام به شخص هدیه‌دهنده می‌دانستند. هدیه دادن به کوچک‌ترها در این شب، سبب می‌شود تا کودکان ونوجوانان به بزرگ‌ترها با دیده احترام نگریسته و محبت آنها را در دل خود نگاه دارند.

جشن باستانی و صلح جهانی

در شب آخر پاییز سفره‌های سخاوت و همدلی گشوده می‌شود. شیرینی محبتی که در طولانی‌ترین شب سال گرمابخش سرمای سخت زمستان می‌شود نمادی از صلح است.

برگزاری مراسم یلدا، آیینی خانوادگی است و گردهمایی‌ها به خویشان و دوستان نزدیک محدود می‌شود. شب یلدا یا شب چله شبی است که فردای آن با دمیدن خورشید، روزها بلندتر می‌شود و تابش نور ایزدی فزونی می‌یابد.

هزاران سال پیش، ایرانیان دریافته بودند که از آغاز دی‌ماه روزها به تدریج بلندتر و شب‌ها کوتاه‌تر می‌شود و خورشید هر روز بیشتر در آسمان می‌ماند و نور و گرمی می‌پراکند. از این روی در پایان آخرین شب پاییز (درازترین شب سال) و سپیده دم نخستین روز زمستان، برآمدن «نخستین پرتوهای خورشید تابان» را که «مهر» می نامیدند، به عنوان لحظه «زایش مهر» جشن می‌گرفتند که بعد‌ها جشن «یلدا»  و یا جشن «شب چله» نامیده شد و تا امروز باقی مانده است.

یلدا، جشن مهرورزی و صلح و دوستی جهانی است که به صورت همگانی و غیر‌رسمی در خانواده‌های ایرانی و برخی دیگر از کشورها، از هر قشر و با هر دین و مذهب برگزار می‌شود. یلدا جشنی است که در آن مردمان به انتظار سپیده دم و دریافت گرمای مهر تابان می‌نشینند، این گرما را که از طبیعت گرفته‌اند به یکدیگر هدیه می‌دهند.

فرصتی برای همدلی

تکریم بزرگان فامیل در شب یلدا میراث گرانبهایی از حس انسان‌دوستی و مهمان‌نوازی است که با سفارشات اسلام غنی‌تر شده است.

پیامبر گرامی اسلام (ص) می‌فرماید: «هرکس به سوی خویشاوندانش با جان و مالش قدم بردارد تا صله رحم را به جا آورد، خداوند عزوجل به وی اجر صد شهید عطا خواهد کرد و برای هر قدمی که بر می‌دارد خداوند چهل هزار حسنه می‌نویسد و چهل هزار گناه از وی پاک می‌کند و چهل هزار درجه بالا می‌برد و گویا خداوند را در حال صبر، صد سال عبادت کرده که عبادتش پذیرفته شده است.»

با ساده‌تر برگزار کردن آیین چله‌نشینی می‌توانیم بر زیبایی آن بیفزاییم، ائمه معصومین (ع) به برگزاری آیین‌های مهمانی به شکلی ساده تأکید داشتند.

یلدا می‌تواند نمادی از سخاوت، گشاده‎رویی، مهمان‌نوازی، زدودن تاریکی، تحکیم حس پیوستگی و وابستگی باشد که ایرانیان توانسته‌اند در طول تاریخ آن را پاس بدارند و از این فرصت بهره ببرند.

شب یلدا و دقت در آفرینش شب و روز

شب، مایه آرامش و سکون است. با پایان روز و پس از اتمام ساعات تلاش در راه کسب روزی، آدمیان در سکوت شب، به آرامش دست پیدا می‌کنند. شب‌های طولانی زمستان، فرصت خوبی است تا با دقت در نظام آفرینش و گردش شب و روز، به بزرگی خدای تعالی و کوچکی خود در این نظام هستی اعتراف کنیم.

زیبایی‌های شب، درخشش ستارگان در ظلمت و گسترش نور ماه در آسمان، همه نشان از قدرت بی‌پایان خداوند دارد. امام علی (ع) فرمود: «خدای پاک چه عظیم و پرشکوه است آنچه از آفرینش تو می‌بینیم، و چه خرد است هر بزرگی در برابر قدرت تو، و چه حقیر است آنچه ما می‌بینیم در برابر قدرت ناپیدای تو از دیدگان ما».

حفظ یلدا حفظ تکریم و تحکیم خانواده است

شناسایی بهتر جشن کهنسال یلدا به عنوان میراث مشترک بشری ضمن این که می‌تواند آن را به همه ملت‌های جهان  بیشتر بشناساند، امکان حفظ  ارزش‌های جهانی نهفته در این جشن و انتقال بهتر آن را به نسل‌های بعدی فراهم خواهد آورد.

توجه به مراسمی مانند شب یلدا خانواده را تکریم و صله رحم برقرار می‌کند. باید تلاش کنیم این جشن و آیین، به عنوان گوشه‌ای از نمود‌های فرهنگی و قومی و تاریخی این مرز و بوم، به دست فراموشی سپرده نشود.

از نتایج این رسم طولانی، تحکیم روابط خانوادگی و فامیلی است. از جمله رسوم بسیار زیبا و پسندیده ایرانی در این شب که در اسلام نیز بسیار به آن سفارش شده، عیادت از سالمندان و بیماران است.

یکی از دلایل ماندگارى مراسم یلدا جشن خانوادگى‌اش است. هر چند که جامعه ایرانى در حال گذار از سنت به مدرنیسم است خوشبختانه در ایران همچنان «خانواده» رکن اصلى جامعه است. سالیان سال است که یلدا مهمان خانه ایرانیان است.

امروز بعد از گذشت سالیان سال ایرانیان به خوبی توانسته‌اند بین دینی که پذیرفته‌اند و آداب و رسوم ایرانی هماهنگی ایجاد کنند و سنت‌هایی که منافاتی با دین اسلام  ندارد را حفظ کنند. یکی از مسائلی که جزء سنن ما ایرانیان است و منافانی با دینمان ندارد، آیین شب یلداست .