فرا رسیدن زمان کتابت مصحفی استاندارد به عنوان فصل‌الخطاب قرائت

محسن عبادی، از اساتید و کاتبان ممتاز دارالکتابه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) با بیان اینکه در شرایط فعلی که با رشد هنر خوشنویسی و کتابت مواجه هستیم، دیگر زمان کتابت یک مصحف استاندارد با نسخ فارسی که فصل‌الخطاب قرائت باشد، فرا رسیده است، عنوان کرد: ارائه یک مصحف فارسی استاندارد به جای قرآن عثمان طه ساز و کار ملی می‌خواهد و باید استانداردی تعیین شود و بر اساس آن معیارهای قرآن ملی که جایگزین قرآنی پرتیراژ شود، در اختیار کاتبان برای این کار باارزش قرار گیرد.
وی گفت: باید کارگروهی متشکل از بخش دولتی برای حمایت از اثر و تعدادی از اساتید و هنرمندان تشکیل شود. تهیه قرآن فارسی ملی استاندارد که جایگزین قرآن عثمان طه باشد کاری زمانبر است و به حمایت مالی نیاز دارد. یکی از دلایل اصلی پرتیراژ شدن قرآن عثمان طه هزینه‌کرد تبلیغی و حمایت دولتی بوده است.
عبادی با بیان اینکه کاتب برای مشارکت در یک کار ملی بزرگ باید به طور تخصصی وارد کار شود، عنوان کرد: کتابت یک قرآن استاندارد با معیارهای خاص 30 تا 40 ماه زمان لازم دارد و باید شرایطی را فراهم کرد که کاتب دغدغه مالی نداشته باشد و با فراغ بال کار کند. حمایت مالی دولت و ارائه استاندارد و عیار هنری در کنار هنر خوشنویسی کاتب باید در کنار هم قرار گیرند.

کتابت روزمره بر اساس وظیفه بر نوآوری تاثیر منفی دارد
این کاتب همچنین به تاریخچه کتابت و خوشنویسی قرآن اشاره کرد و با تاکید بر اینکه در طول تاریخ میان کاتب و خوشنویس تفاوت قائل بوده‌اند، گفت: با توجه به آرای موجود در بررسی فعالیت کاتبان در دوره‌های گوناگون و در پیوند با گرایش‌های مختلف هنر خوشنویسی، افراد فعال در این حوزه، به دو گروه شاخص کاتب و خوشنویس تقسیم می‌شدند. گروهی که تنها به عنوان کاتب شناخته می‌شدند، کسانی بودند که به دلیل اهمیت و پردازش نسخه‌های دست‌نویس (در روزگاری که عدم وجود صنعت چاپ مانع از دسترسی افراد به تیراژهای وسیع می‌شد) به ناچار به صورت روزمره موظف بودند در دارالکتابه‌ها و یا کارگاه‌های شخصی، پیوسته مشغول به کار نوشتن و کتابت باشند‌ تا بتوانند با کار گروهی و مستمر و بدون وقفه تا حدودی توازن میان عرضه و تقاضا را برقرار سازند. واضح بود که در این شرایط نمی‌شد انتظار چندانی در باب کیفیت، ابداع، نوآوری و عیارمندی قابل توجه و تحسین در آثار این نوع افراد که صرفاً به عنوان کاتب تربیت می‌شدند، داشت؛ چرا که همواره تقابل سرعت و کیفیت در همه ابعاد به گونه معکوسی وجود داشت.
وی افزود: در شرایط یاد شده برابر نیاز و مراجعات ضروری، کاتبان ناگزیر بودند در حداقل زمان ممکن، یک کتاب کامل را آماده کنند و بنا به در‌خواست و تقاضای سفارش دهندگان آن را تزیین، جدول‌کشی، تذهیب و صحافی و جلد کنند. این گونه بود که وقتی آثار این گروه از کاتبان را مرور می‌کنیم چیزی به نام تاریخ و یا سنه کتابت در رقم آنان نقش و جایگاه ویژه‌ای ندارد و تنها شاخصه‌ای که ممکن بود بر تاریخ و زمان کاری آنان تأثیر داشته باشد همانا کیفیت بیرونی و پوسته‌ای خط بوده است. یعنی بر اثر نوشتن زیاد و مداوم، نقایصی همانند لرزش دست، اغلاط املایی و تجویدی، اشتباهات اعراب‌گذاری و تزیینی، کیفیت امر کتابت، متناسب با اصول صفحه‌آرایی استاندارد به حداقل می‌رسید که البته با بالا رفتن سطح تجربه کاتب در حقیقت جسارت و شهامت وی در امر کتابت در دانگ‌های متنوع و بر روی کاغذها و آهارهای گوناگون و با ابزار متنوع نسبت به سال‌های اولیه کتابتش ارتقاء می‌یافت.

پژوهشگران هنرشناس و مهندسانی زبده

عبادی در عین حال تصریح کرد: اما از منظور درونیات و ذات اسکلت‌بندی در خط آنان تغییر ملموس و قابل توجهی اتفاق نمی‌افتد، چه بسا که بر اثر تکثّر و استمرار حرکت بر مدار کتابت محض، برخی از رفتارهای تعیین کننده خوشنویس در حرکت دست‌های آنان عمیقاً نشست کرده و حتی در صورتی که می‌خواستند اراده کنند، دیگر نمی‌توانستند آن قبیل عادت‌ها را که در منش و ساختار خطشان به اصطلاح جا خوش کرده بود را تغییر داده و یا تبدیل به احسن کنند.
این کاتب توضیح داد: با یک برآورد ساده می‌توان نتیجه گرفت‌ که نسخه‌ها و آثار این گروه از کاتبان که فقط می‌شد به آنان «کاتب» گفت، بخش قابل ملاحظه‌ای از حجم قفسه‌های نسخ خطی موزه‌ها و مجموعه‌های شخصی را به خود اختصاص داده‌اند، زیرا این دسته از نویسندگان افرادی پر‌کار بوده‌اند که در مجموع به لحاظ تیراژ و کثرت آثار به جای مانده، بی‌رقیب به نظر می‌رسند.

وی با بیان اینکه  شور هنر خوشنویسی ایرانی در ابتدای پیدایش تا قرار گرفتن در داربست اسلوب و قواعد سخت‌گیرانه هندسی مدیون تلاش کاتبان خوشنویس بوده‌ است، گفت: این گروه از کاتبان، پژوهشگران هنرشناس و مهندسانی زبده بوده‌اند که در دنیای کار و کوشش حرفه‌ای در زمینه خط و خوشنویسی، همواره با تحقیق، تفحص، خلاقیت و ابداع به واکاوی و رمزگشایی از لایه‌های متنوع و بحث برانگیز هنر خوشنویسی، ایرانی و اسلامی پرداختند که پیوسته در گذر زمان به عیار و پختگی فراوانی رسیده بوده.
عبادی افزود: در واقع برخلاف کاتبان محض، کار در این گروه از خوشنویسان را می‌توان هنر نامید، زیرا تمام مولفه‌ها و زیرساخت‌های یک هنر اصیل و شریف را می‌توان در آثار و بدایع آنان به روشنی مشاهده کرد.